مجلس ترحیمی با پیام مهر و دوستی
این فقدان، امروز فرصتی فراهم آورد تا در مراسم ترحیم آن مرحومه در مسجد دانشگاه شهید چمران اهواز جمع کثیری از شخصیتها، دغدغهمندان و دلسوزان خوزستان، با وجود تفاوتهای فکری و گرایشهای سیاسی گرد هم آیند و در اندوه خانوادهای داغدار شریک شوند. اما آنچه این مراسم را از یک آیین معمول سوگواری متمایز میکرد صرفاً گستردگی حضور افراد نبود؛ بلکه ترکیب اجتماعی و سیاسی حاضران و ظرفیت کمنظیری بود که برای گردهمآوردن انسانهایی با نگرشها و دیدگاههای متفاوت فراهم شده بود. این اجتماع در لایهای عمیقتر بازتابی از نوعی سرمایه اجتماعی و نفوذ انسانی بود که در طول سالیان پیرامون شخصیت دکتر کیانوشراد شکل گرفته است. به باور من یکی از ویژگیهای برجسته دکتر کیانوشراد، برخورداری از شخصیتی کاریزماتیک و فرهمند در عرصه اجتماعی و سیاسی خوزستان است؛ شخصیتی که نفوذ و اعتبار آن را نمیتوان صرفاً با مسئولیتهای رسمی، جایگاه سیاسی یا سابقه نمایندگی در مجلس شورای اسلامی توضیح داد. کاریزمای واقعی صرفاً در قدرت سخن گفتن و برخورداری از موقعیت رسمی یا توانایی بسیج هواداران خلاصه نمیشود بلکه در توانایی ایجاد اعتماد برقراری ارتباط با گروههای متنوع اجتماعی، عبور از مرزبندیهای متعارف و تبدیل اختلافنظرها به فرصتی برای گفتوگو و همکاری معنا پیدا میکند. دکتر کیانوشراد هم در دوران دانشگاهی خود و بهویژه در دوران حضور و فعالیت خود در مجلس شورای اسلامی از جمله شخصیتهایی بود که دغدغه همبستگی اجتماعی، اصلاحات پایدار و تقویت ظرفیت گفتوگو میان جریانها و گروههای مختلف استان و کشور را دنبال میکرد. اهمیت این رویکرد در استانی مانند خوزستان با تنوع فرهنگی، قومی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی و انباشت مسائل و مطالبات تاریخی، دوچندان است. خوزستان برای عبور از چالشهای توسعهای خود، بیش از هر چیز به سرمایه اجتماعی، اعتماد متقابل و توانایی ایجاد ائتلافهای پایدار میان نیروهای اجتماعی و سیاسی نیاز دارد. از جملات به یادماندنی دکتر کیانوش راد همواره این موضوع بوده که «توسعه در استان خوزستان صرفاً محصول تخصیص منابع مالی، اجرای پروژههای عمرانی یا تصمیمات اداری نیست بلکه به ظرفیت همکاری، تفاهم و مشارکت گروههایی وابسته است که ممکن است در بسیاری از مسائل با یکدیگر اختلافنظر داشته باشند». از این منظر، یکی از ارزشمندترین کارکردهای شخصیتهای اثرگذار اجتماعی و سیاسی، ایفای نقش حلقه اتصال میان گروههای متفاوت و جلوگیری از تبدیل اختلافات طبیعی جامعه به گسستهای پایدار اجتماعی است. شاید یکی از بزرگترین چالشهای جامعه ما نه وجود تفاوتهای فکری و سیاسیبلکه ضعف سازوکارهای مدیریت این تفاوتهاست. اختلاف دیدگاه لازمه پویایی جامعه و رقابت سیاسی بخشی از فرایند توسعه و اصلاحات است اما هنگامی که رقابت به خصومت و تفاوت به حذف و اختلافنظر به بیاعتمادی تبدیل شود جامعه بخشی از مهمترین منابع قدرت و توانمندی خود را از دست میدهد. سیاست باید عرصه رقابت برنامهها و اندیشهها و راهحلهای متفاوت برای بهبود زندگی مردم باشد نه عاملی برای تخریب پیوندهای انسانی و اجتماعی. بلوغ سیاسی زمانی معنا پیدا میکند که افراد بتوانند ضمن حفظ مواضع و باورهای خود همچنین حقوق و جایگاه فکری و اجتماعی دیگران را نیز به رسمیت