برای آیتالله وحید خراسانی؛از محراب فقاهت تا آستان ولایت
خبرگزاری مهر- گروه استان ها: سیدامیرحسین میرحسینی*: بعضی رفتنها، پایان یک زندگی نیست، پایان فصلی از تاریخ است. بعضی مردان، وقتی چشم از جهان فرو میبندند، تنها خانهای را داغدار و حوزهای را سوگوار نمیکنند، گویی ستونی از ستونهای استوار دیانت فرو میافتد، چراغی از چراغهای فروزان فقاهت خاموش میشود و قرنی از علم و حلم، زهد و زاری، معرفت و محبت، در سکوتی سهمگین فرو میرود. و اینک قم، این قرارگاه کهن اجتهاد و اجلال، این مأمن مراجع و مشعلداران مکتب، در ماتم مردی نشسته است که سالیان دراز، نامش با عظمت حوزه، صلابت فقاهت، حریم ولایت و حرمت شعائر اهلبیت علیهمالسلام درآمیخته بود. حضرت آیتالله العظمی وحید خراسانی، از تبار همان عالمان وارستهای بود که علم را برای اعتلا میخواستند، نه ادعا، مرجعیت را مسئولیت میدانستند، نه منزلت و فقاهت را بیارادت به آستان عصمت، فضیلتی ناتمام میشمردند. او در مسند تدریس، فقیهی ژرفاندیش و اصولیای نکتهسنج بود، در محراب بندگی، عبدی خاشع و دلی شکسته داشت؛ در دفاع از حریم اعتقاد، صریح و استوار بود و در آستان اهلبیت علیهمالسلام، همان مردی میشد که تمامی عناوین و القاب، در برابر یک نام محبوب، رنگ میباختند. چه شگفت است حکایت مردی که هزاران طالب علم، به مرتبه علمیاش غبطه میخوردند، اما او بلندترین مرتبه خویش را نه بر کرسی مرجعیت، نه در مسند زعامت و نه در منزلت اجتهاد، بلکه در خاکساری بر آستان خاندان وحی جستوجو میکرد. در قاموس محبت او، افتخار نه آن بود که بر صدر بنشیند، که آن بود که بر درگاه بایستد، نه آنکه نامش بر زبانها جاری باشد، که آنکه نامش در شمار خدمتگزاران آلالله ثبت شود. اما اگر قرار باشد از میان همه فضایل و مناقب این فقیه دلداده، یک حقیقت را به عنوان امضای ماندگار حیات او برگزینیم، بیگمان باید از حضرت صدیقه طاهره، فاطمه زهرا سلاماللهعلیها، سخن بگوییم. فاطمیه برای او، تنها مناسبتی در تقویم عزاداری نبود، میثاقی بود میان فقاهت و مظلومیت، میان حوزه و حقیقت، میان تاریخ و تکلیف. او از آنان نبود که تنها از مصیبت مادر سخن بگویند، میخواست مصیبت مادر، از سینهها به صحنهها، از منبرها به معبرها و از اشکها به شعور اجتماعی مؤمنان راه یابد. در روزگاری که بیم آن میرفت عظمت این ایام در هیاهوی عادتها کمرنگ شود، او با اهتمامی کمنظیر، بر احیای شعائر فاطمی پای فشرد، بر برپایی مجالس، بر حضور مردم، بر حرمت عزای حضرت زهرا سلاماللهعلیها و بر زنده ماندن نام و یاد آن بانوی بینشان.
