در سینما، رنگها هم قصه تعریف میکنند/ رنگ را به روزهای پایانی پروژه موکول نکنید
به گزارش خبرنگار ایلنا، اصلاح رنگ و نور در سینما یکی از اساسیترین مراحل پستولید فیلم به حساب میآید که شاید نادیده گرفتهشدهترین بخش پروسه ساخت یک فیلم و آماده نمایش شدن آن باشد. در گفتوگو با مهران جبلی سرپرست جلوههای ویژه بصری و کالریست سینما گفتوگویی درباره این موضوع داشتیم که در ادامه مشروح آن را از نظر میگذرانید: اصلاح رنگ و نور در سینما دقیقاً چه کاری انجام میدهد؟ اصلاح رنگ، برخلاف تصور رایج، صرفاً زیباتر کردن تصویر یا تغییر رنگها نیست؛ بخشی از فرآیند روایت سینمایی است.نکته اساسی برای یک کالریست این است که بتواند به کمک رنگ قصه را روایت کند. ما با رنگ، کنتراست، روشنایی، سایهها، اشباع و روابط میان رنگهای مختلف میتوانیم توجه مخاطب را هدایت کنیم، حس یک صحنه را تغییر دهیم و به جهان فیلم هویت بصری مشخصی ببخشیم. گاهی لازم است یک صحنه گرم و صمیمی به نظر برسد و گاهی همان فضا باید سرد، ناآرام یا تهدید کننده باشد. حتی بدون تغییر در دیالوگ یا بازی بازیگر، این تصمیمها میتوانند تجربه تماشاگر را تحت تأثیر قرار دهند. از طرف دیگر، اصلاح رنگ باید به پیوستگی بصری فیلم کمک کند؛ یعنی نماهایی که در شرایط نوری متفاوت تصویربرداری شدهاند، در کنار هم طبیعی و هماهنگ به نظر برسند و خلاقیت در رنگ قصه را جهت دهد. نگاه کارگردانها به رنگ و نور بهتر شده است؟ درک آنها از این حوزه چقدر است؟ به نظرم آگاهی نسبت به اهمیت رنگ و پستولید تصویر در سالهای اخیر بیشتر شده است. دسترسی گستردهتر به فیلمهای روز دنیا، نمایشگرهای بهتر و امکان مشاهده نمونههای متنوع از زبانهای بصری، باعث شده بسیاری از کارگردانها و فیلمبردارها حساسیت بیشتری نسبت به نتیجه نهایی تصویر داشته باشند؛ هرچند که گاهی مواقع پیش میآید که کارگردان ها و تهیه کنندهها پیرو ترندهای تصویری که لزوما حتی درست هم نیستند سعی میکنند یک فضای رنگی خاصی را به فیلم تحمیل کنند که چون موقع فیلمبرداری شرایط مربوطه مهیا نشده، خروجی تصویر هم نمیتواند اقناع کننده باشد و حتی از لحاظ معنا و خلاقیت هم اثر را تهی میکند. به نظرم بهترین نتیجه زمانی حاصل میشود که کالریست از ابتدا در مراحل پیش تولید در گفتوگوی خلاقانه پروژه حضور داشته باشد. هرچه شناخت مشترک عوامل از زبان بصری فیلم بیشتر باشد، تصمیمهای نهایی هدفمندتر و نتیجه منسجمتر خواهد بود. بهترین کاری که انجام دادهاید، از نظر خودتان کدام است؟ انتخاب یک پروژه بهعنوان بهترین کار، برای من کمی دشوار است؛ چون پروژهها از نظر مقیاس، ژانر، محدودیتهای تولید و اهداف بصری تفاوت زیادی دارند. از نظر تجربه حرفهای، همکاری در پروژه «قهرمان» اصغر فرهادی برای من اهمیت ویژهای دارد؛ پروژهای که در سطح بینالمللی دیده شد و در جشنواره کن جایزه بزرگ هیئت داوران را دریافت کرد. تجربه حضور در پروژهای با چنین سطحی از توجه و حساسیت سینمایی، ارزشمند است. از طرفی فیلم های کوتاه بسیاری کار کردم و نتیجه نهایی محصول خیلی منحصر به فردی شده است؛ مثلا فیلم غزال و فیلم سم ها صدا می دهند یکی از دلنشینترین نمونه کارهای من به شمار میآید که اتفاقا در سطح بینالملل هم بسیار جایزه گرفته است. من پروژهای را موفق میدانم که در آن اصلاح رنگ به دیدهشدن خودش محدود نشود، بلکه به فیلم کمک کند به بهترین شکل ممکن روایت شود؛ طوری که مخاطب شاید متوجه تک تک تصمیمهای رنگی نشود، اما تأثیر آنها را در تجربه تماشای فیلم احساس کند. رویکرد شما در پروژههای بینالمللی چه تفاوتی با پروژههای داخلی دارد؟ برای من، تفاوت اصلی در ملیت پروژه نیست؛ از نظر خلاقانه نیز اصل کار تغییر نمیکند. من ابتدا سعی میکنم جهان فیلم، نگاه کارگردان و خواسته فیلمبردار را بشناسم و سپس بر همان اساس زبان رنگی اثر را طراحی کنم. تجربه کار در پروژههای مختلف به من نشان داده است که برای حضور مؤثر در بازار بینالمللی، صرفاً مهارت کار با نرمافزار کافی نیست. باید بتوانی با گروههای مختلف حرفهای ارتباط برقرار کنی، تصمیمهایت را توضیح بدهی، به بازخوردها پاسخ دقیق بدهی و کیفیت کار را در تمام مراحل حفظ کنی. هدف من این است که کیفیت نهایی کار، فارغ از محل تولید فیلم، معیار اصلی قضاوت درباره همکاری باشد. اصلاح رنگ آثار تبلیغاتی و تیزرها چه تفاوت با سینما دارد؟ در سینما، فرصت بیشتری برای شکلدادن به یک جهان بصری، توسعه تدریجی حسوحال و ایجاد پیوستگی رنگی در طول روایت داریم. رنگ باید با شخصیتها، فضای داستان و تحول دراماتیک فیلم همراه شود. در تبلیغات، تصویر معمولاً باید در زمانی کوتاهتر توجه مخاطب را جلب کند و پیام را منتقل کند. رنگ محصول، ظاهر پوست، بافت متریال، درخشش سطوح و هماهنگی تصویر با هویت بصری برند میتوانند اهمیت ویژهای پیدا کنند. در عین حال، هر تصمیم باید با هدف تبلیغاتی و خواسته سفارشدهنده هماهنگ باشد. البته این به معنای سادهتر بودن تبلیغات نیست. گاهی یک تیزر چندثانیهای به دلیل حساسیت بالا نسبت به جزئیات محصول، کنترل بازتابها و تطبیق دقیق نماها، به دقت بسیار زیادی نیاز دارد. من در هر دو حوزه به یک اصل پایبندم؛ تکنیک باید در خدمت هدف پروژه باشد. نمیتوان یک نسخه ثابت از ظاهر سینمایی را برای همه فیلمها و تبلیغات به کار برد. شناخت نیاز پروژه و انتخاب راهحل مناسب، بخش مهمی از تخصص کالریست است. نکات مثبت و منفی نقش اصلاح رنگ در فیلمهایی که کار کردهاید، چیست؟ تا امروز در بیش از ۴۰۰ فیلم کوتاه و همچنین دهها فیلم سینمایی و سریال فعالیت داشتهام. در کنار این آثار، تجربه پروژههای تبلیغاتی و همکاریهای بینالمللی را نیز دارم. یکی از مهمترین ظرفیتهای اصلاح رنگ، ایجاد انسجام بصری در فیلم است. حتی اگر یک اثر در لوکیشنهای متفاوت، شرایط نوری متغیر یا طی چند مرحله تولید شده باشد، میتوان با طراحی درست رنگ به آن هویت یکپارچهای داد. علاوه بر این، اصلاح رنگ میتواند به هدایت نگاه مخاطب، تقویت فضای ژانر و انتقال بهتر حس صحنه کمک کند. اما این حوزه محدودیتها و خطرهای خودش را هم دارد. اصلاح رنگ نمیتواند بهطور جادویی تمام مشکلات تصویربرداری را برطرف کند. اطلاعاتی که در اثر نوردهی نامناسب، کلیپشدن هایلایتها یا ثبت ناقص تصویر از دست رفتهاند، همیشه قابل بازیابی نیستند. همچنین اگر تصمیمهای رنگی بدون توجه به روایت گرفته شوند، ممکن است تصویر جذاب به نظر برسد، اما با فضای فیلم تناسب نداشته باشد. بهترین نتیجه زمانی حاصل میشود که تصویربرداری، طراحی صحنه، نورپردازی و اصلاح رنگ از ابتدا در یک مسیر هماهنگ قرار بگیرند. در چنین شرایطی، کالریست بهجای پنهان کردن ضعفها، میتواند ظرفیتهای واقعی تصویر را به بهترین شکل آشکار کند. آیا کالریست باید با فیلمبردار هم در ارتباط باشد یا ارتباط با کارگردان کافی است؟ به اعتقاد من، در حالت ایدهآل، ارتباط با هر دو ضروری است؛ چون کارگردان و فیلمبردار از دو زاویه مکمل به تصویر نگاه میکنند. کارگردان درباره روایت، حس صحنه، شخصیتها و معنای دراماتیک تصویر تصمیم میگیرد. فیلمبردار نیز درباره کیفیت نور، نسبت روشناییها، بافت تصویر، انتخابهای بصری و شرایط ثبت آن اطلاعاتی دارد که برای اصلاح رنگ بسیار ارزشمند است. گاهی ممکن است کارگردان بخواهد فضای صحنه سردتر و ناآرامتر باشد، در حالی که فیلمبردار توضیح میدهد بخشی از رنگ یا کنتراست تصویر حاصل یک تصمیم مشخص در نورپردازی بوده است. گفتوگوی مستقیم این دو دیدگاه به کالریست کمک میکند بدون آسیب زدن به نیت اولیه تصویربرداری، به نتیجه موردنظر کارگردان برسد. چه توصیهای برای کارگردانها و فیلمبردارها در مراحل پیشتولید، تولید و پستولید دارید؟ توصیه اول من این است که رنگ را به روزهای پایانی پروژه موکول نکنید. زبان بصری فیلم باید از مراحل ابتدایی شکل بگیرد، حتی اگر اجرای نهایی آن در پستولید انجام شود. در پیشتولید، بهتر است کارگردان و فیلمبردار درباره فضای رنگی فیلم، منابع الهام، نوع کالر پالتها تست تصویری با دوربین، لنز، نور و متریال واقعی پروژه میتواند بسیار مفید باشد. کارگردان باید در پیش تولید مود بورد نوری و حس و حال مد نظر فیلم را به درستی در بیاورد و حین تولید در این باره با فیلمبردار کاملا به یک نقطه نظر مشترک رسیده باشد در مرحله تولید، نوردهی اصولی، کنترل منابع نوری و هماهنگی میان نماهای یک سکانس اهمیت زیادی دارند. ارسال رفرنس دقیق، توضیح هدف هر صحنه، دسترسی به اطلاعات فنی فایلها و تعیین یک روند مشخص برای بازبینی و تأیید، از دوبارهکاری جلوگیری میکند. یک نکته مهم دیگر، هماهنگی میان جلوههای ویژه بصری و اصلاح رنگ است. در پروژههایی که VFX دارند، بهتر است کالریست و تیم جلوههای ویژه از نظر فضای رنگی، مدیریت کالر اسپیسها و نحوه تحویل فایلها هماهنگ باشند. هوش مصنوعی وارد این حوزه شده است؟ آیا جایگزین کالریست میشود یا بیشتر نقش کمککننده دارد؟ هوش مصنوعی وارد بسیاری از بخشهای پستولید شده و اصلاح رنگ هم از این تغییرات مستثنی نیست. ابزارهای هوشمند میتوانند در کارهایی مانند تطبیق اولیه نماها، ماسکسازی، جداسازی سوژهها، ردیابی، تشخیص چهره و برخی اصلاحات تکراری به افزایش سرعت کمک کنند. این ابزارها میتوانند زمان انجام بخشی از کارهای فنی را کاهش دهند و فرصت بیشتری برای تمرکز بر تصمیمهای خلاقانه ایجاد کنند. با اینحال، باید میان خودکارسازی یک فرآیند و تصمیمگیری هنری تفاوت قائل شد. هوش مصنوعی میتواند بخشی از کار را سریعتر کند، اما مسئولیت هنری و قضاوت نهایی همچنان اهمیت اساسی دارد. مشکل عمده شما در این حرفه چیست؟ تجهیزات، نیروی متخصص، دفتر یا نحوه تعامل با پروژهها؟ به نظرم چالش اصلی فقط یک عامل نیست؛ مجموعهای از مسائل ساختاری، اقتصادی و فنی بر کیفیت فعالیت حرفهای در حوزه پستولید تأثیر میگذارند. عمده مشکلی که من با آن سر و کار دارم بیش از هر چیز دست کم گرفته شدن پروسه کالرگریدینگ و هنر کالریست در پروسه فیلمسازی است. بیشتر گلایه من از تهیهکنندههایی است که بخاطر محدودیت بودجه یا دقیقه نود قرار دادن این مرحله، تصمیم سرسری میگیرند و حتی شاید کیفیت کار را هم در اولویت قرار ندهند و پروژه را در اختیار افراد غیر متخصص میگذارند. در شرایط ذکر شده تجربه جالب برای من که همیشه هم تکرار میشود این است که این کارگردانها و تهیه کنندهها برمیگردند و مجدد برای اصلاح رنگ کردن فیلمشان هزینه میکنند چون یا تصاویر خراب شدهاند یا اصلا نتیجه مطلوبی که برایش پیشبینی کرده بودند را دریافت نکرده بودند. من همیشه به همه مراجعهکنندههایی که در بحران تصمیم گیر هستند میگویم شما فیلم را نزد چند نفر ببرید و از آنها تست بخواهید. به این شکل میتوانید برای نتیجه نهایی کارتان تصمیم بهتری بگیرید. ولی بحث ابزار کار و تجهیزات کمی متفاوت است. اصلاح رنگ حرفهای به تجهیزات مناسب، نمایشگر قابل اعتماد و کالیبرهشده، مدیریت صحیح رنگ، فضای کاری کنترلشده و زیرساخت ذخیرهسازی و پردازش نیاز دارد. این امکانات صرفاً ابزارهای لوکس نیستند؛ بخشی از زنجیره کنترل کیفیت هستند. وقتی قرار است درباره جزئیات تصویر و رنگ تصمیمگیری شود، اعتماد به ابزار مشاهده تصویر اهمیت زیادی دارد. در نهایت، امیدوارم نگاه به پستولید از یک هزینه اجتنابناپذیر در انتهای پروژه، به یک سرمایهگذاری خلاقانه برای ارتقای کیفیت فیلم تغییر کند. هرچه این نگاه جدیتر شود، هم کیفیت آثار بالاتر میرود و هم فرصتهای حرفهای بهتری برای متخصصان این حوزه ایجاد خواهد شد.