سلامت از انتخابهای روزمره شروع میشود؛ شما چقدر مراقب خودتان هستید؟
همشهریآنلاین - پروانه بندپی: خیلی از ما مراقبت از سلامت خود را به زمانی موکول میکنیم که بیمار شدهایم. درحالیکه بخش مهمی از حفظ سلامت، پیش از از بیمار شدن و در عادتها و رفتارهای ساده روزمره اتفاق میافتد. از انتخاب غذایی که میخوریم و ساعتی که میخوابیم تا تحرک روزانه، مدیریت استرس، مصرف درست داروها و جدی گرفتن علائم هشداردهنده بدن، همگی بخشی از خودمراقبتی هستند. رفتارهایی که میتوانند احتمال ابتلا به بسیاری از بیماریها را کاهش دهند یا از پیشرفت و عوارض آنها جلوگیری کنند.
خودمراقبتی تا حدی اهمیت دارد که برای آن هفته ملی در تقویم کشور تعیین شده است؛ این رویداد ۲۷ آبان تا ۳ آذر با شعار «خودمراقبتی؛ سرمایهگذاری برای سلامتی» برگزار میشود. بر اساس گزارش وزارت بهداشت، ۸۵ درصد مراقبتهایی که به حفظ سلامت ما منجر میشوند، به رفتارها و مراقبتهای روزمره خود ما وابسته است.
دکتر احسان شایسته، پزشک عمومی به همشهری میگوید: «خودمراقبتی لزوما به معنی اجرای برنامههای سخت و پرهزینه نیست. مهم این است که افراد، عادتهای درست کوچک را به بخشی از زندگی روزانه خود تبدیل کنند. مثلا نیم ساعت پیادهروی روزانه، تنظیم ساعت خواب، داشتن تغذیه سالم و مناسب (مناسب یعنی شامل همه گروهها) اقداماتی ساده اما اثرگذارند.»
این پزشک میگوید: «مصرف متعادل پروتئینها، سبزیجات و میوهها و غلات کامل، کاهش مصرف نمک، قند و غذاهای پرچرب، پرهیز از پرخوری، نوشیدن آب کافی و داشتن فعالیت بدنی منظم انتخابهایی هستند که تقریبا هر فرد میتواند در برنامه غذایی خود بگنجاند.»
به گفته شایسته، «پیادهروی، استفاده کمتر از آسانسور و استفاده از پله، انجام حرکات کششی و کاهش زمان نشستن طولانیمدت، راههایی در دسترس برای افزایش تحرک روزانه هستند. در کنار آن، خواب کافی و منظم را نباید دستکم گرفت. بههمریختگی ساعت خواب و استراحت کم میتواند بر عملکرد جسم، تمرکز و حتی وضعیت روانی فرد تاثیر بگذارد.»
بخشی از خودمراقبتی به شناخت بدن و توجه به تغییرات آن مربوط میشود. دردهای غیرمعمول، تغییرات پایدار در وزن، خستگی مداوم، اختلالات خواب یا هر علامت تازه و نگرانکنندهای نباید بدون بررسی نادیده گرفته شوند. البته هر علامتی لزوما نشانه بیماری جدی نیست، اما تشخیص علت آن باید به پزشک سپرده شود.
انجام غربالگریها و آزمایشهای توصیهشده متناسب با سن، جنس و عوامل خطر، کنترل فشار خون و قند خون و مراجعه بهموقع به مراکز درمانی نیز از اقدامات مهم خودمراقبتی هستند. بسیاری از بیماریهای غیرواگیر در مراحل اولیه علامت مشخصی ندارند و ممکن است فرد بدون اطلاع از ابتلا به بیماری، سالها با آن زندگی کند.
مصرف دارو طبق دستور پزشک، پرهیز از قطع خودسرانه درمان، عدم مصرف آنتیبیوتیک بدون تجویز و خودداری از توصیه دارویی به دیگران هم اهمیت زیادی دارد. دکتر شایسته میگوید: «خوددرمانی و مصرف خودسرانه و بیرویه داروها نه تنها خودمراقبتی نیست، بلکه میتواند سلامت فرد را به خطر بیندازد.»
باید توجه داشت که خودمراقبتی فقط به جسم محدود نمیشود. شایسته میگوید: «یکی از اشتباهات رایج این است که خودمراقبتی را فقط به خوردن غذای سالم و ورزش کردن محدود میکنیم. فردی که به طور مداوم اضطراب و اختلال خواب دارد، فرصت استراحت ندارد یا از روابط اجتماعی مناسب محروم است، درواقع بخشی از نیازهای سلامت خود را نادیده گرفته است.»
البته پزشکان تاکید دارند که خودمراقبتی را با خوددرمانی اشتباه نگیریم؛ گرچه بخش مهمی از مراقبتهای سلامت بر عهده خود افراد است، اما درمان بیماری باید زیر نظر پزشک محقق شود. هرچند خودمراقبتی درست میتواند میزان مراجعه به پزشک، یا مراکز درمانی را نیز کم کند.
دکتر شایسته میگوید: «خودمراقبتی، یک برنامه کوتاهمدت یکهفتهای یا یک ماهه و حتی یکساله نیست. بلکه یک برنامه ادامهدار است. لازم هم نیست سخت بگیریم؛ گاهی شروع با یک پیادهروی روزانه، یا تنظیم ساعت خواب یا حتی انجام یک آزمایش عقبافتاده، یک قدم مهم و بزرگ برای مراقبت از خودمان است.»