شگرد خرگوشی امارات برای عبور نفت از تنگه هرمز
همشهری آنلاین - گروه سیاسی: امارات با استفاده از ناوگان نفتکشهای خود و حمایت نظامی آمریکا، عملیات پرخطری را برای انتقال نفت از تنگه هرمز به راه انداخته است. این عملیات که با وجود حملات مکرر ایران ادامه دارد، به ادامه صادرات نفت امارات انجامیده، عراق را نیز به یکی از بهرهبرداران اصلی این مسیر تبدیل کرده است.
روزنامه والاستریت ژورنال در گزارشی نوشت شرکت ملی نفت ابوظبی (ادنوک) با گسترش ناوگان نفتکشهای خود، به یکی از بازیگران اصلی تجارت نفت در خلیج فارس در دوران جنگ تبدیل شده است. این شرکت با حمایت نظامی آمریکا در برابر موشکها و پهپادهای ایران، نفتکشهای خود را از تنگه عبور میدهد؛ عملیاتی که بخشی از تلاش واشنگتن برای شکستن کنترل ایران بر این آبراه است.
هزینه این عملیات نیز قابل توجه بوده است. به گفته منابع آگاه، از آوریل (فروردین ۱۴۰۵) تاکنون بیش از ۲۰ کشتی مرتبط با ادنوک هدف حمله قرار گرفتهاند. در تازهترین مورد، حمله به یکی از این کشتیها در شامگاه سهشنبه به زخمی شدن ۱۱ خدمه و مفقود شدن یک نفر منجر شد.
در این عملیات، نفتکشهای ادنوک ابتدا نفت خام امارات یا عراق را در داخل خلیج فارس بارگیری میکنند و سپس در قالب کاروانهایی که حرکت آنها با مقامهای نظامی و امنیتی آمریکا و امارات هماهنگ شده، معمولا شبانه از تنگه هرمز عبور میکنند. پس از خروج از تنگه، محموله نفت به نفتکشهای دیگری منتقل میشود تا به بازارهای جهانی برسد. کشتیهای ادنوک نیز به خلیج فارس بازمیگردند تا محموله بعدی را بارگیری کنند.
این سازوکار، مشکلات بیمه و نگرانی مالکان خصوصی نفتکشها از حملات ایران را تا حدی دور میزند. بر اساس دادههای شرکت ردیابی کشتی هواکس، بیش از ۷۰ درصد نفت خام عبوری از تنگه هرمز در ماه آگوست، در آبهای آزاد و نزدیک مراکز انتقال نفت در سواحل امارات و عمان به کشتیهای دیگر منتقل شده است.
با این حال، تهدیدها همچنان ادامه دارد. ایران کشتیهای مرتبط با ادنوک را در فهرست سیاه قرار داده و آنها را به نقض مقررات عبور از تنگه متهم کرده است. حملات حتی به نزدیکی سواحل امارات نیز رسیده و مقامهای ادنوک معتقدند ایران با این اقدامات هشدار میدهد که کشتیهای این شرکت پیش از ورود به تنگه هم در امان نیستند. سازمان بینالمللی دریانوردی نیز از ثبت ۱۳۸ حمله به کشتیها و کشته شدن ۲۵ دریانورد در خاورمیانه بین اول مارس (۱۰ اسفند ۱۴۰۴) تا ۱۷ نوامبر (۲۶ آبان) خبر داده است.
امارات توانسته است افت صادرات نفت خود را بهسرعت جبران کند. بر اساس دادههای هواکس، صادرات نفت خام و میعانات گازی این کشور از مسیر تنگه هرمز که پیش از جنگ حدود ۲ میلیون بشکه در روز بود، در مارس (اسفند ۱۴۰۴) به تنها ۱۱ هزار و ۳۰۰ بشکه سقوط کرد. اما سه ماه بعد به روزانه ۲.۱ میلیون بشکه رسید و امارات از نظر حجم به بزرگترین صادرکننده نفت از این مسیر تبدیل شد.
