روزی که نیاز باشد خدا خودش دلها را هدایت میکند
پیرامون انتخاب آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای به رهبری انقلاب اسلامی در گفتوگو با آیتالله محسن اراکی، عضو هیئترئیسه مجلس خبرگان رهبری گزیدهای از شماره 27 نشریه علمی فرهنگی «خط» اشاره:متن پیشِ رو در حقیقت ویراسته متن پیادهشده گفتوگوی آیتالله محسن اراکی با برنامه تلویزیونی «رهبر سوم» است که تقدیم خوانندگان عزیز میشود. محدودیتهای حفاظتی در ایام جنگ، دسترسی به اعضای محترم خبرگان، خاصه اعضای هیئترئیسه را، اندکی مشکل کرده بود. از این رو خط بهناچار از این مصاحبه آرشیوی برای تکمیل محتوای خود استفاده کرده است.خط: باتوجه به اینکه حضرتعالی عضو هیئترئیسه مجلس خبرگان رهبری هستید، اگر ممکن است از روند و سیر انتخاب رهبر جدید برای ما بفرمایید و اینکه چه شد به این تصمیم رسیدید؟- با عرض تسلیت شهادت بزرگمرد اسلام، قائد عظیمالشأن، حضرت آیتاللهالعظمی سیدعلی خامنهای قدّسسرّه که ضایعهای بزرگ برای جهان اسلام، ایران و مستضعفان جهان بود. امیدواریم خدای متعال این ضایعه بزرگ را با جانشین ایشان و با همت مردم ایران و همه اهل ایمان که اطاعت ایشان را سرلوحه کار خود قرار دادهاند تا حدودی جبران کند؛ إنشاءالله.یکی از افتخارات جمهوری اسلامی، قانون اساسی است. این قانون اساسی کارآمدی خود را کاملاً نشان داده است. هنگامی که کشور از لحاظ رهبری دچار خلأ میشود، طبیعتاً نظام سیاسی با یک آسیب جدی مواجه میگردد. اینکه قانون اساسی بتواند بهسرعت، بدون هیچ تنشی، نظام سیاسی را پیش ببرد و استقرار آن را تأمین و تضمین کند، بالاترین نشانه کارآمدی آن است. اصلاً مجلس خبرگان یک ابتکار بزرگ در اندیشه سیاسی معاصر است؛ مجلسی متشکل از حکیمان جامعه، بهمعنای واقعی کلمه. چرا که فقه ما در حقیقت به معنای حکمت است؛ فقه اسلامی نظم حکیمانه اداره جامعه است. بر این اساس، مجلس خبرگان، مجلسی از فقهاست؛ فقهایی آشنا با سیاست، با اقتضائات اجتماعی و سیاسی روز، و با پیچیدگیهای سیاسی جامعه معاصر. چنین مجلسی نظیر ندارد.این مجلس کارآمدی خود را یکبار در انتخاب رهبر پیشین نشان داد و بار دیگر در انتخاب حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای. این انتخاب دوم نیز بسیار بزرگ، دقیق، هوشمندانه و کمنظیر در تاریخ اسلام بود.در شرایطی که همه قوای استکباری جهان بر سر ما جنگ تحمیل کرده بود، در قلب جنگ با کسانی که پایبند به هیچ قاعدهای نیستند و صراحتاً اعلام کرده بودند که بهدنبال ترور تکتک اعضای خبرگان هستند و میخواهند که خلأ قانون اساسی را به وجود بیاورند و مانع استقرار نظام سیاسی شوند، این انتخاب صورت گرفت.اگر چنین اتفاقی میافتاد، مشکلات بسیار جدیتری از شهادت حضرت آقا برای کشور ایجاد میشد.- همینطور است؛ یعنی این خطر وجود داشت.در این شرایط دو کار اساسی انجام شد:اول، حفظ و صیانت از اعضای مجلس خبرگان از هرگونه آسیب بود. این کار آسانی نبود؛ چراکه اعضای مجلس خبرگان هشتاد و چند نفر هستند و در نقاط مختلف کشور پراکنده بودند؛ اما با مدیریت دقیق، این کار بهطور کامل انجام شد. یعنی حفاظت از اعضای مجلس خبرگان بهطور صددرصد رخ داد.دوم، جمعآوری اعضا و برگزاری اجلاس برای انتخاب رهبر، آن هم دقیقاً طبق موازین قانونی بود. اینکه در شرایطی استثنایی، با ارعاب دشمن، مجلسی را شکل بدهید و طبق قانون انتخاب انجام بگیرد، کار بزرگی بود. این کار هم، انتصاب نبود، بلکه انتخاب بود، به معنای تشخیص. تشخیصی که به نمایندگی از کل جامعه انجام میشود.