بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ لَآ أُقْسِمُ بِيَوْمِ ٱلْقِيَٰمَةِ
◇
چنین نیست (که کافران پنداشتند) قسم به روز (بزرگ) قیامت.
سوگند به روز قیامت،
وَلَآ أُقْسِمُ بِٱلنَّفْسِ ٱللَّوَّامَةِ
◇
و قسم به نفس پر حسرت و ملامت (یعنی نفس انسان که در قیامت خود را بر تقصیر و گناه بسیار ملامت کند و حسرت خورد). [جواب قسم محذوف است، یعنی به اینها سوگند می‌خورم که آدمیان را در روز قیامت برخواهم انگیخت. (م) ژ)]
و سوگند به (نفس لوّامه و) وجدان بیدار و ملامتگر (که رستاخیز حقّ است)!
أَيَحْسَبُ ٱلْإِنسَٰنُ أَلَّن نَّجْمَعَ عِظَامَهُۥ
◇
آیا آدمی پندارد که ما دیگر ابدا استخوانهای (پوسیده) او را باز جمع نمی‌کنیم؟
آیا انسان می‌پندارد که هرگز استخوانهای او را جمع نخواهیم کرد؟!
بَلَىٰ قَٰدِرِينَ عَلَىٰٓ أَن نُّسَوِّىَ بَنَانَهُۥ
◇
بلی (استخوانهای او را جمع می‌کنیم) در حالی که ما قادریم که سرانگشتان او را هم منظم درست گردانیم.
آری قادریم که (حتّی خطوط سر) انگشتان او را موزون و مرتّب کنیم!
بَلْ يُرِيدُ ٱلْإِنسَٰنُ لِيَفْجُرَ أَمَامَهُۥ
◇
بلکه انسان می‌خواهد آنچه (از عمرش) در پیش است همه را به فجور و هوای نفس گذراند.
(انسان شک در معاد ندارد) بلکه او می‌خواهد (آزاد باشد و بدون ترس از دادگاه قیامت) در تمام عمر گناه کند!
يَسْـَٔلُ أَيَّانَ يَوْمُ ٱلْقِيَٰمَةِ
◇
(که دایم با شک و انکار) می‌پرسد کی روز قیامت (و حساب) خواهد بود؟
(از این رو) می‌پرسد: «قیامت کی خواهد بود»!
فَإِذَا بَرِقَ ٱلْبَصَرُ
◇
(بگو) روزی که چشمهای خلقان (از وحشت و هول) خیره بماند.
(بگو:) در آن هنگام که چشمها از شدّت وحشت به گردش درآید،
وَخَسَفَ ٱلْقَمَرُ
◇
و ماه تابان تاریک شود.
و ماه بی‌نور گردد،
وَجُمِعَ ٱلشَّمْسُ وَٱلْقَمَرُ
◇
و میان خورشید و ماه جمع گردد (و هر دو بی‌نور شوند).
و خورشید و ماه یک جا جمع شوند،
يَقُولُ ٱلْإِنسَٰنُ يَوْمَئِذٍ أَيْنَ ٱلْمَفَرُّ
◇
در آن روز انسان گوید: (ای وای از سختی عذاب) کجا مفرّ و پناهی خواهد بود؟
آن روز انسان می‌گوید: «راه فرار کجاست؟!»
كَلَّا لَا وَزَرَ
◇
هرگز مفرّ و پناهگاهی نیست.
هرگز چنین نیست، راه فرار و پناهگاهی وجود ندارد!
إِلَىٰ رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ ٱلْمُسْتَقَرُّ
◇
آن روز جز درگاه خدا آرامگاهی هیچ نیست.
آن روز قرارگاه نهایی تنها بسوی پروردگار تو است؛
يُنَبَّؤُا۟ ٱلْإِنسَٰنُ يَوْمَئِذٍۭ بِمَا قَدَّمَ وَأَخَّرَ
◇
آن روز آدمی به (نتیجه) هر نیک و بدی که در مقدّم و مؤخّر عمر کرده آگاه خواهد شد.
و در آن روز انسان را از تمام کارهایی که از پیش یا پس فرستاده آگاه می‌کنند!
بَلِ ٱلْإِنسَٰنُ عَلَىٰ نَفْسِهِۦ بَصِيرَةٌ
◇
بلکه انسان خود بر (نیک و بد) خویش به خوبی بیناست.
بلکه انسان خودش از وضع خود آگاه است،
وَلَوْ أَلْقَىٰ مَعَاذِيرَهُۥ
◇
هر چند (پرده‌های) عذر (بر چشم بصیرت) خود بیفکند.
هر چند (در ظاهر) برای خود عذرهایی بتراشد!
لَا تُحَرِّكْ بِهِۦ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِۦٓ
◇
(ای رسول در حال وحی) با شتاب و عجله زبان به قرائت قرآن مگشای.
زبانت را بخاطر عجله برای خواندن آن [= قرآن] حرکت مده،
إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُۥ وَقُرْءَانَهُۥ
◇
که ما خود قرآن را مجموع و محفوظ داشته و بر تو فرا خوانیم.
چرا که جمع‌کردن و خواندن آن بر عهده ماست!
فَإِذَا قَرَأْنَٰهُ فَٱتَّبِعْ قُرْءَانَهُۥ
◇
و آن‌گاه که بر خواندیم تو پیرو قرآن آن باش.
پس هر گاه آن را خواندیم، از خواندن آن پیروی کن!
ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُۥ
◇
پس از آن بر ماست که (حقایق) آن را بر تو بیان کنیم.
سپس بیان و (توضیح) آن (نیز) بر عهده ماست!
كَلَّا بَلْ تُحِبُّونَ ٱلْعَاجِلَةَ
◇
هرگز، بلکه شما (کافران لجوج) تمام دنیای نقد عاجل را دوست دارید.
