بسیج، نماد همبستگی و مسئولیت اجتماعی
به گزارش خبرگزاری مهر، به مناسبت فرارسیدن هفته بسیج، قادر آشنا، مشاور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و دبیر شورای فرهنگ عمومی کشور، در یادداشتی با اشاره به نقش تاریخی و اجتماعی بسیج، این حرکت مردمی را جلوهای از همبستگی ملی، مشارکت داوطلبانه و مسئولیتپذیری اجتماعی دانست و بر ضرورت بازخوانی ظرفیتهای فرهنگی آن در تقویت سرمایه اجتماعی، انسجام ملی و ترویج فرهنگ ایثار و خدمت تأکید کرد.
بسیج را نمیتوان صرفاً در قالب یک مناسبت تقویمی یا یک ساختار سازمانی تعریف کرد؛ بسیج، پیش از هر چیز، تجلی اراده جمعی، مشارکت آگاهانه مردم و جلوهای از مسئولیتپذیری اجتماعی است. این حرکت مردمی که از متن جامعه برخاسته، در بزنگاههای حساس تاریخ معاصر ایران، از روزهای دشوار دفاع مقدس تا عرصههای سازندگی، خدمترسانی و مواجهه با بحرانهای ملی، حضوری اثرگذار و تعیینکننده داشته است.
پنجم آذرماه ۱۳۵۸، فرمان تاریخی حضرت امام خمینی(ره) برای تشکیل بسیج مستضعفین، نقطه آغاز شکلگیری ظرفیتی بزرگ برای مشارکت مردمی در صیانت از استقلال، امنیت و آرمانهای انقلاب اسلامی بود. این فرمان، فراتر از تأسیس یک نهاد، بیانگر نگاهی عمیق به قدرت مردم و نقش بیبدیل آنان در تعیین سرنوشت کشور بود. تجربه هشت سال دفاع مقدس نیز بهخوبی نشان داد که چگونه حضور داوطلبانه اقشار مختلف جامعه، با وجود تفاوتهای قومی، اجتماعی و فرهنگی، میتواند به سرمایهای عظیم برای دفاع از سرزمین و حفظ تمامیت ارضی کشور تبدیل شود.
بسیج در گذر زمان، به عرصه دفاع و امنیت محدود نماند. حضور در مناطق محروم، مشارکت در فعالیتهای عمرانی و سازندگی، امدادرسانی در حوادثی همچون سیل و زلزله، همراهی با مردم در دوران همهگیری کرونا و مشارکت در حرکتهای مؤمنانه و برنامههای خدمترسانی اجتماعی، جلوههای دیگری از این ظرفیت مردمی را به نمایش گذاشته است. وجه مشترک این اقدامات، روحیه داوطلبانه، احساس مسئولیت در قبال دیگران و ترجیح منافع جمعی بر خواستههای فردی بوده است؛ ارزشهایی که میتوانند به تقویت پیوندهای اجتماعی و ارتقای اعتماد عمومی کمک کنند.
یکی از مهمترین کارکردهای اجتماعی بسیج را باید در تقویت همبستگی و انسجام ملی جستوجو کرد. در مقاطع حساس تاریخی، هنگامی که کشور با تهدیدها و دشواریهای بزرگ مواجه بوده، مشارکت مردم و همافزایی ظرفیتهای اجتماعی، زمینهساز عبور از بحرانها شده است. بسیج در این میان، بستری برای پیوند ارادههای مردمی و تبدیل احساس تعلق به مسئولیت و اقدام جمعی بوده است. این تجربه همچنین نشان میدهد که فرهنگ ایثار، مقاومت و همدلی، ظرفیتی فراتر از مرزهای جغرافیایی دارد و میتواند در تقویت روحیه همبستگی و حمایت متقابل در جهان اسلام نیز نقشآفرین باشد.
از منظر فرهنگ عمومی، اهمیت بسیج تنها به عملکرد آن در مقاطع خاص تاریخی محدود نمیشود؛ بلکه باید آن را در مجموعهای از ارزشها و رفتارهای اجتماعی همچون ایثار، نوعدوستی، تعاون، همدلی، مسئولیتپذیری، اعتماد اجتماعی و مشارکت در حل مسائل جامعه ارزیابی کرد. این ارزشها زمانی به سرمایهای ماندگار تبدیل میشوند که از سطح شعار فراتر روند و در زندگی روزمره مردم، روابط اجتماعی و مناسبات فرهنگی جامعه نهادینه شوند. در واقع، یکی از مهمترین دستاوردهای فرهنگی چنین تجربهای، تبدیل ارزشهای فردی و اعتقادی به رفتارهای جمعی و مسئولانه است.
امروز جامعه بیش از هر زمان دیگری به تقویت سرمایه اجتماعی، گسترش مشارکتهای داوطلبانه و بهرهگیری از ظرفیتهای مردمی نیازمند است. در چنین شرایطی، بازخوانی تجربه بسیج میتواند زمینهساز توجه دوباره به اهمیت کنشگری اجتماعی، همبستگی میان نسلها و نقشآفرینی جوانان و نوجوانان در ساختن آینده کشور باشد. بهویژه آنکه انتقال فرهنگ ایثار، همدلی و مسئولیتپذیری به نسل جدید، نیازمند الگوهای عینی و تجربههای ملموسی است که این ارزشها را از طریق آموزش، فعالیتهای فرهنگی و مشارکت اجتماعی به بخشی از زیست روزمره جامعه تبدیل کند.
هفته بسیج، فرصتی برای پاسداشت یک تجربه تاریخی و در عین حال، بازاندیشی در مسئولیتهای امروز جامعه است؛ اینکه چگونه میتوان روحیه مشارکت، فداکاری، خدمت بیمنت و حضور مسئولانه در کنار مردم را در عرصههای مختلف اجتماعی و فرهنگی تقویت کرد. بیتردید، اقتدار و پیشرفت پایدار هر جامعهای در گرو برخورداری از سرمایه اجتماعی پویا، اعتماد متقابل و مشارکت آگاهانه مردم است. از این منظر، تقویت فرهنگ خدمت، همدلی و مسئولیتپذیری اجتماعی، یکی از مهمترین مسیرهای بهرهگیری از ظرفیتهای مردمی برای ساختن آیندهای امیدوارکننده و برخوردار از انسجام ملی خواهد بود.
فرارسیدن هفته بسیج را به همه بسیجیان، ایثارگران، خانوادههای معظم شهدا و تمامی مردان و زنانی که بیادعا در مسیر خدمت به مردم و اعتلای ایران عزیز گام برمیدارند، تبریک و تهنیت میگویم و توفیق روزافزون آنان را در پاسداری از ارزشهای انسانی، اسلامی و ملی مسئلت دارم.