بشناسند. حضور شخصیتهایی با گرایشهای سیاسی متفاوت در مراسم امروز بار دیگر این حقیقت را به نمایش گذاشت که میتوان در سیاست رقیب بود اما در زندگی اجتماعی همراه ماند. میتوان منتقد یکدیگر بود اما حرمت یکدیگر را حفظ کرد،میتوان در تحلیل مسائل استان و کشور اختلافنظر داشت اما در لحظات دشوار، یکدیگر را تنها نگذاشت. به باور من، یکی از مهمترین نیازهای راهبردی خوزستان افزایش تابآوری سیاسی و اجتماعی است؛یعنی توانایی جامعه برای حفظ انسجام، مدیریت تعارضها، عبور از بحرانها و استمرار همکاری در شرایط دشوار اقتصادی، اجتماعی و سیاسی. تابآوری اجتماعی صرفاً به معنای تحمل مشکلات نیست بلکه به معنای برخورداری از ظرفیت سازمانیافته برای حل مسائل، بازسازی اعتماد، گفتوگوی بینگروهی و تبدیل اختلافات به فرصتهای اصلاح و یادگیری جمعی است. در این مسیر، شخصیتهای کاریزماتیک و دارای اعتبار اجتماعی میتوانند نقشی فراتر از مسئولیتهای رسمی ایفا کنند. آنان قادرند میان نیروهای پراکنده ارتباط برقرار کنند، زمینه گفتوگو را فراهم آورند و از شکلگیری شکافهای عمیق و فرساینده اجتماعی جلوگیری کنند. تجربه خوزستان نشان میدهد که اصلاحات پایدار بدون همگرایی نیروهای اجتماعی، سیاسی، دانشگاهی، اقتصادی و مدیریتی امکانپذیر نیست. هیچ جریان سیاسی و هیچ گروه اجتماعی بهتنهایی قادر نیست بار سنگین مسائل تاریخی و توسعهای استان را به دوش بکشد. آینده خوزستان به توانایی ما در ساختن فصل مشترکها و شکل دادن به ائتلافهای فراگیر و پایدار وابسته است. به باور من، سرمایه اجتماعی را باید حفظ کرد؛ حتی در روزهای اختلاف و سرمایه اجتماعی دقیقاً در چنین لحظههایی معنا پیدا میکند؛ زمانی که افراد با وجود تفاوتهای سیاسی و فکری، میتوانند یکدیگر را به رسمیت بشناسند، صدای متفاوت را بشنوند و در غم و شادی یکدیگر شریک باشند. شاید مهمترین پیام مراسم امروز همین باشد که برای ساختن جامعهای منسجم لازم نیست همه یکسان بیندیشیم بلکه کافی است تفاوت اندیشه را حق یکدیگر بدانیم و انسانیت را مسئولیت مشترک خود تلقی کنیم. امیدوارم این همنشینی انسانی به خاطرهای گذرا از یک مراسم ترحیم محدود نماند بلکه فرصتی برای بازاندیشی در مناسبات سیاسی و اجتماعی استان و آغازی برای تقویت فرهنگ مدارا، گفتوگو و همکاری میان جریانهای مختلف باشد. بیاییم اجازه ندهیم رقابتهای سیاسی پیوندهای انسانی و اجتماعی ما را از میان ببرند. میتوانیم متفاوت بیندیشیم اما یکدیگر را حذف نکنیم، میتوانیم رقابت کنیم اما خصومت نورزیم، میتوانیم در انتخاب مسیرهای سیاسی و مدیریتی اختلافنظر داشته باشیم اما در ساختن آیندهای بهتر برای خوزستان همراه و هممسیر بمانیم. خوزستان و ایران جان ، بیش از آنکه به یکسانی اندیشهها نیاز داشته باشد به همافزایی ظرفیتهای متفاوت نیازمند است. توسعه پایدار این سرزمین زمانی امکانپذیر خواهد شد که سرمایههای انسانی و اجتماعی آن به جای قرار گرفتن در برابر یکدیگر، در کنار هم قرار گیرند. شاید میراث ماندگار شخصیتهای فرهمند اجتماعی نیز همین باشد: توانایی ایجاد پیوند میان انسانهایی که متفاوت میاندیشند، اما برای سرنوشت مشترک سرزمین خود دغدغه دارند. این میراث را باید پاس داشت، تقویت کرد و به سرمایهای برای نسلهای آینده تبدیل ساخت. روحش شاد و یادش گرامی باد و فاتحهای نثار روح پاکش کنیم آمین