در حال باز کردن صفحه… محتوای تازه در راه است
حضرت ام‌البنین (س)؛ مادری که فرزندانش را با عشق به ولایت تا پای جان تربیت کرد
دین و اندیشه خبر آنلاین
حضرت ام‌البنین (س)؛ مادری که فرزندانش را با عشق به ولایت تا پای جان تربیت کرد
خبر آنلاین دین و اندیشه

حضرت ام‌البنین (س)؛ مادری که فرزندانش را با عشق به ولایت تا پای جان تربیت کرد

۱۴۰۵/۰۹/۰۱ ۱۴:۲۹ ۳ بازدید ۵ دقیقه مطالعه

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، سیزدهم جمادی‌الثانی در تقویم مناسبت‌های مذهبی به‌عنوان سالروز وفات حضرت ام‌البنین (س) شناخته می‌شود؛ بانویی که چهار فرزندش، حضرت ابوالفضل العباس (ع)، عبدالله، جعفر و عثمان، در روز عاشورا در رکاب امام حسین (ع) به شهادت رسیدند.

اصالت خانوادگی؛ زمینه‌ساز پیوند با امیرالمؤمنین (ع)

حضرت فاطمه بنت حِزام، مشهور به ام‌البنین (س)، از خاندان بنی‌کلاب بود؛ خاندانی که به شجاعت، شهامت، رشادت و برخورداری از ویژگی‌های اخلاقی برجسته شهرت داشتند. در منابع تاریخی، از جمله گزارش‌های مسعودی، به جایگاه و ویژگی‌های خاندان ایشان اشاره شده است.

پس از شهادت حضرت فاطمه زهرا (س)، امیرالمؤمنین علی (ع) برای انتخاب همسری شایسته با برادر خود عقیل بن ابی‌طالب مشورت کردند. عقیل که به علم انساب و شناخت قبایل عرب آشنایی داشت، فاطمه بنت حزام را از خاندانی اصیل و شجاع معرفی کرد و این‌گونه زمینه ازدواج ایشان با امام علی (ع) فراهم شد.

یکی از جلوه‌های برجسته شخصیت ام‌البنین (س)، ادب و توجه عمیق ایشان به جایگاه فرزندان حضرت زهرا (س) بود. نقل شده است که پس از ورود به خانه امیرالمؤمنین (ع)، از آن حضرت درخواست کرد به جای نام فاطمه، او را با کنیه ام‌البنین خطاب کنند؛ زیرا نمی‌خواست یادآوری نام مادرشان موجب اندوه و تأثر فرزندان حضرت زهرا (س) شود.

این رفتار نشان‌دهنده روحیه ایثار، نجابت و محبت عمیق این بانوی بزرگوار نسبت به خاندان امیرالمؤمنین (ع) بود.

ام‌البنین (س)؛ الگویی از پارسایی، ادب و ولایتمداری

پارسایی و ورع از ویژگی‌های برجسته حضرت ام‌البنین (س) بود. ایشان در زندگی فردی و خانوادگی، همواره بر بندگی خداوند، رعایت اخلاق و اطاعت از امام زمان خویش تأکید داشتند.

حضرت ام‌البنین (س) پس از ازدواج با امیرالمؤمنین (ع)، جایگاه امامت را محور زندگی خود قرار دادند و با شناخت عمیق از منزلت اهل‌بیت (ع)، تلاش کردند پناهگاه و تکیه‌گاهی برای خانواده باشند.

یکی از جلوه‌های مهم شخصیت ایشان، توجه ویژه به فرزندان حضرت زهرا (س) بود. ایشان خود را در خدمت این خاندان می‌دانستند و محبت به امام حسن (ع)، امام حسین (ع) و حضرت زینب کبری (س) را بخشی از وظیفه و افتخار زندگی خود قرار داده بودند.

تربیت حضرت عباس (ع) با محوریت محبت به امام حسین (ع)

ثمره زندگی مشترک حضرت ام‌البنین (س) و امیرالمؤمنین (ع)، چهار فرزند پسر بود که همگی در واقعه کربلا به شهادت رسیدند.

در میان این فرزندان، حضرت ابوالفضل العباس (ع) جایگاهی ویژه دارد؛ شخصیتی که وفاداری، شجاعت و ادب او در تاریخ اسلام ماندگار شده است.

در برخی نقل‌ها آمده است که حضرت ام‌البنین (س) با مشاهده محبت حضرت زینب کبری (س) به حضرت عباس (ع)، فرزند خود را در مسیر خدمت و فداکاری برای امام حسین (ع) قرار داد و او را مایه فداکاری در راه فرزند حضرت زهرا (س) دانست.

تربیت خانوادگی حضرت عباس (ع) به‌گونه‌ای بود که محبت به امام حسین (ع) و اطاعت از ایشان، بر هر تعلق دیگری مقدم شمرده می‌شد. این شیوه تربیتی را می‌توان در رفتار حضرت عباس (ع) در روز عاشورا به‌روشنی مشاهده کرد.

