بررسی مبانی تاریخی و پیامدهای ژئوپلیتیکی فدرالیسم در همایش ملی
دبیر علمی همایش ملی «ناروایی فدرالیسم برای ایران»، با تشریح اهداف و محورهای علمی این رویداد گفت: این همایش با هدف بررسی پیشینه تاریخی و تمدنی ایران برگزار میشود.
به گزارش خبرنگار مهر، قدیر نصری، دبیر علمی همایش ملی «ناروایی فدرالیسم برای ایران»، در گفتگویی با تشریح ایده محوری این رویداد اظهار کرد: نقطه عزیمت این همایش، بررسی جایگاه تاریخی و تمدنی ایران و تمایز آن با کشورهایی است که در دورههای معاصر و بر اساس شرایط خاص سیاسی و جغرافیایی شکل گرفتهاند.
وی با تأکید بر دیرینگی تاریخی ایران افزود: ایران کشوری با پیشینهای چند هزار ساله است که هویت تاریخی، فرهنگی و سیاسی آن در طول قرنها شکل گرفته و نمیتوان آن را با کشورهای نوپدید و ساختارهای سیاسی برآمده از تحولات معاصر یکسان دانست.
نصری با اشاره به دیدگاه برخی متفکران تاریخی از جمله هگل و همچنین آثار تاریخی گزنفون، از جمله کتاب «کوروشنامه»، تصریح کرد: شواهد تاریخی نشان میدهد ایران از کهنترین واحدهای سیاسی و تمدنی منطقه بوده و در طول تاریخ علاوه بر استمرار حیات سیاسی، بر محیط پیرامونی خود نیز تأثیرگذار بوده است.
ضرورت بررسی علمی الگوی فدرالیسم در ایران
دبیر علمی همایش ملی «ناروایی فدرالیسم برای ایران» درباره ضرورت برگزاری این رویداد در شرایط کنونی گفت: به اعتقاد ما، این بحث باید پیشتر و با گستردگی بیشتری در محافل علمی مطرح میشد؛ چراکه در سالهای اخیر برخی جریانها در خارج از کشور با طرح موضوعات هویتی و سیاسی، به دنبال تضعیف انسجام ملی و تمامیت ارضی ایران هستند و در داخل نیز بعضی جریانها ایده تجزیه ساختار سیاسی کشور را مطرح میکنند.
وی ادامه داد: در چنین شرایطی ضروری است موضوع فدرالیسم نه در قالب جدلهای سیاسی و شعارهای جناحی، بلکه با رویکردی علمی، تاریخی و مبتنی بر مطالعات تطبیقی بررسی شود تا روشن شود الگوهای رایج فدرالیسم در چه شرایطی شکل گرفتهاند و تا چه اندازه با ویژگیهای تاریخی، اجتماعی و ژئوپلیتیکی ایران تناسب دارند.
نصری در پاسخ به این پرسش که نقد فدرالیسم لزوماً به معنای دفاع از تمرکزگرایی مطلق و ساختار اداری ناکارآمد است، اظهار کرد: نقد فدرالیسم سیاسی به معنای تأیید تمرکزگرایی افراطی نیست. کشورداری مدرن نیازمند تخصصگرایی، تفویض اختیار و استفاده از ظرفیتهای مدیریتی مناطق مختلف است.
وی افزود: برای نمونه، میتوان با اعطای اختیارات مشخص و متناسب به استانهای مرزی، زمینه تقویت مدیریت منطقهای، کاهش آثار محدودیتهای اقتصادی و توسعه ظرفیتهای محلی را فراهم کرد. چنین اقداماتی نهتنها با اداره یکپارچه کشور منافاتی ندارد، بلکه میتواند به تقویت انسجام ملی و کاهش مهاجرتهای غیرضروری کمک کند.
دبیر علمی همایش تأکید کرد: میان واگذاری اختیارات مدیریتی و اقتصادی به مناطق با ایجاد ساختار فدرالیسم سیاسی تفاوت وجود دارد و این دو موضوع نباید با یکدیگر خلط شوند.
فدرالیسم در کشورهای مختلف؛ چرا نسخه واحدی وجود ندارد؟
نصری با اشاره به تجربه کشورهای مختلف در زمینه فدرالیسم گفت: ساختارهای فدرال در کشورهایی مانند آمریکا، آلمان، هند، کانادا و عراق، متأثر از پیشینه تاریخی، ترکیب جمعیتی، شرایط جغرافیایی و تحولات سیاسی خاص همان کشورها شکل گرفتهاند.