چنین نیست که شما می‌پندارید (و دلایل معاد را کافی نمی‌دانید)؛ بلکه شما دنیای زودگذر را دوست دارید (و هوسرانی بی‌قید و شرط را)!
وَتَذَرُونَ ٱلْـَٔاخِرَةَ
◇
و به کلی کار آخرت را واگذارید.
و آخرت را رها می‌کنید!
وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَّاضِرَةٌ
◇
آن روز رخسار طایفه‌ای (از شادی) بر افروخته و نورانی است.
(آری) در آن روز صورتهایی شاداب و مسرور است،
إِلَىٰ رَبِّهَا نَاظِرَةٌ
◇
و به چشم قلب جمال حق را مشاهده می‌کنند.
و به پروردگارش می‌نگرد!
وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍۭ بَاسِرَةٌ
◇
و رخسار گروهی دیگر عبوس و غمگین است.
و در آن روز صورتهایی عبوس و در هم کشیده است،
تَظُنُّ أَن يُفْعَلَ بِهَا فَاقِرَةٌ
◇
که می‌دانند حادثه ناگواری در پیش است که پشت آنها را می‌شکند.
زیرا می‌داند عذابی در پیش دارد که پشت را در هم می‌شکند!
كَلَّآ إِذَا بَلَغَتِ ٱلتَّرَاقِىَ
◇
چنین نیست (که منکران قیامت پنداشتند. باش تا) آن گاه که جانشان به گلو رسد.
چنین نیست (که انسان می‌پندارد! او ایمان نمی‌آورد) تا موقعی که جان به گلوگاهش رسد،
وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ
◇
و (اهلش) گویند: کیست که چاره درد این بیمار تواند کرد؟
و گفته شود: «آیا کسی هست که (این بیمار را از مرگ) نجات دهد؟!»
وَظَنَّ أَنَّهُ ٱلْفِرَاقُ
◇
و بیمار خود یقین به مفارقت از دنیا کند (که ملک موت را به چشم ببیند).
و به جدائی از دنیا یقین پیدا کند،
وَٱلْتَفَّتِ ٱلسَّاقُ بِٱلسَّاقِ
◇
و ساقهای پا (از شدت غم عقبی و حسرت دنیا) به هم در پیچد.
و ساق پاها (از سختی جان‌دادن) به هم بپیچد!
إِلَىٰ رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ ٱلْمَسَاقُ
◇
در آن روز خلق را به سوی خدا خواهند کشید.
(آری) در آن روز مسیر همه بسوی (دادگاه) پروردگارت خواهد بود!
فَلَا صَدَّقَ وَلَا صَلَّىٰ
◇
پس (آن روز وای بر آن که چون ابو جهل) حق را تصدیق نکرد و نماز (و طاعتش) بجا نیاورد.
(در آن روز گفته می‌شود:) او هرگز ایمان نیاورد و نماز نخواند،
وَلَٰكِن كَذَّبَ وَتَوَلَّىٰ
◇
بلکه (خدا را) تکذیب کرد و (از حکمش) رو بگردانید.
بلکه تکذیب کرد و روی‌گردان شد،
ثُمَّ ذَهَبَ إِلَىٰٓ أَهْلِهِۦ يَتَمَطَّىٰٓ
◇
و آن گاه با تکبر و نخوت به سوی اهل خویش روی آورد.
سپس بسوی خانواده خود بازگشت در حالی که متکبّرانه قدم برمی‌داشت!
أَوْلَىٰ لَكَ فَأَوْلَىٰ
◇
(به وی خطاب شود) وای (بر زندگی) و (صد) وای بر (مرگ) تو.
(با این اعمال) عذاب الهی برای تو شایسته‌تر است، شایسته‌تر!
ثُمَّ أَوْلَىٰ لَكَ فَأَوْلَىٰٓ
◇
پس (از مرگ هم) وای (بر برزخ) و (صد) وای بر (روز محشر) تو.
سپس عذاب الهی برای تو شایسته‌تر است، شایسته‌تر!
أَيَحْسَبُ ٱلْإِنسَٰنُ أَن يُتْرَكَ سُدًى
◇
آیا آدمی می‌پندارد که او را مهمل (از تکلیف و ثواب و عقاب) گذارند (و غرضی در خلقتش منظور ندارند).
آیا انسان گمان می‌کند بی‌هدف رها می‌شود؟!
أَلَمْ يَكُ نُطْفَةً مِّن مَّنِىٍّ يُمْنَىٰ
◇
آیا آدمی قطره آب نطفه نبود که (در رحم) ریزند؟
آیا او نطفه‌ای از منی که در رحم ریخته می‌شود نبود؟!
ثُمَّ كَانَ عَلَقَةً فَخَلَقَ فَسَوَّىٰ
◇
و پس از نطفه خون بسته شد و آن گاه (خدایش به این صورت زیبای حیرت انگیز) آفرید و آراسته ساخت.
سپس بصورت خون بسته در آمد، و خداوند او را آفرید و موزون ساخت،
فَجَعَلَ مِنْهُ ٱلزَّوْجَيْنِ ٱلذَّكَرَ وَٱلْأُنثَىٰٓ
◇
پس آن گاه از او دو صنف نر و ماده پدید آورد.
و از او دو زوج مرد و زن آفرید!
أَلَيْسَ ذَٰلِكَ بِقَٰدِرٍ عَلَىٰٓ أَن يُحْـِۧىَ ٱلْمَوْتَىٰ
◇
آیا چنین خدای (با قدرت و حکمت) باز نتواند مردگان را زنده گرداند؟
آیا چنین کسی قادر نیست که مردگان را زنده کند؟!