مجموع صادرات نفت خام امارات، با احتساب نفت انتقالیافته از طریق خطوط لوله و مسیرهای جایگزین، در اکتبر به حدود ۳.۷۴ میلیون بشکه در روز رسید؛ در حالی که این رقم پیش از جنگ حدود ۳ میلیون بشکه بود.
عراق نیز برای حفظ درآمدهای نفتی خود به این سازوکار متکی شده است. پایانههای صادراتی این کشور در عمق خلیج فارس قرار دارند و انتقال نفت از آنها بدون عبور از تنگه هرمز دشوار است. بغداد برای ترغیب خریداران به پذیرش ریسک حملونقل، تخفیفهای سنگینی ارائه کرده که به گفته مقامهای عراقی از ۲۵ دلار برای هر بشکه فراتر رفته است.
ادنوک در آگوست (مرداد ۱۴۰۵) حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت عراق را بارگیری کرد و تا اواسط سپتامبر (شهریور ۱۴۰۵) نیز ۱۴ میلیون بشکه دیگر از این کشور خرید. بخشی از نفت عراق در پالایشگاه الرویس امارات فرآوری میشود تا نفت خام امارات برای صادرات آزاد بماند و بخشی دیگر، از جمله به پالایشگاههای چینی، فروخته میشود.
گسترش ناوگان ادنوک تنها اقدامی اضطراری برای عبور از بحران جنگ نیست. امارات در پی افزایش کنترل بر تولید، تجارت و حملونقل نفت خود است. مالکیت نفتکشها به شرکتهای ملی نفت اجازه میدهد وابستگی کمتری به شرکتهای خصوصی کشتیرانی داشته باشند و در شرایط تهدید مسیرهای دریایی، کنترل بیشتری بر صادرات خود اعمال کنند.
این راهبرد برای ادنوک سودآور بوده است. سود خالص عملیات جهانی نفتکشهای این شرکت در ۹ ماه نخست سال به یک میلیارد و ۴۲۰ میلیون دلار رسید؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته تنها ۱۲۲ میلیون دلار بود. افزایش تعداد کشتیها و رشد نرخ اجاره نفتکشها از عوامل اصلی این جهش محسوب میشوند.
ادنوک در اوت قراردادی به ارزش ۱.۳ میلیارد دلار برای خرید ۱۱ کشتی دیگر، از جمله ۶ ابرنفتکش، امضا کرد. با این خرید، تعداد نفتکشهای بسیار بزرگ حمل نفت خام این شرکت به ۱۴ فروند رسید. این شرکت همچنین با مقامهای آمریکایی درباره خرید یا اجاره نفتکشهای تحریمشده به دلیل حمل نفت غیرقانونی مذاکره کرده است؛ هرچند هنوز مجوزی در این زمینه صادر نشده است.
امارات علاوه بر نفتکشها، خط لولهای با ظرفیت انتقال روزانه ۱.۸ میلیون بشکه نفت در اختیار دارد که تنگه هرمز را دور میزند. این کشور در حال احداث خط لوله دوم نیز هست که قرار است در سال ۲۰۲۷ به بهرهبرداری برسد.
با این حال، خطوط لوله بهتنهایی نمیتوانند جایگزین مسیر دریایی شوند و عبور نفتکشها از تنگه همچنان ضروری است. ادی ایمسیروویچ، از فعالان باسابقه بازار نفت، عملیات ادنوک را به عبور خرگوشها از برابر یک شکارچی تشبیه میکند؛ بیشتر آنها از خطر میگریزند، اما تعدادی نیز گرفتار میشوند. به گفته او، این راهبرد فعلا جواب داده است، اما هر از گاهی یک کشتی هدف قرار میگیرد و هزینه واقعی این عملیات در آمارها دیده نمیشود.