و چه تصویری ماندگارتر از آن مرجع سالخورده که با آن همه شوکت علمی و جلالت حوزوی، در عزای مادر سادات، کفش از پا بیرون میآورد و پابرهنه در میان سوگواران قدم میگذاشت؟ آن پاهای برهنه، خود خطابهای بیواژه بودند. گویی میخواست به تاریخ بگوید در دستگاه محبت فاطمه سلاماللهعلیها، نه عمامه اعتبار میآورد، نه عنوان امتیاز میآفریند و نه مقام، آدمی را از ادب ماتم بینیاز میکند. آنجا، همه باید عزادار باشند، از شاگرد نوآموز تا استاد نامآور، از طلبه گمنام تا مرجع عالیمقام. و چه بسیار درسهایی که آن قدمهای بیکفش، بیش از صدها مجلس بحث و تدریس، به جان مشتاقان نشاند. او با قلم، از مبانی مکتب دفاع کرد و با زبان، از معارف خاندان وحی گفت و با پای برهنه، بر حرمت عزای مادر شهادت داد. اکنون آن قامت خمیده، آن سیمای آشنا، آن صدای لرزان از اندوه، آن خطابههای آتشین و آن غیرت کممانند در پاسداری از شعائر، به حافظه ماندگار حوزه و تاریخ تشیع سپرده شده است. اما مگر میتوان صدایی را که سالیان دراز از مظلومیت اهلبیت علیهمالسلام گفت، به خاموشی سپرد؟ مگر میتوان خطابههایی را فراموش کرد که گاه با استدلالی استوار آغاز میشد و با بغضی گرهخورده به نام فاطمه سلاماللهعلیها پایان مییافت؟ او در تبیین معارف، اهل برهان بود و در اظهار محبت، اهل اشک و در مباحثه، دقیق و در مصیبت، رقیق و در پاسداری از اصول، سختگیر و در اظهار بندگی، خاکسار. این جمع میان هیبت علم و حرارت عشق، میان صلابت استدلال و لطافت اشک، از شخصیت او چهرهای متمایز ساخته بود. و سرانجام، روز وداع فرا رسید و قم، شهر هزار منبر و محراب، شهر درس و دعا، شهر مرجعیت و معنویت، به احترام مسافری که عمر خویش را در خدمت مکتب گذرانده بود، جامه عزا پوشید. آن تشییع بهیادماندنی، تنها بدرقه پیکر یک فقیه نبود، بدرقه سالیان متمادی تدریس و تحقیق، تهجد و تضرع، احتجاج و ارشاد و یک عمر دلبستگی به آستان ولایت بود. در آن وداع، گویی کتابهای درس بسته شدند تا درس دیگری آغاز شود درس وفاداری، درس حقشناسی و درس حرمت نهادن به عالمی که خود را وقف حراست از میراث اهلبیت علیهمالسلام کرده بود. و پس از قم، مشهد...چه حسن ختامی برای مردی که عمری در سایه عنایات اهلبیت زیست، که واپسین منزل سفر خاکیاش، جوار آفتاب هشتم باشد.
از قم، شهر کریمه اهلبیت حضرت فاطمه معصومه سلاماللهعلیها، تا مشهد، حریم حضرت علیبنموسیالرضا علیهالسلام، سفری از آستانی کریمانه به آستانی رضوی. گویی آن همه سال درس و بحث، آن همه شب دعا و نیایش، آن همه اشک بر مصائب آلالله و آن همه قدم در راه تعظیم شعائر، سرانجام به همین لحظه میرسید، آرام گرفتن در پناه امامی که عمری به محبت او و خاندانش مباهات میکرد. چه نسبتی شگفت میان این آغاز و انجام مردی که در زندگی، خود را خدمتگزار آستان اهلبیت میخواند، در مرگ نیز به آستان یکی از همان بزرگواران پناه میبرد. و اینک، مشهد، میزبان پیکری است که سالیان دراز، روحش در حریم رضوی و فاطمی پرسه میزد. آنجا دیگر نه کرسی درسی برپاست، نه حلقه مباحثهای و نه شاگردی در انتظار پاسخ مسئلهای دشوار، آنجا، عالمی است و اعمالش، عاشقی است و امیدش و بندهای است در جوار امام رئوف خویش. آیتالله وحید خراسانی رفت؛ اما فاطمیه، یادگار اهتمام او را با خود خواهد داشت و حوزه، طنین درس و دقت نظرش را به خاطر خواهد سپرد و منبر، صلابت خطابههایش را از یاد نخواهد برد و کوچههای قم، خاطره آن مرجع پابرهنه را در عزای حضرت زهرا سلاماللهعلیها، نسل به نسل روایت خواهند کرد. روزگاری، او در سوگ مادر سادات، پابرهنه به راه میافتاد و این بار، هزاران دلداده، در سوگ او به راه افتادند، او عمری بر مصیبت اهلبیت گریست و اکنون چشمهایی در فراق او گریان است. او حرمت عزای فاطمی را پاس داشت و امروز، حریم علم و فقاهت، حرمت سوگ او را نگاه میدارد و خوشا آن عالمی که نامش با کتاب آغاز شود، با محبت دوام یابد و با خدمت به آستان ولایت جاودانه گردد. سلام بر آن عمر پربرکت، بر آن غیرت فاطمی، بر آن اشکهای بیریا و بر آن قدمهای برهنه. سلام بر آن فقیه که در اوج مرجعیت، خویش را در برابر اهلبیت علیهمالسلام هیچ میانگاشت و سلام بر آن مسافر خسته که پس از یک عمر پاسبانی از حریم اعتقاد، سرانجام در سایه گنبد خورشید، آرام گرفت. آرام بخواب، ای فقیه فاطمی که اگرچه دفتر عمرت بسته شد، حکایت ارادتت به مادر سادات، هنوز در کوچههای قم جاری است. رحمةُ اللهِ علیه، یومَ وُلِدَ، و یومَ ماتَ، و یومَ یُبعثُ حیّاً.
* فعال فرهنگی، رسانه ای و شاعر آیینی