مشارکت یکهمتی معاونت علمی برای توسعه فناوریهای هوشمند ورزش
به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، نشست مشترک معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری و وزارت ورزش و جوانان با هدف بررسی ظرفیتهای همکاری و توسعه فناوریهای نوین در حوزه ورزش، بهویژه هوشمندسازی و بهکارگیری هوش مصنوعی در فدراسیونهای ورزشی، برگزار شد.
این نشست در امتداد تفاهمنامه همکاری پیشین معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری و وزارت ورزش و جوانان و با هدف پیگیری زمینههای اجرایی این همکاری، توسعه کاربردیسازی فناوریهای نوین در حوزه ورزش و تقویت نقش شرکتهای دانشبنیان در ارتقای عملکرد ورزش کشور برگزار شد. در این چارچوب، توسعه کاربردهای هوش مصنوعی، هوشمندسازی فرایندهای ورزشی و بهرهگیری از ظرفیت شرکتهای فناور و دانشبنیان برای ارائه راهکارهای نوآورانه به فدراسیونهای ورزشی، از محورهای مورد توجه این همکاری است.
حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور و رئیس بنیاد ملی نخبگان، در این نشست با اشاره به ضرورت ایجاد پیوند مؤثر میان ظرفیتهای فناورانه کشور و نیازهای واقعی حوزه ورزش، گفت: یکی از چالشهای موجود، فاصله میان فعالان حوزه هوش مصنوعی و متخصصان و مدیران ورزشی است؛ فاصلهای که معاونت علمی در برخی حوزهها مانند پزشکی و صنعت توانسته است برای کاهش آن سازوکارهایی ایجاد کند، اما در حوزه ورزش همچنان نیازمند برنامهریزی و اقدام جدی است.
وی با بیان اینکه توسعه هوش مصنوعی در ورزش نباید صرفاً به تخصیص اعتبارات و اجرای پروژههای مقطعی محدود شود، افزود: آنچه برای معاونت علمی اهمیت دارد، طراحی مدلی است که در آن دادههای تولیدشده در فرایندهای ورزشی به ارزش اقتصادی و ثروت تبدیل شوند. اگر استفاده از هوش مصنوعی به حمایتهای مالی اولیه وابسته بماند و برای خدمات و محصولات حاصل از آن بازار شکل نگیرد، این روند استمرار و پایداری نخواهد داشت.
افشین با اشاره به اهمیت تجاریسازی فناوریها در پایداری سرمایهگذاریها، تصریح کرد: همانطور که ثروت بدون تجارت پایدار نمیماند، صنعت نیز بدون فناوری نمیتواند به حیات و توسعه خود ادامه دهد. بنابراین، باید مدلی در حوزه ورزش طراحی شود که ضمن پاسخگویی به نیازهای فدراسیونها و مجموعههای ورزشی، امکان فعالیت اقتصادی شرکتهای دانشبنیان و توسعه مستمر محصولات و خدمات فناورانه را فراهم کند.
ضرورت توسعه راهکارهای بومی هوش مصنوعی در ورزش
معاون علمی رئیسجمهور با تأکید بر اهمیت دادههای ورزشی بهعنوان یکی از داراییهای راهبردی کشورها، اظهار کرد: در بسیاری از کشورها، دادههای مربوط به ورزش حرفهای و عملکرد ورزشکاران با حساسیت و محرمانگی بالایی مدیریت میشود و دسترسی به این اطلاعات بهسادگی امکانپذیر نیست. از سوی دیگر، تحلیل دادههای مربوط به نقاط قوت و ضعف ورزشکاران و تیمهای رقیب میتواند در تعیین نتایج مسابقات و ارتقای عملکرد تیمها نقش تعیینکنندهای داشته باشد.
وی ادامه داد: به همین دلیل، ضروری است زیرساختهای جمعآوری، پردازش و تحلیل دادههای ورزشی با تکیه بر توان شرکتهای داخلی توسعه پیدا کند و کشور برای تأمین این ظرفیتها به راهکارهای بومی هوش مصنوعی مجهز شود. این موضوع علاوه بر ارتقای توان رقابتی تیمهای ملی و باشگاهی، به شکلگیری دانش تخصصی و حفظ دادههای راهبردی ورزش کشور کمک میکند.
