نماز جماعت اهلسنت؛ راهبرد اهلبیت (ع) برای تقویت وحدت اسلامی
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، روایات متعددی از امامان شیعه علیهمالسلام نقل شده است که پیروان خود را به حضور در مساجد اهلسنت، شرکت در نماز جماعت آنان و همراهی در مناسبتهای اجتماعی توصیه کردهاند. بررسی این روایات نشان میدهد که این سفارشها، علاوه بر پیشگیری از اختلاف و حفظ امنیت شیعیان، در راستای تقویت انسجام جامعه اسلامی و نمایش اخلاق نیکوی پیروان اهلبیت علیهمالسلام نیز بوده است.
تأکید اهلبیت (ع) بر حضور در نماز جماعت اهلسنت
در روایات اهلبیت علیهمالسلام، برای حضور شیعیان در نماز جماعت اهلسنت اهمیت ویژهای بیان شده است. حتی در برخی احادیث، پاداشی قابلتوجه برای این همراهی در نظر گرفته شده است.
امام صادق علیهالسلام در روایتی میفرمایند:
«مَنْ صَلَّی مَعَهُمْ فِی الصَّفِّ الْأَوَّلِ کَانَ کَمَنْ صَلَّی خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلیاللهعلیهوآله»
هرکس با آنان (اهلسنت) در صف اول نماز بخواند، مانند کسی است که پشت سر پیامبر خدا صلیاللهعلیهوآله در صف اول نماز گزارده است. (۱)
تأکید بر حضور در صف اول جماعت، نشاندهنده اهمیت آشکار بودن این همراهی و مشارکت در مناسک عمومی مسلمانان است. این روایت، جایگاه ویژه همدلی و حضور اجتماعی در کنار دیگر مسلمانان را برجسته میکند.
در روایت دیگری از امام صادق علیهالسلام آمده است:
«مَنْ صَلَّی فِی مَسْجِدِهِ ثُمَّ أَتَی مَسْجِداً مِنْ مَسَاجِدِهِمْ فَصَلَّی مَعَهُمْ خَرَجَ بِحَسَنَاتِهِم»
هرکس در مسجد خود نماز بخواند و سپس به یکی از مساجد آنان برود و با ایشان نماز بگزارد، با حسنات آنان از مسجد خارج میشود. (۲)
علامه مجلسی اول در شرح این روایت توضیح میدهد که مقصود از بهرهمندی از حسنات آنان، برخورداری از ثواب نمازهایی است که در صورت صحت و پذیرش اعمالشان برای آنها مقرر شده است. (۳)
شیخ حر عاملی نیز در کتاب «وسائل الشیعه» بابی را به روایات مربوط به استحباب حضور در نماز جماعت کسانی که نمیتوان به آنان اقتدا کرد، از روی تقیه و ایستادن در صف اول اختصاص داده است. (۴)
وحدت اسلامی؛ فراتر از ملاحظات امنیتی
برای شناخت فلسفه این توصیهها، باید به مجموعه رفتارهای اجتماعی مورد تأکید اهلبیت علیهمالسلام توجه کرد. همراهی با اهلسنت در نگاه امامان شیعه، تنها به حضور در نماز جماعت محدود نبوده، بلکه عرصههای مختلف زندگی اجتماعی را نیز دربرمیگرفته است.
امام صادق علیهالسلام در سفارشی مهم به شیعیان میفرمایند:
«أُوصِیکُمْ بِتَقْوَی اللَّهِ وَ لَا تَحْمِلُوا النَّاسَ عَلَی أَکْتَافِکُمْ فَتَذِلُّوا إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یَقُولُ فِی کِتَابِهِ وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً ثُمَّ قَالَ عُودُوا مَرْضَاهُمْ وَ اشْهَدُوا جَنَائِزَهُمْ وَ اشْهَدُوا لَهُمْ وَ عَلَیْهِمْ وَ صَلُّوا مَعَهُمْ فِی مَسَاجِدِهِم»
شما را به تقوای الهی سفارش میکنم و توصیه میکنم با مردم به نیکی رفتار کنید؛ زیرا خداوند در قرآن میفرماید: «با مردم به نیکی سخن بگویید». سپس فرمودند: از بیماران آنان عیادت کنید، در تشییع جنازههایشان حضور یابید، در محاکم به نفع یا زیان آنان شهادت دهید و در مساجدشان با آنان نماز بخوانید. (۵)
این روایت نکته مهمی را آشکار میکند: توصیه امام صادق علیهالسلام صرفاً درباره نماز جماعت نیست، بلکه مجموعهای از رفتارهای اجتماعی و اخلاقی را شامل میشود؛ از عیادت بیماران و شرکت در تشییع جنازه گرفته تا رعایت عدالت در شهادت دادن.
