تابآوری جامعه ایران در روزهای دشوار جنگ و محاصره را با « عادتکردن به بحران » اشتباه نگیریم
به گزارش خبرآنلاین روزنامه اعتماد نوشت: در فاصله کمتر از یکسال، ایران دو جنگ را تجربه کرد؛ جنگ ۱۲ روزه خرداد ۱۴۰۴ و جنگی که از نهم اسفند همان سال آغاز شد و نزدیک به ۴۰ روز درگیری گسترده را به همراه داشت. این اتفاقات را باید در کنار تحریمهای ظالمانه چندین ساله علیه ایران قرار داد که بخشهای مختلف اقتصاد، دارو، تجارت، نظام بانکی و زندگی مردم را تحت تاثیر قرار دادهاند. اکنون نیز محاصره دریایی، محدودیتهای مسیرهای هوایی و زمینی و نگرانی از گسترش دوباره جنگ، بر دشواریهای موجود افزوده است.
پس از جنگ ۴۰ روزه، شاید یکی از فرسایندهترین تجربههای ما همین انتظار برای اتفاق بعدی باشد. گاهی خبرهایی از کاهش تنش منتشر میشود و ساعاتی بعد، تهدیدی تازه نگرانیها را برمیگرداند.
در گوشه ذهنمان مدام این پرسش وجود دارد که مبادا امشب حمله دیگری آغاز شود یا فردا صبح با خبر تازهای از جنگ بیدار شویم. حتی در روزهای آرامتر هم این نگرانی کاملا از بین نمیرود. با وجود این شرایط، مردم همچنان کار میکنند، کسبوکارها برای ادامه فعالیت تلاش میکنند و خانوادهها به فکر آینده فرزندانشان هستند.
ما معمولا به این توانایی میگوییم تابآوری؛ اینکه انسان در شرایط سخت بتواند خودش را جمعوجور کند، راهی برای ادامه زندگی پیدا کند و پس از هر دوره دشوار دوباره روی پای خود بایستد. جامعه ایران در سالهای طولانی جنگ، تحریم و مشکلات اقتصادی، بارها چنین تواناییای را نشان داده است.
بخشی از این ویژگی شاید به تجربه تاریخی ما برگردد. نسل ما هنوز دوران جنگ هشتساله را به یاد دارد و نسلهای جوانتر نیز در ماههای اخیر با تجربه متفاوتی از جنگ روبهرو شدهاند. به یاد داریم در روزهای درگیری و جنگ ۴۰ روزه، خانوادهها و دوستان بیشتر از حال یکدیگر خبر میگرفتند و خیلیها ترجیح میدادند کنار عزیزانشان باشند. همین ارتباطها در آن روزها دلگرمکننده بود. اما پس از فروکش کردن درگیریها، شرایط تا اندازهای تغییر کرده است.
نگرانی از آینده، فشار اقتصادی و مشغلههای روزمره، فرصت و حوصله معاشرت را هم کمتر کردهاند. گاهی دلمان میخواهد دوستانمان را ببینیم یا ساعتی کنار خانواده باشیم، اما خستگی و دغدغهها باعث میشود دیدارها را عقب بیندازیم.
ادامه این وضعیت حتی بر کیفیت روابط اجتماعی ما هم اثر گذاشته است. این برداشت را نمیتوان بدون بررسی به همه جامعه تعمیم داد، اما در اطراف خودمان نشانههایی از آن میبینیم.
در همین جا پرسشی مطرح میشود: مرز میان تابآوری و عادت کردن به بحران کجاست؟ وقتی شرایط دشوار ادامه پیدا میکند، آدمها ناچار میشوند برنامههایشان را تغییر دهند. تصمیمهای مهم را عقب میاندازند، محتاطتر خرج میکنند و گاهی ترجیح میدهند به جای فکر کردن به چند سال آینده، فقط برای هفتههای پیشرو برنامه داشته باشند.
جوانی که میخواهد کسبوکاری راه بیندازد یا خانوادهای که برای تحصیل فرزندش تصمیم میگیرد، باید احتمال اتفاقات تازه را نیز در نظر بگیرد. این سازگاری قابل فهم است، اما اگر طولانی شود، ممکن است آرامآرام انتظاراتمان از زندگی را تغییر دهد. البته تحمل این فشارها برای همه به یک اندازه دشوار نیست. کسی که شغل مطمئن و پساندازی دارد، فرصت بیشتری برای مدیریت مشکلات پیدا میکند. اما خانوادهای که درآمدش به سختی هزینههای ضروری را پوشش میدهد، ممکن است با هر افزایش قیمت یا وقفه در کار، ناچار شود از بخشی از نیازهای خود صرفنظر کند.
وقتی از قدرت تحمل ایرانیان حرف میزنیم، باید این تفاوتها را هم در نظر داشته باشیم. به نظرم ارزش تابآوری جامعه ایران در توان بازسازی و ادامه تلاش است. در همین سالهای دشوار، بسیاری از مردم با تکیه بر دانش، تجربه و ابتکار خود راههایی برای ادامه فعالیت پیدا کردهاند. کسبوکارهایی که پس از دورههای سخت دوباره شروع به کار کردهاند، جوانانی که همچنان به دنبال فرصتهای تازه هستند و خانوادههایی که برای حفظ زندگی و آینده فرزندانشان تلاش میکنند، نمونههایی از این تواناییاند.
با این حال، این ظرفیت اجتماعی پایانناپذیر نیست. جامعه برای حفظ و بازیابی توان خود به امنیت، ثبات اقتصادی و امکان برنامهریزی نیاز دارد. مسوولیت نهادهای تصمیمگیرنده نیز همین جا اهمیت پیدا میکند. هر اندازه از فشارهای مستمر کاسته شود، مردم فرصت بیشتری خواهند داشت تا تواناییهایشان را صرف پیشرفت و بهتر کردن زندگی کنند.
ما ایرانیها چه اندازه از وقت و انرژی خود را صرف عبور از بحرانها کردهایم؟ شاید آنقدر به حل مشکلات روزمره مشغول بودهایم که کمتر فرصت کردهایم به آنچه میتوانستیم در شرایط باثباتتر به دست آوریم، فکر کنیم. همچنان به توان مردم ایران برای ساختن روزهای بهتر باور داریم. اما دوست داریم روزی برسد که وقتی از تابآوری ایرانیان صحبت میکنیم، تنها خاطره عبور از جنگ و بحران پیش چشممان نباشد؛ بتوانیم از فرصتهایی بگوییم که این مردم برای رشد، کار، خلاقیت و زندگی در آرامش در اختیار داشتهاند.
شاید پرسش امروز ما این باشد: جامعهای که توانسته از این همه بحران عبور کند، اگر از امنیت، ثبات و فرصت برنامهریزی برای آینده برخوردار باشد، چه تواناییهایی میتواند از خود نشان دهد؟