افشین با اشاره به تجربههای بینالمللی در استفاده از هوش مصنوعی برای تحلیل مسابقات فوتبال، گفت: در ورزش حرفهای، هوش مصنوعی میتواند در جایگاه یک دستیار تخصصی در کنار کادر فنی قرار بگیرد و با تحلیل دادههای مربوط به بازیکنان، تیمهای رقیب، الگوهای حرکتی، نحوه پاسدادن، موقعیتگیری و واکنش بازیکنان در شرایط مختلف، اطلاعات دقیقی برای تصمیمگیری در اختیار مربیان قرار دهد.
وی افزود: چنین سامانههایی میتوانند متناسب با ویژگیهای هر حریف، راهبردهای متفاوتی پیشنهاد دهند و حتی در جریان مسابقه و بین دو نیمه، اطلاعات تحلیلی و پیشنهادهای فنی را در اختیار کادر مربیگری قرار دهند. در این الگو، شرکت دانشبنیان بهجای فروش صرف یک نرمافزار، خدمات تخصصی تحلیل داده و دستیار هوشمند مربیگری را به تیمها ارائه میکند و از محل قراردادهای خدماتی، به فعالیت اقتصادی پایدار میرسد.
معاون علمی رئیسجمهور با بیان اینکه این رویکرد میتواند به ایجاد بازار جدیدی برای شرکتهای دانشبنیان منجر شود، خاطرنشان کرد: در آینده، تیمهای ورزشی میتوانند از خدمات شرکتهایی استفاده کنند که دستیارهای هوشمند تخصصی برای تحلیل عملکرد بازیکنان و تیمهای رقیب توسعه دادهاند. در این شرایط، کیفیت خدمات، دقت تحلیلها و توانمندی فناوری شرکتها، مزیت رقابتی آنها را تعیین خواهد کرد.
سه محور اصلی همکاری در توسعه فناوریهای ورزشی
افشین با تشریح زمینههای مورد نظر معاونت علمی برای همکاری با وزارت ورزش و جوانان، سه محور اصلی را مورد توجه قرار داد و گفت: نخستین محور، ورود هوش مصنوعی به فرایندهای تخصصی فدراسیونهای ورزشی و استفاده از ظرفیت شرکتهای دانشبنیان برای ارتقای عملکرد ورزشکاران و تیمهاست.
وی افزود: محور دوم، تقویت بنیانهای علمی و توسعه دانش تخصصی در ورزش است. باید زمینهای فراهم شود تا ارتباط میان متخصصان علوم ورزشی، مهندسان، پژوهشگران هوش مصنوعی و شرکتهای فناور شکل بگیرد و دانش عمیقتری در این حوزه ایجاد شود.
معاون علمی رئیسجمهور، توسعه فناوری در ورزش همگانی و ارتقای تجربه عمومی مردم از خدمات ورزشی را سومین محور همکاری دانست و اظهار کرد: فناوری باید در زندگی روزمره مردم قابل مشاهده و لمس باشد. مجموعههای ورزشی عمومی و زیرساختهای مرتبط با ورزش همگانی ظرفیت مناسبی برای اجرای طرحهای هوشمندسازی و نمایش کاربردهای فناوری به جامعه هستند.
وی با اشاره به امکان هوشمندسازی مجموعههای ورزشی، بهویژه مجموعه ورزشی انقلاب، گفت: میتوان با استفاده از فناوریهای دیجیتال، فرایند ورود و دسترسی به مجموعههای ورزشی را هوشمند کرد و بهجای سازوکارهای سنتی کنترل بلیت و دریافت هزینه، از سامانههای دیجیتال بهره گرفت.
افشین ادامه داد: همچنین میتوان تجهیزات و سامانههایی در مجموعههای ورزشی مستقر کرد که با استفاده از هوش مصنوعی، متناسب با ویژگیها و اهداف ورزشی افراد، برنامههای تمرینی ارائه دهند. این تجهیزات میتوانند بدون نیاز به ذخیره اطلاعات هویتی، کد ملی یا تصویر افراد، اطلاعات مورد نیاز برای طراحی برنامههای ورزشی را دریافت و تحلیل کنند. رعایت حریم خصوصی کاربران در طراحی و اجرای چنین سامانههایی اهمیت ویژهای دارد.
وی با تأکید بر اینکه اجرای طرحهای هوشمندسازی باید بهصورت مرحلهای و با انتخاب نمونههای قابل اجرا آغاز شود، افزود: مجموعه ورزشی انقلاب میتواند یکی از گزینههای مناسب برای اجرای آزمایشی این طرحها و توسعه همکاری مشترک میان معاونت علمی و وزارت ورزش و جوانان باشد.
