وقتی مصرفزدگی جای هویت و اصالت را میگیرد!
فاضل شیرزاد امروز برای برخی، زندگی در جلوههای ظاهری زندگی خلاصه شده است، موفقیت بیش از آنکه در اندیشه، در خلاقیت و مشارکت باشد، در میزان درآمد، برند لباس، متراژ خانه و امثال اینها شده است. گویی ارزش انسانها را نه به عمق اندیشه و تواناییهای آنها، بلکه به داشتههای مادی آنها میسنجیم. در چنین فضایی، هویت و اصالت ما نیز به حاشیه رانده میشوند. گاهی حتی به عنوان اموری غیرضروری به آنها نگاه میشود.اما ایران سرزمینی است که هویت آن با تاریخ و تمدن گره خورده است. از معماری باشکوه بناهای تاریخی و ظرافت هنرهای سنتی گرفته تا موسیقی اصیل، ادبیات غنی، نگارگری و صنایعدستی...، همه بخشی از سرمایههای ارزشمند این سرزمین هستند؛ سرمایههایی که در طول قرنها شکل گرفتهاند و هویت ایرانی را در حافظه جهان زنده نگه داشتهاند. اما سؤال اینجاست: چرا جامعهای با چنین پیشینهای، گاهی در برابر فراموشی میراث خود تا این اندازه بیتفاوت میشود؟بخشی از پاسخ را باید در شرایط اقتصادی و اجتماعی جستوجو کرد. وقتی بخش بزرگی از جامعه برای تأمین نیازهای اولیه زندگی تلاش میکند، طبیعی است که فرصت و توان کمتری برای فعالیتهای دیگر باقی بماند. از سوی دیگر، نظام آموزشی، رسانهها و نهادهای فرهنگی نیز در پرورش سلیقه عمومی و ایجاد علاقه به میراث فرهنگی و اجتماعی مسئولیت مهمی دارند. اگر چنین میراثی در زندگی روزمره مردم جایگاه شایستهای نداشته باشند، نمیتوان انتظار داشت نسلهای آینده خودبهخود با این گنجینهها ارتباط برقرار کنند.البته نباید فراموش کرد که علاقه به رفاه، پیشرفت اقتصادی و برخورداری از امکانات زندگی، نهتنها ناپسند نیست، بلکه حق طبیعی هر انسانی است. مسئله از جایی آغاز میشود که مادیات به تنها معیار ارزشگذاری تبدیل شود و انسان فراموش کند که کیفیت زندگی فقط با پول و دارایی سنجیده نمیشود.جامعهای که برای خرید کالای لوکس هزینه میکند، اما برای تماشای یک نمایش، خرید کتاب، بازدید از موزه یا حمایت از هنرمندان خود انگیزه و بودجهای در نظر نمیگیرد، باید درباره اولویتهای فرهنگیاش تأمل کند. البته این مقایسه نباید به سرزنش مردم منجر شود؛ چراکه گرانی کتاب، بلیت اجراهای هنری و دشواری دسترسی به امکانات فرهنگی نیز واقعیتهایی هستند که باید جدی گرفته شوند.نگرانی اصلی این است که در سایه این غفلت، بخشی از هویت فرهنگی ما به تدریج فراموش شود. هنر تنها وسیله سرگرمی نیست؛ هنر زبان یک ملت، حافظ خاطرات جمعی و راهی برای انتقال اندیشه و احساس از نسلی به نسل دیگر است. ملتی که نسبت به هنر و فرهنگ خود بیتفاوت شود، ممکن است در آینده بخشی از ریشههای هویتی خود را نیز از دست بدهد.امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازنگری در نگاه خود به زندگی هستیم. باید از خانواده تا رسانهها و مسئولان فرهنگی، برای بازگرداندن هویت به متن زندگی اجتماعی تلاش کنیم. حمایت از هنرمندان، توجه به میراث تاریخی، گسترش کتابخوانی، رونق فعالیتهای فرهنگی در شهرها و فراهم کردن امکان دسترسی عمومی به هنر، از جمله اقداماتی است که میتواند این فاصله را کاهش دهد.ثروت واقعی یک ملت تنها در منابع طبیعی، ساختمانهای بلند و حسابهای بانکی خلاصه نمیشود؛ ثروت واقعی، اندیشه، فرهنگ، هنر و هویتی است که از نسلی به نسل دیگر منتقل میشود.ایران را تنها با نفت، معادن و ساختمانهایش نمیتوان شناخت؛ ایران را باید در معماری اصفهان، موسیقی نواحی، هنر دست هنرمندان، شعر حافظ، اندیشه فردوسی، و روح خلاق مردمانش جستوجو کرد.شاید وقت آن رسیده باشد که از خود بپرسیم: اگر همه داشتههای مادی امروزمان باقی بماند، اما اصالت ایرانی خود را فراموش کنیم، چه چیزی از هویت ما برای نسلهای آینده باقی خواهد ماند؟ جامعهای که فقط به فکر بیشتر داشتن باشد، ممکن است روزی فراموش کند که چگونه باید عمیقتر اندیشید، زیباتر آفرید و انسانیتر زندگی کرد.