بصیرت حضرت ام‌البنین (س) و تربیت فرزندانی وفادار به ولایت

بصیرت و آگاهی دینی از دیگر ابعاد برجسته سیره حضرت ام‌البنین (س) بود. انتخاب امیرالمؤمنین (ع) به‌عنوان همسر، با وجود شرایط دشوار اقتصادی و سیاسی آن دوران، نشان‌دهنده توجه ایشان به جایگاه معنوی، عدالت‌خواهی و منزلت امامت بود.

این بینش در تربیت فرزندان ایشان نیز تأثیرگذار بود. فرزندان ام‌البنین (س) در واقعه عاشورا نشان دادند که معیار تصمیم‌گیری آنان، حق و دفاع از حجت خداست، نه وعده‌های دنیوی و امتیازهای ظاهری.

در جریان واقعه کربلا، هنگامی که دشمن برای حضرت عباس (ع) و برادرانش امان‌نامه آورد، آنان حاضر نشدند امام حسین (ع) را تنها بگذارند. این رفتار نشان داد که وفاداری آنان به امام، ریشه در شناخت و بصیرت دینی داشت.

حضرت عباس (ع)، عبدالله، جعفر و عثمان می‌توانستند با پذیرش امان‌نامه از خطر شهادت دور بمانند، اما ترجیح دادند در کنار امام حسین (ع) بمانند و در راه دفاع از حق جان خود را فدا کنند.

از این منظر، فداکاری فرزندان حضرت ام‌البنین (س) تنها جلوه‌ای از محبت خانوادگی نبود، بلکه نمادی از معرفت، بصیرت و وفاداری به جایگاه امامت به شمار می‌رفت.

واکنش تاریخی حضرت ام‌البنین (س) به شهادت فرزندانش

یکی از تأثیرگذارترین جلوه‌های ولایتمداری حضرت ام‌البنین (س)، واکنش ایشان پس از واقعه عاشورا بود.

در نقل‌های تاریخی آمده است هنگامی که کاروان اسرای کربلا به مدینه بازگشت، حضرت ام‌البنین (س) درباره سرنوشت امام حسین (ع) پرس‌وجو کرد و پیش از آنکه از چهار فرزند خود خبری بگیرد، سراغ امام حسین (ع) را گرفت.

وقتی خبر شهادت امام حسین (ع) را شنید، درباره حضرت عباس (ع) پرسید و با این مضمون بیان کرد که آیا عباس در کربلا حضور نداشت تا از امام حسین (ع) دفاع کند؟

این واکنش، جلوه‌ای از عمق معرفت و محبت ایشان به خاندان پیامبر (ص) بود؛ محبتی که حتی در سخت‌ترین لحظات نیز بر داغ فرزندان خود مقدم می‌داشت.

سوگواری در بقیع و ارادت همیشگی به اهل‌بیت (ع)

پس از واقعه کربلا، حضرت ام‌البنین (س) روزها به قبرستان بقیع می‌رفتند و برای امام حسین (ع) و فرزندان شهید خود عزاداری می‌کردند.

در برخی گزارش‌ها آمده است که ایشان با مرثیه‌خوانی و یادآوری مصائب کربلا، اندوه و محبت خود به خاندان پیامبر (ص) را ابراز می‌کردند.

عالمان شیعه نیز از جایگاه معنوی، شجاعت، فصاحت و محبت عمیق حضرت ام‌البنین (س) به اهل‌بیت (ع) یاد کرده‌اند. شهید ثانی و عبدالرزاق مقرّم از جمله شخصیت‌هایی هستند که به فضائل و جایگاه این بانوی بزرگوار پرداخته‌اند.

همچنین در گزارش‌های تاریخی و روایی، از احترام ویژه اهل‌بیت (ع) به حضرت ام‌البنین (س) و ارتباط محبت‌آمیز آنان با ایشان یاد شده است.

تاریخ وفات حضرت ام‌البنین (س) و محل دفن ایشان

درباره تاریخ وفات حضرت ام‌البنین (س) میان تاریخ‌نگاران اختلاف‌نظر وجود دارد. برخی منابع سال ۷۰ هجری قمری و برخی دیگر سیزدهم جمادی‌الثانی سال ۶۴ هجری قمری را زمان رحلت ایشان دانسته‌اند.

با این حال، بر اساس بررسی‌های پژوهشی برخی محققان معاصر، از جمله آیت‌الله رضا استادی و آیت‌الله عندلیب همدانی، تاریخ دقیق وفات این بانوی بزرگوار با سند تاریخی معتبر و قطعی مشخص نشده است.

حضرت ام‌البنین (س) در قبرستان بقیع مدفون هستند؛ آرامگاهی که پیکر شماری از شخصیت‌های برجسته خاندان پیامبر (ص)، از جمله امام حسن مجتبی (ع) و فاطمه بنت اسد، را در خود جای داده است.

حضرت ام‌البنین (س) در تاریخ اسلام تنها به‌عنوان مادر چهار شهید کربلا شناخته نمی‌شود؛ بلکه نام ایشان یادآور مکتب تربیتی مبتنی بر ایمان، بصیرت، ادب و ولایت‌پذیری است. مکتبی که ثمره آن فرزندانی شدند که در حساس‌ترین آزمون تاریخ اسلام، امام زمان خود را تنها نگذاشتند و وفاداری را تا پای جان معنا کردند.

آل را نصب کن دسترسی سریع، بدون فروشگاه