حمایت مشترک تا سقف یک همت از پروژههای فناورانه ورزش
معاون علمی رئیسجمهور با تشریح سازوکارهای حمایتی معاونت علمی برای توسعه فناوریهای ورزشی، از آمادگی این معاونت برای سرمایهگذاری مشترک با وزارت ورزش و جوانان در پروژههای دانشبنیان خبر داد و گفت: معاونت علمی آمادگی دارد در قالب مشارکت ۵۰ درصدی، در پروژههای مشترک با وزارت ورزش و جوانان تا سقف یک همت سرمایهگذاری کند.
وی با بیان اینکه این حمایتها باید به توسعه توان داخلی منجر شود، تصریح کرد: استفاده از ظرفیت شرکتهای دانشبنیان داخلی، تولیدات ساخت داخل و بهکارگیری نیروهای متخصص ایرانی از الزامات این همکاری است. همچنین سهم مشارکت دو طرف در پروژهها باید بهصورت مشترک و با نسبت برابر تأمین شود.
افشین با اشاره به ظرفیت نمایشگاه «ساخت ایران» برای تأمین تجهیزات مورد نیاز مجموعههای ورزشی اظهار کرد: در این سازوکار، وزارت ورزش و فدراسیونها میتوانند نیازهای تجهیزاتی خود را شناسایی و اعلام کنند. پس از بررسی و تأیید تجهیزات مورد نیاز از سوی کارشناسان، معاونت علمی هزینه خرید تجهیزات تأییدشده را به شرکت تولیدکننده پرداخت میکند تا محصولات در اختیار مجموعههای ورزشی قرار گیرد.
وی با تأکید بر ضرورت شناسایی ظرفیتهای تولید داخلی در حوزه تجهیزات ورزشی، افزود: بخشی از تجهیزات مورد نیاز ورزش کشور، قابلیت طراحی و تولید توسط شرکتهای دانشبنیان داخلی را دارد و باید با ایجاد بازار و تحریک تقاضا، زمینه توسعه این محصولات و حضور مؤثرتر شرکتهای فناور در زنجیره تأمین ورزش فراهم شود.
معاون علمی رئیسجمهور همچنین با اشاره به نقش فناوریهای پیشرفته در تولید تجهیزات ورزشی گفت: امروزه بسیاری از تجهیزاتی که در نگاه نخست ساده به نظر میرسند، از توپ فوتبال و تجهیزات تخصصی ورزشی تا لباس غواصی و کلاه دوچرخهسواری، حاصل بهکارگیری فناوریهای پیشرفته و دانش مهندسی هستند.
وی توضیح داد: برای نمونه، طراحی و تولید توپ فوتبال به دانش تخصصی آیرودینامیک وابسته است و ویژگیهایی مانند ساختار سطح توپ، نحوه دوخت، محل برخورد پا با توپ، زاویه و شدت ضربه میتواند بر مسیر حرکت و میزان چرخش آن تأثیر بگذارد. این ویژگیها پیش از عرضه محصول، با استفاده از شبیهسازی و آزمایش در تونل باد بررسی میشوند تا رفتار توپ در شرایط مختلف مشخص شود.
افشین ادامه داد: این اطلاعات میتواند در اختیار بازیکنان قرار گیرد تا بدانند چگونه با انتخاب نقطه مناسب ضربه و تنظیم شدت و زاویه آن، به نتیجه مطلوبتری دست پیدا کنند. در واقع، پشت بسیاری از تجهیزات ورزشی، دانش تخصصی و فناوریهای مهندسی قرار دارد و توسعه این ظرفیتها میتواند در ارتقای عملکرد ورزشکاران و افزایش کیفیت تجهیزات تولید داخل مؤثر باشد.
برگزاری رویدادهای فناوری ورزشی در استانها
رییس بنیاد ملی نخبگان، همچنین از برنامهریزی برای برگزاری رویدادهای ارائه فناوری در استانها، ایتدای سال ۱۴۰۶ خبر داد و گفت: این رویدادها با هدف شناسایی و معرفی توانمندی شرکتهای دانشبنیان، احصای نیازهای فناورانه بخش ورزش و ایجاد ارتباط مستقیم میان عرضهکنندگان فناوری و متقاضیان برگزار میشوند.
وی افزود: برگزاری این رویدادها میتواند به تحریک تقاضا برای محصولات و خدمات فناورانه، آشنایی مدیران ورزشی با ظرفیتهای شرکتهای داخلی و شکلگیری ارتباط مؤثر میان بخش عرضه و تقاضای فناوری در ورزش کمک کند.