وی افزود: بنابراین نمیتوان بدون توجه به تفاوتهای تاریخی و ژئوپلیتیکی، الگوی سیاسی یک کشور را برای کشور دیگری تجویز کرد. هرگونه تصمیم در حوزه ساختار حکمرانی باید بر مبنای شناخت دقیق شرایط داخلی، منافع ملی و ملاحظات امنیتی صورت گیرد.
وی با تأکید بر اهمیت حفظ تمامیت ارضی کشورمان خاطرنشان کرد: منافع ملی و یکپارچگی سرزمینی از مؤلفههای اساسی حیات سیاسی کشورهاست و تجربه تحولات منطقه نشان میدهد بیتوجهی به مؤلفههای هویت تاریخی و انسجام ملی میتواند پیامدهای جدی به دنبال داشته باشد.
ساختار علمی و اجرایی همایش چگونه طراحی شده است؟
دبیر علمی همایش ملی «ناروایی فدرالیسم برای ایران» در تشریح ساختار سازمانی این رویداد گفت: همایش از یک ساختار چندلایه برخوردار است که در آن شورای عالی علمی، ایده و چارچوب محوری را طراحی کرده و کمیته راهبردی مسئولیت تبدیل این چارچوب به برنامههای اجرایی را برعهده دارد.
وی افزود: چندین دانشگاه، انجمن علمی و مرکز مطالعاتی نیز در روند برگزاری این رویداد مشارکت دارند. دبیر علمی همایش مسئولیت صیانت از اعتبار علمی مباحث و جلوگیری از غلبه ملاحظات جناحی، شخصی و صنفی را دنبال میکند و دبیر اجرایی نیز مسئولیت پیشبرد مراحل اجرایی و برگزاری باکیفیت برنامه را برعهده دارد.
برگزاری همایش در چهار مرحله؛ از پیشنشستهای علمی تا انتشار کتاب نصری در ادامه با تشریح برنامه زمانبندی همایش اظهار کرد: این رویداد در چهار مرحله طراحی شده است تا مباحث مطرحشده در آن، علاوه بر نشست اصلی، در قالبهای علمی و رسانهای نیز در اختیار مخاطبان قرار گیرد.
وی افزود: مرحله نخست به برگزاری دو پیشنشست اختصاص داشت. نخستین پیشنشست در ۲۸ مهرماه با موضوع «مخاطرات سیاسیشدن هویت» و با مشارکت چهار استاد برگزار شد. دومین پیشنشست نیز با عنوان «ژئوپلیتیک فدرالیسم در خاورمیانه» به بررسی تجربهها، پیامدها و تحولات مرتبط با فدرالیسم در کشورهای پیرامونی ایران پرداخت.
دبیر علمی همایش ادامه داد: مرحله دوم، برگزاری نشست اصلی در سوم آذرماه با حضور حدود ۲۰ سخنران است که با ساختار و چینشی متفاوت برگزار خواهد شد.
وی با اشاره به مرحله سوم گفت: پس از برگزاری همایش، محتوای نشستها و نکات کلیدی سخنرانان در فضای مجازی و در قالب عکسنوشته، کلیپ و مطالب کوتاه منتشر میشود تا امکان بهرهبرداری از مباحث برای طیف گستردهتری از مخاطبان فراهم شود.
نصری مرحله چهارم را انتشار دستاوردهای علمی همایش عنوان کرد و افزود: در این مرحله، مجموعه مقالات ارائهشده شامل حدود ۲۶ مقاله در قالب کتابی با رویکرد سیاستگذارانه تدوین و منتشر خواهد شد.
صیانت از تمامیت ارضی؛ محور اصلی دستاوردهای همایش دبیر علمی همایش ملی «ناروایی فدرالیسم برای ایران» در پایان درباره دستاوردهای مورد انتظار این رویداد گفت: هدف آن است که مباحث مطرحشده از سطح گفتوگوهای دانشگاهی فراتر برود و بتواند در عرصه سیاستگذاری و تصمیمسازی نیز مورد استفاده قرار گیرد.
وی خاطرنشان کرد: مجموعه این اقدامات را میتوان زمینهساز تولید دستاوردهای سیاستی متمایز با محوریت صیانت از تمامیت ارضی کشورمان و تقویت اطمینان خاطر نسبت به آینده ایران دانست.