قزوه: ادبیات انقلاب به مرحله شکلگیری یک سبک مستقل رسیده است
به گزارش خبرنگار مهر، علیرضا قزوه عصر شنبه در نشست شاعرانه بوشهر با اشاره به جایگاه شعر و شاعران جنوب در تاریخ ادبیات معاصر ایران اظهار کرد: در بررسی جریان شعر معاصر، نباید سهم و جایگاه شاعران جنوب و چهرههایی همچون استاد منوچهر آتشی به حاشیه برود. در روایتهای رایج از شاگردان نیما یوشیج، معمولاً چهار چهره اصلی، یعنی مهدی اخوان ثالث، سهراب سپهری، فروغ فرخزاد و احمد شاملو بیشتر مورد توجه قرار میگیرند؛ درحالیکه آتشی نیز از جایگاه و ویژگیهای ادبی ممتازی برخوردار است و باید بهعنوان یکی از اضلاع مهم این جریان مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به ظرفیت ادبی استان بوشهر و نقش شاعران این منطقه در شعر معاصر، بر ضرورت بازخوانی آثار و جریانهای ادبی جنوب تأکید کرد. در این بخش از سخنان قزوه، نام علی هوشمند نیز در کنار بحث درباره شاعران و چهرههای ادبی بوشهر مورد توجه قرار گرفت.
بازتاب تحولات اجتماعی در شعر شاعران
قزوه در ادامه با اشاره به تأثیر رویدادهای اخیر بر فضای ادبی کشور اظهار داشت: در ماههای گذشته، موضوعاتی همچون ایران، انقلاب، شهدا و امام شهید در آثار شاعران با گرایشهای مختلف بازتاب یافته است. این تحولات نشان میدهد شعر همچنان از ظرفیت بالایی برای بازتاب مسائل اجتماعی و ثبت لحظههای تاریخی برخوردار است.
وی با اشاره به گردآوری مجموعهای از سرودههای مرتبط با این رویدادها گفت: پس از شهادت و خاکسپاری حضرت امام شهید، با همراهی چهار یا پنج نفر از دوستان، کار گردآوری و تدوین آثار را آغاز کردیم که حاصل آن آمادهسازی حدود ۱۰ جلد کتاب در مدتزمانی کوتاه بود.
به گفته این شاعر، چهار جلد از این مجموعه به شعر شاعران ایرانی اختصاص دارد و یک جلد نیز سرودههای منتخب کودک و نوجوان را در بر میگیرد که حدود ۱۱۰ شعر در آن گردآوری شده است. همچنین یک جلد به آثار شاعران افغانستان، یک جلد به شعر شاعران پاکستان که عمدتاً به زبان اردو سروده شدهاند و دو جلد به سرودههای شاعران کشورهای عربی اختصاص دارد.
قزوه با اشاره به گستره جغرافیایی این مجموعه افزود: یکی از جلدهای بخش عربی به شعر شاعران عراق اختصاص یافته و جلد دیگر، آثار شاعرانی از ۱۵ کشور عربی را شامل میشود. افزون بر این، مجموعهای از سرودههای شاعران کشورهای مختلف جهان به زبانهای گوناگون گردآوری شده است. در مجموع، آثار بیش از هزار شاعر از حدود ۳۰ کشور در این مجموعهها مورد توجه قرار گرفتهاند.
این شاعر و پژوهشگر ادبی با اشاره به شناخت خود از ادبیات تاجیکستان اظهار داشت: تحصیلات دانشگاهی من در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری در حوزه ادبیات تاجیکستان بوده و مدتی نیز در این کشور زندگی کردهام. آشنایی با فضای ادبی این کشور نشان میدهد که شعر، افزون بر کارکرد هنری، میتواند بازتابدهنده تحولات اجتماعی و سیاسی و زمینهساز ارتباط فرهنگی میان ملتها باشد.
وی با اشاره به بازتاب تحولات ایران در آثار برخی شاعران منطقه افزود: در سالهای اخیر، موضوعات مرتبط با ایران و شخصیتهای تأثیرگذار آن در آثار شاعرانی از کشورهای همسایه نیز بازتاب یافته است؛ مسئلهای که نشاندهنده فراتر رفتن مرزهای جغرافیایی در ارتباطات ادبی است.
ادبیات مقاومت؛ گنجینهای برای ثبت تاریخ
قزوه در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به گسترش ادبیات مقاومت گفت: تجربههای تاریخی مردم ایران در دفاع از سرزمین و مقابله با تجاوز، ظرفیت گستردهای برای روایت در قالبهای مختلف ادبی دارد. در سالهای گذشته، آثار متعددی در قالب خاطره، داستان، شعر و پژوهش در این حوزه منتشر شده و بخشی از این تجربهها در قالب ادبیات ماندگار شده است.
وی شمار آثار منتشرشده در حوزه ادبیات مقاومت را حدود ۱۰ هزار عنوان برآورد کرد و با اشاره به کتاب «فرنگیس» اظهار کرد: این اثر روایتگر زندگی زنی از منطقه گیلانغرب است که در جریان حمله نیروهای عراقی، در دفاع از سرزمین خود ایستادگی کرد و مهاجمان را به اسارت درآورد. ترجمه این کتاب به زبانهای مختلف، نمونهای از ظرفیت ادبیات مقاومت برای انتقال روایتهای ایرانی به مخاطبان دیگر کشورهاست.