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به ضرورت ایجاد سازوکار ملی برای توسعه هوش مصنوعی در ورزش، بر طراحی و اجرای برنامهای با عنوان «Sport AI» تأکید کرد و گفت: ایجاد چنین برنامهای میتواند به شکلگیری ادبیات مشترک میان فعالان فناوری و مدیران ورزشی، شناسایی نیازها، تعریف پروژههای اولویتدار و تسهیل همکاری میان فدراسیونها و شرکتهای دانشبنیان منجر شود.
وی با اشاره به آمادگی معاونت علمی برای پیگیری مستقیم پروژههای اولویتدار و بازدید از فدراسیونها، از ادامه جلسات کارشناسی و بازدیدهای مشترک با وزارت ورزش و جوانان خبر داد و افزود: این تعاملات بهصورت مستمر ادامه خواهد یافت تا ضمن بررسی دقیق نیازهای هر رشته ورزشی، پروژههای دارای قابلیت اجرا و اثربخشی بیشتر در اولویت حمایت قرار گیرند.
عمادالدین فاطمیزاده، رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی، در این نشست با تشریح برنامه ملی «هوشورز» (Sport AI)، از طراحی سازوکاری برای شناسایی نیازهای فناورانه ورزش، اتصال فدراسیونها به شرکتهای دانشبنیان و شکلگیری بازار پایدار محصولات و خدمات هوش مصنوعی در این حوزه خبر داد.
وی با بیان اینکه برنامه «هوشورز» با تمرکز بر نیازهای واقعی بخش ورزش طراحی شده است، اظهار کرد: هدف این برنامه آن است که توسعه فناوری از مسائل و نیازهای عملیاتی ورزش آغاز شود و در نهایت به شکلگیری یک بازار پایدار برای محصولات و خدمات فناورانه منجر شود.
فاطمیزاده با اشاره به حوزههای هدف این برنامه افزود: عملکرد قهرمانی و ارتقای توان رقابتی ورزشکاران از نخستین محورهای مورد توجه است که با استفاده از تحلیل داده، شخصیسازی و بهینهسازی برنامههای تمرینی دنبال میشود. استعدادیابی و شناسایی هوشمند استعدادهای ورزشی، سلامت و ایمنی ورزشکاران از طریق پایش دادههای زیستی و پیشبینی و پیشگیری از آسیبهای ورزشی نیز از دیگر محورهای این برنامه به شمار میروند.
وی داوری هوشمند را یکی از زمینههای مهم کاربرد هوش مصنوعی، بهویژه در رشتههای ورزشی مدالآور، دانست و ادامه داد: توسعه ورزش همگانی، طراحی راهکارهای فناورانه برای افراد دارای معلولیت جسمانی، ارتقای مدیریت ورزشی و بهبود بهرهوری سازمانی و تصمیمگیری دادهمحور از دیگر حوزههای هدف هستند.
رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی، اقتصاد ورزش و ارتقای تجربه هواداران را نیز از محورهای این برنامه برشمرد و تصریح کرد: توسعه فناوری در ورزش زمانی میتواند استمرار داشته باشد که به ایجاد ارزش اقتصادی و درآمدزایی منجر شود؛ ازاینرو، بهبود تجربه هواداران و ایجاد زمینههای اقتصادی برای تداوم فعالیتهای فناورانه نیز در طراحی این برنامه مورد توجه قرار گرفته است. همچنین حکمرانی مبتنی بر شواهد و دادهها، یکی از الزامات توسعه هوش مصنوعی در ورزش خواهد بود.
حکمرانی داده؛ نقطه آغاز توسعه هوش مصنوعی در ورزش
فاطمیزاده با تشریح چرخه نوآوری پیشبینیشده در برنامه «هوشورز» گفت: نخستین گام در این چرخه، حکمرانی داده است. اگر دادههای باکیفیت، همراه با فراداده و اطلاعات مربوط به چرخه عمر داده فراهم نشوند، بهرهگیری مؤثر از فناوریهای نوظهور، بهویژه هوش مصنوعی، با مشکلات جدی مواجه خواهد شد.
وی با تأکید بر ضرورت شناسایی و ثبت نیازهای واقعی بخش ورزش افزود: فدراسیونهای ورزشی، کمیتهها و وزارت ورزش و جوانان باید نیازها و چالشهای خود را بهصورت مشخص اعلام کنند تا امکان اتصال این نیازها به ظرفیت شرکتهای فناور، استارتاپها، شرکتهای دانشبنیان، دانشگاهها و پژوهشگاهها فراهم شود.