در اینجا یک بحث فقهی وجود دارد که البته این بحث فقهی باید برای مردم تبیین شود. نصب فقیه جامعالشرایط برای ولایت امر، بهصورت کلی از سوی معصومین و حضرت ولیعصر(عجّلاللهتعالیفرجهالشریف) بهنحو قضیه حقیقیه ـ طبق اصطلاح فقهی ـ انجام شده است. یعنی هر فقیهی که آشنا با احکام ما باشد حاکم است؛ «مَن کانَ مِنکم مِمَّن قَد رَوی حَدیثَنا وَ نَظَرَ فی حَلالِنا وَ حَرامِنا وَ عَرَفَ أحکامَنا، فَلْیَرضَوا بِهِ حَکَماً فَإنّی قَد جَعَلتُهُ عَلَیکم حاکِماً»؛[۱] این جمله، صادره از معصوم است. همچنین از حضرت ولی امر عجّلاللهتعالیفرجهالشریف هم روایت داریم که: «أمّا الحَوادِثُ الواقِعَةُ فَارجِعوا فیها إلی رُواةِ حَدیثِنا»؛[۲] با آن تفاسیری که درباره این روایت بهطور کل آمده است. بنابراین این نصب از سوی امام انجام میگیرد؛ منتها این نصب، نصب کلی است؛ یعنی نصب کسی است که دارای این شرایط باشد. در اینجا وظیفه مردم این است که به اهل خبره مراجعه کنند، اهل خبرهای که تشخیصدهنده این مشخصهها در فردی باشد که میتواند از طرف امام معصوم منصوب برای ولایت امر باشد.خبرگان میآیند دنبال اشخاص میگردند و تحقیق و بررسی میکنند نسبت به همه کسانی که به شکلی در مظان واجدیت این شرایط هستند. در طول شاید سالها تحقیق کردند، فهرستهایی را فراهم کردند. وقتی که احتیاج به این کار شد، آنها کار خودشان را کرده بودند و آمدند گفتند که ما بررسی کردیم که مثلاً این چند نفر میتوانند واجد شرایط باشند؛ البته آنها یک اولویتهایی را معین کرده بودند. اینطور هم نیست که اعضای خبرگان خودشان نتوانند نظر بدهند؛ آنها هم در کمیته مخصوص میتوانند نظر بدهند.که آن کمیته هم از اعضای مجلس خبرگان است؟- بله از اعضای مجلس خبرگاناند. آن کمیته را تعیین کردند برای اینکه دقت بیشتری در مسئله انجام بگیرد. ما در مجلس خبرگان این کار را کردیم و گفتیم که این پیشنهاد، پیشنهاد آن کمیته مخصوص است. اعضای مجلس خبرگان هم اگر پیشنهادهایی دارند، آن را هم ارائه بدهند. ما همه این پیشنهادها به ضمیمه پیشنهاد کمیته مخصوص را به رأی گذاشتیم. ما چون میدانستیم که اگر اجلاس تشکیل بشود وقت زیادی برای بحث نداریم، این کار را کردیم.برای اینکه نظرات همه اعضای خبرگان گرفته بشود، ما این تدبیر را اندیشیدیم و گفتیم کتباً بیایید پیشنهادهایتان را بدهید تا این پیشنهادات را جمع کنیم تا بعد که اجلاس تشکیل شد، بتوانیم در کوتاهترین زمان در اجلاس به نتیجه برسیم. لذا خودتان بین اعضای مجلس بحثهایتان را بکنید.این فرصت هشت روزه، در حقیقت، فرصت جستوجو و بحث و تحقیق بود که اعضای خبرگان در بین گزینههای پیشنهادی انجام دادند و سوابقشان، شرایطشان، خبرگیشان و تواناییشان را بررسی کردند. ما اصلاً از اعضای خبرگان خواستیم که بیایند چند روزی در قم بمانند تا هر لحظه که شرایط برای اجلاس مناسب شد و آن را فراخوان کردیم، آماده باشند. در این چند روزی که اینها قم بودند، بسیار فرصت خوبی بود برای رایزنی و تحقیق بیشتر. لذاست که وقتی اجلاس تشکیل شد، همه با یک نگاه روشن، با یک بصیرت کامل نسبت به گزینهها آمدند و رأی دادند. رأی حاجآقا مجتبی خامنهای حفظهالله بالاترین رأی را داشت با تفاوت بسیار بسیار بالا نسبت به سایر گزینهها.در مورد آن صفاتی که رهبر باید طبق قانون اساسی داشته باشد و انطباق آن صفات با حضرت آیتالله آقا سید مجتبی خامنهای بفرمایید.