در برخی نقلها، ادامه این روایت نیز بر اهمیت رفتار نیکو و نمایش اخلاق شایسته پیروان اهلبیت علیهمالسلام تأکید دارد. (۶)
بنابراین، همراهی با دیگر مسلمانان را نمیتوان صرفاً اقدامی برای عبور از شرایط دشوار یا جلوگیری از آسیبهای احتمالی دانست؛ بلکه این رفتار، جلوهای از اخلاق اسلامی و مسئولیت اجتماعی شیعیان نیز به شمار میرود.
تقیه و مدارا؛ دو عامل مهم در حفظ انسجام مسلمانان
البته نباید نقش تقیه را در توصیههای اهلبیت علیهمالسلام نادیده گرفت. در شرایطی که اختلافات مذهبی میتوانست جان و امنیت شیعیان را تهدید کند، حضور در نماز جماعت اهلسنت و همراهی با آنان، راهکاری برای جلوگیری از آسیب و حفظ جامعه شیعه بود. در روایات نیز به این جنبه از موضوع اشاره شده است. (۷)
با این حال، تقیه تنها یکی از ابعاد این توصیههاست. تأکید بر حسن معاشرت، حضور در مناسبتهای اجتماعی و رعایت حقوق دیگر مسلمانان نشان میدهد که مدارا و حفظ وحدت نیز جایگاهی مستقل در این آموزهها دارد.
حتی درباره برخی گزارشها مبنی بر نماز خواندن امام حسن و امام حسین علیهماالسلام پشت سر مروان بن حکم نیز میتوان با توجه به شرایط تاریخی و ضرورت مدارا با مخالفان، موضوع را بررسی کرد. (۸)
سیره اهلبیت (ع) در خدمت وحدت و همبستگی مسلمانان
بررسی روایات اهلبیت علیهمالسلام نشان میدهد که شرکت شیعیان در نماز جماعت اهلسنت، صرفاً یک تاکتیک امنیتی برای حفظ جان و جلوگیری از آزار و اذیت نبوده است.
این رفتار، در کنار کارکرد حفاظتی خود، اهداف مهمتری همچون تقویت همبستگی مسلمانان، کاهش زمینههای اختلاف، نمایش اخلاق نیکوی پیروان اهلبیت علیهمالسلام و حفظ انسجام جامعه اسلامی را دنبال میکرده است.
از این منظر، حضور در نماز جماعت اهلسنت را باید بخشی از منظومه رفتاری اهلبیت علیهمالسلام در تعامل با دیگر مسلمانان دانست؛ منظومهای که در آن، حفظ هویت مذهبی با حسن معاشرت، مدارا و تلاش برای وحدت اسلامی منافاتی ندارد.
منابع و پینوشتها ۱. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران: اسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق، ج ۳، ص ۳۸۰.
۲. ابنبابویه، محمد بن علی (شیخ صدوق)، من لا یحضره الفقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق، ج ۱، ص ۴۰۷.
۳. مجلسی اول، محمدتقی بن مقصودعلی، لوامع صاحبقرانی (شرح فقیه)، قم: مؤسسه اسماعیلیان، چاپ دوم، ۱۴۱۴ق، ج ۴، ص ۴۸۱.
۴. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم: مؤسسه آلالبیت، چاپ اول، ۱۴۰۹ق، ج ۸، ص ۲۹۹.
۵. برقی، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، قم: دارالکتب الإسلامیه، چاپ دوم، ۱۳۷۱ق، ج ۱، ص ۱۷.
۶. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم: مؤسسه آلالبیت، چاپ اول، ۱۴۰۹ق، ج ۱۲، ص ۷.
۷. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران: اسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق، ج ۳، ص ۳۷۲.
۸. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم: مؤسسه آلالبیت، چاپ اول، ۱۴۰۹ق، ج ۸، ص ۳۰۱.