حضور مردم در میدان؛ رویدادی شایسته ثبت ادبی
این شاعر با اشاره به حضور مردم در تجمعات و برنامههای میدانی، این حضور را از منظر تاریخی و اجتماعی قابل توجه دانست و گفت: حضور مردم با وجود مشکلات و مشغلههای روزمره، موضوعی است که نمیتوان از کنار آن بهسادگی گذشت. این همراهی و مشارکت، بخشی از واقعیت اجتماعی کشور است و میتواند در آثار ادبی و هنری بازتاب پیدا کند.
قزوه با اشاره به همراهی برخی چهرههای فرهنگی و هنری با این رویدادها، از حضور حاج صادق آهنگران در یکی از برنامههای مرتبط یاد کرد و بر نقش شاعران و هنرمندان در ثبت و روایت این تجربهها تأکید داشت.
ادبیات انقلاب اسلامی؛ جریانی با هویت و مؤلفههای مستقل
قزوه در ادامه با بررسی سیر تحول شعر فارسی اظهار داشت: ادبیات ایران در دورههای مختلف، جریانها و تحولات متعددی را تجربه کرده است. شعر دوره مشروطه، جریان بازگشت ادبی و تحول بنیادینی که نیما یوشیج در ساختار شعر فارسی ایجاد کرد، هرکدام بخشی از مسیر شکلگیری شعر معاصر را رقم زدهاند.
وی با بیان اینکه ادبیات انقلاب اسلامی نیز در امتداد همین تحولات شکل گرفته است، افزود: این جریان بهتدریج مؤلفهها و ویژگیهای خاص خود را پیدا کرده و امروز میتوان از آن بهعنوان جریانی برخوردار از هویت ادبی مستقل سخن گفت.
این شاعر تأکید کرد: شکلگیری ادبیات انقلاب به معنای نادیده گرفتن میراث گذشته شعر فارسی نیست. نمیتوان برای معرفی یک جریان ادبی، چهرههایی چون نیما، فروغ فرخزاد و ملکالشعرای بهار را از تاریخ ادبیات کنار گذاشت؛ چراکه جریانهای ادبی در پیوند با تجربههای پیشین شکل میگیرند و از دستاوردهای نسلهای گذشته تأثیر میپذیرند.
نویسنده و شاعر برجسته کشور با تأکید بر جایگاه تاریخی ادبیات انقلاب اسلامی و ادبیات مقاومت گفت: مجموعه تحولات ادبی و اجتماعی سالهای اخیر نشان میدهد شعر انقلاب از مرحله تجربههای پراکنده عبور کرده و به ظرفیت شکلدهی یک سبک ادبی مستقل رسیده است؛ ظرفیتی که باید بهدرستی شناخته، نقد و در تاریخ ادبیات ایران ثبت شود.
قزوه با اشاره به آثار قیصر امینپور و سیدحسن حسینی، تفاوت رویکردهای شعری این دو شاعر را از ویژگیهای ادبیات انقلاب دانست و اظهار داشت: در شعر قیصر، وجه عاطفی و مهرآمیز برجستگی بیشتری دارد و در آثار سیدحسن حسینی، نگاه انتقادی و وجه اعتراضی پررنگتر است. این تفاوتها نشاندهنده تنوع ظرفیتها و بیانهای ادبی در جریان شعر انقلاب است.
وی در ادامه به پژوهشهای دانشگاهی درباره ادبیات انقلاب اشاره کرد و گفت: آثار شاعران این جریان در دانشگاههای مختلف مورد بررسی قرار گرفته است. شمار قابل توجهی از پایاننامهها و رسالههای دانشگاهی به شعر و اندیشه شاعرانی همچون قیصر امینپور اختصاص یافته و آثار این جریان در خارج از ایران نیز موضوع پژوهش قرار گرفته است.
قزوه با اشاره به انجام پژوهشهایی درباره آثار خود در دانشگاه الازهر مصر و کشمیر افزود: این مطالعات نشان میدهد ادبیات انقلاب و دفاع مقدس از ظرفیت لازم برای طرح در محافل علمی و ادبی بینالمللی برخوردار است.
ضرورت معرفی ظرفیت شعر ایران در عرصه جهانی
این نویسنده و شاعر با اشاره به جایگاه شاعران معاصر ایران در ادبیات جهان اظهار داشت: آثار شاعرانی همچون سهراب سپهری، فروغ فرخزاد و قیصر امینپور در کشورهای مختلف شناخته شده است و آثار دیگر چهرههای برجسته شعر معاصر، از جمله منوچهر آتشی، نیز ظرفیت معرفی به مخاطبان جهانی را دارد. تحقق این امر مستلزم ترجمه دقیق و شناخت درست از ویژگیهای زبانی و ادبی آثار است.
توجه به پیشکسوتان و شناسایی استعدادهای جوان
قزوه در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به نسلهای مختلف شعر معاصر، از چهرههایی چون اوستا، مشفق کاشانی، حمید سبزواری و علی معلم یاد کرد و بر ضرورت توجه همزمان به پیشکسوتان و شاعران جوان تأکید داشت.
وی از عرفانپور و آسمان بهعنوان نمونههایی از نسل تازه شاعران نام برد و با اشاره به سرود «به میدان بیایید»، نقش شعر و سرود را در بازتاب رویدادهای اجتماعی و فرهنگی یادآور شد.
این شاعر همچنین به ظرفیت ادبی شاعران افغانستانی مقیم ایران اشاره کرد و بر ضرورت شناسایی و حمایت از استعدادهای جوان در محافل و انجمنهای ادبی تأکید کرد. به گفته وی، استمرار پویایی شعر فارسی نیازمند توجه به تجربه پیشکسوتان، فراهمکردن فرصت برای نسل تازه و معرفی آثار شاعران ایرانی در عرصه بینالمللی است.