- ببینید اصولاً در حوزههای علمیه، بهطور طبیعی شخصیتهای مطرح که میتوانند فضلای حوزه را به سمت خودشان جذب کنند، میتوانند حوزههای درسی معتبری داشته باشند، حوزههای درسی پرشوری داشته باشند، همه جهات علمیشان بهتدریج کاملاً روشن میشود. حضرت آیتالله سید مجتبی خامنهای حدود سی سال یا شاید بیشتر، در حوزه علمیه قم حضور داشته، چه حضور تحصیلی، چه حضور تدریسی. ایشان در حوزه قم شناختهشده بود. حوزه درسی ایشان حوزه درسی معتبر و پرشوری بوده. در قم و در حوزههای علمیه ما، کسی نمیتواند به این سادگیها بهعنوان یک استاد جا بیفتد و شاگرد جذب کند؛ چون یک رقابت بسیار بسیار طبیعی وجود دارد و طلبه آزاد است استاد خودش را انتخاب بکند. وقتی که کسی در چنین حوزهای بتواند تعداد زیادی از طلبههای فاضل را بهسوی خودش جذب کند، خود این نشاندهنده این است که بار علمی بالایی دارد. حاجآقا مجتبی در طول این سی و چند سالی که در حوزه بودند، شناختهشده بودند و همه افراد به فضل و علمیت ایشان اذعان داشتند. بهاضافه اینکه تعدادی از علمای برجسته، از مجتهدین طراز اول حوزه علمیه قم، صراحتاً در همان جلسه خبرگان به علمیت ایشان شهادت دادند؛ قبلش هم که ما سؤال کرده بودیم، شهادت داده بودند. لذا، وزنه علمی ایشان بسیار وزن بااعتباری است و ایشان در مسائل فقهی مجتهد مسلمی است بحمدالله.در کنار این توان علمی، تسلطی که ایشان بر اوضاع کشور دارد حائز اهمیت است. به هر حال در طول دوران رهبری آقا، ایشان سایه مقام معظم رهبری بودند.این را با اطلاع میفرمایید؟- بله، ایشان در بسیاری از صحنههای مدیریتی کاملاً همراه آقا بودند و هم بر سبک مدیریتی ایشان، هم بر حوزههای مدیریتی ایشان اطلاع دارند. ایشان اطلاع بسیار خوبی بر اوضاع کشور، بر ارتش، بر سپاه، بر نیروهای مسلح بهطور کل، بر حوزههای مدیریتی، سازمانها، حوزههای مختلف اقتصادی، اجتماعی و سیاسی دارند. در بسیاری از موارد خود مقام معظم رهبری شهید ایشان را مأمور میکردند که بروند کارها را پیگیری کنند و اظهارنظر کنند.گاهی به ما توصیه میشد در بعضی مسائل کشوری به آقای مجتبی مراجعه کنیم.منظور این است که از این ناحیه، توانایی ایشان کاملاً اطمینانبخش بود؛ توانایی علمی و فقهی ایشان، توانایی احاطه به مسائل کشور، مسائل نظامی، مسائل اقتصادی و همینطور مسائل مدیریتی در عرصههای مختلف. احاطه ایشان حتی به پیشرفتهای علمی، به حوزههای پیشرفت علمی کشور هم بسیار بالا است.روی هم رفته انتخابی که در مجلس خبرگان انجام گرفت، انتخاب بسیار پخته، بر اساس شناخت، بر اساس تحقیق، بر اساس دقت و یک برآورد جامعی بود. خود بنده بهعنوان یک عضو خبرگان، مثل سایر اعضای خبرگان تحقیق کردیم، جستوجو کردیم، بررسی کردیم، بدون اینکه هیچ جهتی را جز آنچه معیارهای شرعی و معیارهای قانونی است در نظر بگیریم. واقعاً به این نتیجه رسیدیم که گزینه اصلح، ایشان هستند.اعضای خبرگان همگی مجتهدین سیاستمدار هستند. خیلیهایشان واقعاً دارای تجربه مدیریت و تجربههای بسیار بسیار بسیار طولانی هستند. همانهایی که این تجربههای طولانی مدیریتی را داشتند، تفکرشان تفکر فقهی بالایی بود، فقیه بودند، سیاستمدار بودند، جامعه را میشناختند، کار کرده بودند، همینها نظرشان آیتالله آقای مجتبی خامنهای بود.فقاهت ایشان با احتیاط کامل، خوب بررسی شد، با دغدغه بسیار زیاد، اجتهاد ایشان، تدبیر ایشان، زهد ایشان، تقوای ایشان، تواناییهای ایشان بررسی شد. رهبری نظامی مثل رهبری جمهوری اسلامی، کار بزرگی است چون با چالشهای سنگینی روبهرو است.ما هم آیتالله آقا مجتبی خامنهای را میشناختیم، هم میدانستیم که باری که بر دوش ایشان گذاشته میشود چه بار سنگینی است. لذا با چشم بسته این کار انجام نگرفت بلکه واقعاً با چشم باز این کار انجام گرفت.حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای، شهید بزرگ و عزیز ما یک بیانی داشتند در جواب همین گروه کمیسیون اصل ۱۰۷ و ۱۰۹ که مسئول تشخیص افراد برای رهبری هستند. اینها چند بار خدمت رهبر شهید ما که رسیدند، درخواست داشتند که اگر شما نظری دارید، ولو اشارهای، کنایهای، چیزی، که بتوانیم در آینده استفاده کنیم، بفرمایید. ایشان صددرصد امتناع میکردند از اینکه چیزی بگویند. بعد این جمله را فرمودند که این کار، کار خدا است و روزی که نیاز باشد، خدا دلها را به آنجا که باید هدایت میکند. این حرف خود امام شهید است که: روزی که نیاز باشد، خدا دلها را به همانجا که باید هدایت میکند. این را ما با تمام وجود لمس کردیم که واقعاً خدا دلها را به سوی آیتالله سید مجتبی هدایت کرد؛ دلها را یکی کرد بر ایشان.این وحدت کلمهای که در مجلس خبرگان به وجود آمد، این اقبالی که مردم واقعاً از خودشان نشان دادند، این شعفی که در مردم از انتخاب آیتالله سیدمجتبی خامنهای به وجود آمد، اینکه با انتخاب ایشان چطور سریع جا افتاد و بهعنوان یک رهبر جاافتادهای توانست سریع شروع کند، وظایف خودش را به عهده گرفت و وارد میدان شد، اینها چیزهایی نیست که عادی باشد.ما یقین داریم که دست امام زمان پشت کار است. اگر کسی تاکنون شک داشته که امام زمان عجّلاللهتعالیفرجهالشریف پشت این نظام هست، دیگر در این جریاناتی که اتفاق افتاد، از شهادت آیتالله خامنهای تا انتخاب آیتالله مجتبی خامنهای و تا جریانات بعد از آن، فهمید که همهاش دست امام زمان عجّلاللهتعالیفرجهالشریف است.در شرایط جنگ و با این همه مشکلاتی که مردم داشتند و دارند، اینکه دل مردم به این شکل یکی شد، این نشاندهنده همان هدایت است. دست امام زمان عجّلاللهتعالیفرجهالشریف را ما آشکار دیدیم، نه پنهان.نوه مرحوم محقق نائینی رحمةاللهعلیه برای ما نقل میکردند که در دورانی که روسها وارد کشور شدند، ایشان بسیار نگران آینده اسلام در این کشور شد. در خواب، حضرت ولیعصر عجّلاللهتعالیفرجهالشریف را دید. حضرت اشاره کردند به دیواری و فرمودند: این دیوار که دیوار ایران است، ما نگهش میداریم، شما نگران نباشید. واقعاً همینطور است؛ امام زمان دارد نگه میدارد. ما باید شاکر این نعمت باشیم که الحمدلله خدای متعال دلها را به یک سو روانه کرد.در پایان گفتوگو اگر بیانی خطاب به آیتالله آقا سیدمجتبی خامنهای، رهبر معظم انقلاب دارید بفرمایید استفاده میکنیم.- بله، من خدمت رهبر عزیزمان حضرت آیتالله حاجآقا مجتبی خامنهای عرض میکنم که ما اطاعت شما را بر خود واجب میدانیم و شرعاً شما را ولی امر خود میدانیم. ما در همه عرصهها که امر بفرمایید، بهعنوان امری که از یک ولی امر شرعی صادر شده است، ولی امری که منصوب از طرف صاحبالامر است، بهعنوان نائب مطلق امام زمان عجّلاللهتعالیفرجهالشریف، ما امر شما را مطاع میدانیم، امر شما را امر امام زمان عجّلاللهتعالیفرجهالشریف میدانیم، فرمان شما را فرمان امام زمان عجّلاللهتعالیفرجهالشریف میدانیم. همانطور که در روایت آمده است: «الرّادّ علیهم کالرّادّ علینا والرّادّ علینا کالرّادّ علی الله»؛ کسی که از فرمان ولی امر سرپیچی کند، گویی از فرمان امام زمان عجّلاللهتعالیفرجهالشریف سرپیچی کرده است، مثل کسی است که از فرمان امیرالمؤمنین علیهالسلام و سیدالشهداء علیهالسلام سرپیچی کرده است. امر شما را مانند امر امیرالمؤمنین علیهالسلام بر خود نافذ و جاری میدانیم.ما امیدواریم خدای متعال شما را در پناه خود حفظ کند و در هر تصمیمی که میگیرید، عنایت الهی و توجه امام زمان عجّلاللهتعالیفرجهالشریف همراه شما باشد. والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته.پانوشتها:1) الکافی، ج ۱، ص ۶۷.2) کمالالدین و تمامالنعمة، ج ۲، ص ۴۸۴.