دو مقطع زمانی مهم برای شروع جنگ آمریکا علیه ایران/ کنگره جدید مانع جنگ دوباره ترامپ؟
به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، پیروزی دموکراتها در انتخابات میاندورهای آمریکا، معادلات سیاسی واشنگتن درباره جنگ ایران را وارد مرحله تازهای کرده است.
اگرچه دونالد ترامپ همچنان فرمانده کل نیروهای مسلح است و میتواند درباره اقدام نظامی تصمیم بگیرد، اما کنگره جدید ابزارهایی در اختیار دارد که میتواند هزینه سیاسی و مالی ادامه جنگ را برای کاخ سفید افزایش دهد.
احتمال حمله ترامپ به کوه کلنگ در دو ماه باقیمانده کنگره زیاد است/ نتایج انتخابات بهمنزله رد قاطع رهبری ترامپ بود
شکست انتخاباتی ترامپ؛ کنگره آمریکا به مانع جنگ با ایران تبدیل میشود؟
با این حال، این ابزارها به معنای امکان توقف فوری جنگ نیستند و میزان اثرگذاری آنها به نحوه استفاده دموکراتها از اختیارات قانونی کنگره بستگی دارد.
مهمترین ابزار کنگره برای محدود کردن سیاست جنگی ترامپ، اختیار تخصیص بودجه است. مطابق قانون اساسی آمریکا، تصویب اعتبارات دولتی در اختیار کنگره قرار دارد و رئیسجمهور نمیتواند بدون منابع مالی مصوب، یک جنگ گسترده و طولانیمدت را بهراحتی اداره کند.
در شرایط کنونی، مهلت ۱۱ دسامبر (۲۰ آذر) برای تصویب بودجه دولت فدرال اهمیت ویژهای دارد. دموکراتها میتوانند از مذاکرات بودجهای برای گنجاندن محدودیتهایی درباره استفاده از منابع مالی در عملیات نظامی علیه ایران استفاده کنند.
البته تعطیلی دولت آمریکا بهخودیخود به معنای توقف عملیات نظامی نیست؛ زیرا پنتاگون میتواند از اعتبارات قبلی و منابع مصوب استفاده کند. اثرگذاری واقعی زمانی اتفاق میافتد که کنگره بهطور مشخص مصرف اعتبارات برای عملیات نظامی علیه ایران را محدود کند یا از تصویب بودجه تکمیلی جنگ خودداری کند.
در همین زمینه، جان بولتون، مشاور امنیت ملی پیشین آمریکا، بر اهمیت «قدرت کیف پول» کنگره تأکید کرده است.
به اعتقاد او، قانونگذاران آمریکایی از طریق کنترل بودجه دفاعی و محدود کردن منابع مالی میتوانند بر تصمیمات نظامی رئیسجمهور اثر بگذارند. این ابزار بهویژه زمانی اهمیت پیدا میکند که دولت برای ادامه عملیات نظامی به اعتبارات جدید نیاز داشته باشد.
وتوی ترامپ؛ مانع مهم اما نه تعیینکننده
یکی از محدودیتهای اصلی کنگره این است که ترامپ میتواند مصوبات محدودکننده اختیارات نظامی خود را وتو کند. برای بیاثر کردن وتوی رئیسجمهور، مخالفان باید رأی دوسوم اعضای هر دو مجلس را به دست آورند؛ موضوعی که بدون همراهی بخشی از جمهوریخواهان دشوار خواهد بود.
با این حال، کنگره میتواند با محدود کردن اعتبارات اختصاصیافته به عملیات نظامی، ادامه جنگ را برای دولت دشوار کند. همچنین قطعنامه اختیارات جنگی مصوب ۱۹۷۳ به کنگره امکان میدهد درباره ادامه حضور نیروهای آمریکایی در مخاصمات نظامی مطالبهگری کند.
بر اساس این قانون، رئیسجمهور در شرایط مقرر باید پس از ۶۰ روز برای ادامه عملیات مجوز کنگره را دریافت کند یا روند خروج نیروها را آغاز کند؛ هرچند دولتهای مختلف آمریکا درباره دامنه اجرایی این قانون اختلافنظر داشتهاند.
آلن ایر: پیروزی دموکراتها به معنای تغییر سیاست آمریکا علیه ایران نیست
نکته مهم دیگر، تفاوت میان مخالفت با جنگ و مخالفت با سیاست کلی آمریکا در قبال ایران است. آلن ایر، دیپلمات پیشین وزارت خارجه آمریکا و عضو سابق تیم مذاکرهکننده این کشور در توافق هستهای، در ارزیابی خود از تحولات سیاسی آمریکا بر وجود نوعی اجماع دوحزبی درباره مخالفت با ساختار سیاسی جمهوری اسلامی ایران و ضرورت اعمال فشار بر تهران تأکید کرده است.
این ارزیابی نشان میدهد که نباید پیروزی دموکراتها را به معنای تغییر بنیادین سیاست آمریکا در قبال ایران تلقی کرد.