فاطمیزاده ادامه داد: برای ایجاد انگیزه در میان فعالان زیستبوم فناوری و شناسایی مجموعههای توانمند، برگزاری چالشهای نوآوری پیشبینی شده است تا راهکارهای پیشنهادی بر اساس نیازهای اعلامشده ارزیابی و بهترین طرحها برای ورود به مرحله نمونهسازی و اجرای پایلوت انتخاب شوند.
وی با اشاره به پیشبینی برگزاری رویداد ملی هوش مصنوعی در ورزش اظهار کرد: در صورت فراهم شدن زیرساختهای حکمرانی و جمعآوری داده، این رویداد میتواند بازیگران مختلف زیستبوم ورزش و فناوری را در کنار یکدیگر قرار دهد. در این رویداد، نیازها و چالشها از سوی وزارت ورزش، فدراسیونها و کمیتههای تخصصی مطرح میشوند و شرکتهای فناور و دانشبنیان متناسب با توانمندیهای خود برای حل این مسائل وارد تعامل خواهند شد.
رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی با اشاره به پیشبینی نشستهای تجاری و تخصصی دوجانبه (B۲B) در این رویداد افزود: پس از طرح نیازها و برگزاری نشستهای تخصصی میان متقاضیان و عرضهکنندگان فناوری، رقابت و ارزیابی راهکارهای پیشنهادی انجام میشود تا پروژههای دارای اولویت و توجیه اقتصادی برای توسعه انتخاب شوند.
وی درباره خروجیهای مورد انتظار این رویدادها گفت: تشکیل سبد پروژههای منتخب، توسعه نمونههای اولیه، اجرای طرحهای آزمایشی در محیط واقعی و در نهایت تجاریسازی محصولات و ورود آنها به بازار، مهمترین نتایج مورد انتظار از این فرایند است.
تقسیم کار ملی برای اجرای برنامه «هوشورز«
فاطمیزاده با تشریح ساختار حکمرانی پیشنهادی این برنامه اظهار کرد: برای اجرای مؤثر «هوشورز»، شبکهای از بازیگران و نهادهای مرتبط پیشبینی شده است که در آن وزارت ورزش و جوانان مسئولیت راهبری و فراهمسازی زیرساختهای کلان را بر عهده خواهد داشت.
وی افزود: فدراسیونها، باشگاهها و کمیتههای ورزشی وظیفه شناسایی و اعلام نیازها و فراهمکردن بستر اجرای طرحهای آزمایشی را بر عهده خواهند داشت. معاونت علمی و صندوق نوآوری و شکوفایی نیز در زمینه توسعه فناوری، حمایت از ایدههای نوآورانه و تأمین مالی پروژهها مشارکت میکنند.
رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی ادامه داد: بخش خصوصی بهعنوان مشتری و سرمایهگذار، دانشگاهها و شرکتهای دانشبنیان بهعنوان توسعهدهندگان راهکارهای فناورانه و کمیته ملی المپیک و پارالمپیک بهعنوان یکی از شرکای اصلی در تعریف نیازها و بهرهبرداری از نتایج، در این ساختار حضور خواهند داشت.
وی با اشاره به ضرورت ایجاد سازوکار دائمی برای هماهنگی میان این مجموعهها گفت: تشکیل شورای ملی با وظایف سیاستگذاری، راهبری و تصمیمگیری درباره بودجه و همچنین ایجاد دبیرخانه دائمی برای مدیریت بانک چالشها، اولویتبندی نیازها، انتشار فراخوانها، انتخاب پروژهها و پایش طرحهای آزمایشی از الزامات اجرای برنامه است.
فاطمیزاده درباره مدل تأمین مالی پروژهها نیز توضیح داد: سه سطح حمایتی برای این برنامه در نظر گرفته شده است. در سطح نخست، هزینههای مربوط به فعالیت دبیرخانه، شبکهسازی و برگزاری رویدادهای سالانه از محل بودجههای دولتی و اعتبارات فدراسیونها تأمین خواهد شد.
وی افزود: در سطح دوم که به توسعه نمونه اولیه، محصول حداقلی قابل عرضه (MVP) و اجرای پایلوت اختصاص دارد، صندوق نوآوری و شکوفایی، صندوقهای سرمایهگذاری شرکتی (CVC)، تسهیلات و مشوقهای مالیاتی از جمله اعتبار مالیاتی میتوانند در تأمین مالی پروژهها نقشآفرینی کنند.