اختلاف اصلی میان دو حزب ممکن است بیشتر بر سر چگونگی مدیریت تقابل، هزینههای جنگ و حدود اختیارات رئیسجمهور باشد تا اصل سیاست فشار بر تهران.
از این منظر، حتی اگر دموکراتها مخالف ادامه عملیات نظامی باشند، لزوماً به دنبال کنار گذاشتن سیاست فشار اقتصادی و سیاسی علیه ایران نخواهند بود.
بنابراین، تغییر ترکیب کنگره ممکن است بیش از آنکه به تغییر راهبرد واشنگتن منجر شود، بر ابزارها و شیوههای اجرای آن تأثیر بگذارد.
آیا تهران میتواند روی کنگره جدید حساب کند؟
در این میان، یک محاسبه مهم نیز نباید نادیده گرفته شود و آن این است که پیروزی دموکراتها به معنای آن نیست که ترامپ از هماکنون با محدودیتهای کامل کنگره جدید مواجه است.
تا زمان آغاز به کار مجلس جدید در ژانویه ۲۰۲۷، جمهوریخواهان همچنان کنترل مجالس را در اختیار دارند و ترامپ فرصت دارد تصمیمات خود را بدون مواجهه با اکثریت جدید دنبال کند.
از سوی دیگر، حتی پس از آغاز به کار کنگره جدید نیز ممکن است اختلافات دو حزب درباره ایران مانع شکلگیری یک جبهه متحد علیه سیاست نظامی ترامپ شود.
برخی جمهوریخواهان ممکن است با ادامه جنگ مخالفت کنند، اما همچنان از سیاست فشار حداکثری علیه ایران حمایت داشته باشند.
بر این اساس، تهران نباید تغییر ترکیب کنگره را بهتنهایی به معنای پایان تهدید نظامی آمریکا تلقی کند.
استیضاح وزیران و نظارت بر دولت؛ ابزارهای مکمل
کنگره همچنین میتواند از ابزارهای نظارتی خود برای افزایش فشار بر دولت استفاده کند. برگزاری جلسات استماع، احضار مقامهای نظامی و امنیتی، بررسی هزینههای جنگ و مطالبه اسناد مربوط به تصمیمات کاخ سفید از جمله اقداماتی است که میتواند دولت را در موضع پاسخگویی قرار دهد.
استیضاح وزیر دفاع یا دیگر مقامهای دولت نیز از نظر حقوقی امکانپذیر است، اما نباید آن را ابزار فوری برای متوقف کردن جنگ دانست. استیضاح در مجلس نمایندگان آغاز میشود و محکومیت و برکناری مقام موردنظر به رأی دوسوم سناتورهای حاضر نیاز دارد. بنابراین، اهمیت این ابزار بیشتر در افزایش فشار سیاسی و تضعیف موقعیت دولت خواهد بود.
چرا احتمال تشدید نظامی در دو هفته آینده کمتر است؟
با کنار هم قرار دادن این عوامل، میتوان گفت احتمال ازسرگیری یک تنش نظامی گسترده از سوی دولت ترامپ در دو هفته پیش رو، نسبت به گذشته کاهش یافته است؛ هرچند احتمال حملات محدود یا اقدامات نظامی ناگهانی را نمیتوان منتفی دانست.
ترامپ در آستانه آغاز به کار کنگرهای قرار دارد که میتواند نظارت بر سیاست خارجی دولت را تشدید کند. از سوی دیگر، اختلافات بودجهای، هزینههای جنگ و ضرورت پاسخگویی درباره پیامدهای نظامی درگیری با ایران، فضای سیاسی واشنگتن را برای تصمیمگیری درباره یک جنگ جدید پیچیدهتر کرده است.
آغاز دور تازهای از درگیریها در چنین شرایطی ممکن است به تقویت مخالفان جنگ در کنگره و افزایش اختلافات درون حزب جمهوریخواه منجر شود. رئیسجمهور آمریکا میتواند فرمان حمله صادر کند، اما برای مدیریت و تداوم یک جنگ گسترده به حمایت مالی و سیاسی نیاز دارد؛ حمایتی که تضمینشده نیست.
در مجموع، کنگره جدید شاید نتواند با یک رأی ساده ترامپ را از جنگ با ایران منع کند، اما میتواند ادامه جنگ را برای او پرهزینهتر و دشوارتر سازد. کنترل بودجه، نظارت بر عملکرد دولت و فشار سیاسی بر وزیران و مقامهای نظامی، مهمترین ابزارهای این نهاد خواهند بود.
از این منظر، مهلت ۱۱ دسامبر و سپس آغاز به کار کنگره جدید در ژانویه، دو مقطع مهم در ارزیابی توانایی ترامپ برای ازسرگیری یک جنگ گسترده علیه ایران به شمار میروند. شاید کنگره نتواند مانع تصمیم ترامپ برای آغاز جنگ شود، اما میتواند در ادامه مسیر، مهمترین مانع داخلی او برای تبدیل یک عملیات نظامی محدود به جنگی طولانی و پرهزینه باشد.