فرانسه در آتش مکرون در دام اظهارات دوگانه
فائقه بزاز اعتراضات در فرانسه از مطالبه دانشآموزان برای امکانات آموزشی و تحصیلی در مدارس شروع شد و دامنهاش با اعمال خشونت پلیس علیه نوجوانان به دیگر شهرهای فرانسه سرایت کرد. کمبود امکانات آموزشی، وضعیت نامناسب زیرساختهای مدارس، مشکلات نظام آموزشی و نگرانی نسبت به آینده تحصیلی، دانشآموزان فرانسوی را بر آن داشت تا به شکلی متفاوت به خیابان بیایند؛ آتش جواب خشونت!امانوئل در کاخ الیزه بار عام داده و عوام را به حضور پذیرفته است. جوانی با او از معضل اشتغال سخن میگوید و امانوئل پاسخ میدهد: «بیکاران میتوانند بهراحتی مشغول به کار شوند. من آن طرف خیابان میروم و برایتان کار پیدا میکنم!»امانوئل ماکرون به این جوان ۲۵ ساله که پیش از این حرفه باغبانی انجام داده بود توصیه کرد که به هتلها و رستورانهای یکی از محلههای پاریس سر بزند تا بتواند مشغول به کار شود.ژان لوک ملانشون، رهبر حزب «فرانسه سرکش» که از مخالفان چپگرای امانوئل ماکرون است نیز در صفحه توییتر خود از پاسخ امانوئل ماکرون به جوان بیکار انتقاد میکند و مینویسد: «ماکرون شش میلیون نفر را دعوت میکند تا به آن طرف خیابان بروند و کار پیدا کنند. از نظر او بیکاران مسئول شرایط خودشان هستند. این مرد در کجا زندگی میکند؟» من را آقا صدا کنید!جشن موسیقی فرانسه است، کنسرتی در محوطه کاخ الیزه برگزار میشود، برای اولین بار در تاریخ کاخ دیجیهای خیابانی هم آوردهاند! امانوئل هم افتخار میدهد تا لحظاتی در جمع مردم حاضر شود بلکه بتواند محبوبیت روزهای آغاز تکیه زدن بر مسند ریاستجمهوری را به دست آورد.نوجوانی جو زده میشود و رئیسجمهور را «منو»، مخفف امانوئل، صدا میکند. ماکرون با لحنی سرزنشآمیز به نوجوان تذکر میدهد که وی را با القاب «آقا» یا «آقای رئیسجمهور» صدا کند. انگار همین اتفاقات در سال ۲۰۱۸ که نشان داد مکرون علیرغم تلاشهایش برای نشان دادن وجههای مردمی و جوانپسند از خود اقبالی در این کار ندارد، جرقهای برای آتش این روزها شده است. زمینگرد است جناب امانوئل!بومرنگی که فرانسه از روزهای آغاز انقلاب اسلامی ایران رها کرده است کمانه کرده، به سوی خودش بازگشته بر چهره نهچندان هنری پاریس چنگ میکشد.از روزهای آغاز پیروزی انقلاب اسلامی فرانسه ثابت کرده بهجای آن که به فکر مهد موسیقی و شعر خودش باشد دنبال رخنه و فشار در ایران است. اتفاقی که چند سال بعد خودش را به شکل براندازی فرهنگی، فشار سیاسی و حتی حضور در عملیات میدانی نشان داد. نفوذ نرم در حوزههای فرهنگی، علمی و اجتماع با هدف ایجاد گسلهای امنیتی در صدر اقدامات فرانسه ایران بود. سوءاستفاده از وضعیت دیپلماتیک سفیرانش در ایران، شبکهسازی و جانمایی در جغرافیای فرهنگی و آغوش گشودن برای عناصر ضد امنیتی و سابقهدار را یادمان نرفته. امانوئل در این رابطه اظهارات صریح هم داشته، برای مسئولانمان خط و نشان هم کشیده است. در غائله مهسا امینی پیامی را به این ماجرا اختصاص داد و با به اشتراک گذاشتن عکسی گلدرشت از مهسا در پیج اینستاگرامش، جایزه ساخاروف را به مهسا امینی تقدیم و این اتفاق را نشانه «تعهد اروپا به آزادی» تعبیر کرده، از مبارزه همه زنان ایران برای دستیابی به حقوقشان حمایت کرد. این حمایت و تأکید به دستیابی زنان ایرانی به حقوقشان در برههای بود که خشونت علیه زنان در فرانسه بیداد میکرد و زنها قربانیان اصلی خشونتهای خانگی یا میدانی بودند.چرا راه دوری برویم؟! این هم پیام خصوصی مکرون به ترامپ که مال همین سال پیش ۱۴۰۴ و بعد از فاجعه ۱۸ و ۱۹ دی که: «میتوانیم کارهای بزرگی درباره ایران انجام دهیم. نمیفهمم در گرینلند دنبال چه هستی؟»یا پیام تلویزیونیاش در مهرماه ۱۴۰۵ که اظهار کرد: «نارضایتی مردم فرانسه بهخاطر افزایش قیمت سوخت است و علتش جنگ ایران است که ما نقشی در آن نداریم!»بله؛ زمینگرد است آقای مکرون یا میشود اسمش را گذاشت کارما، آتشی که دامان خودتان را فراگرفته است. بیکاری، گرانی و فشار زندگی«آلیس دِ بریتو»، نایبرئیس اتحادیه ملی دانشجویان فرانسه (UNEF) و نماینده دانشجویان در گفتوگو با یورونیوز درباره وضعیت مدارس و دانشگاههای فرانسه میگوید: «دانشگاه ظرفیت کافی برای ورود دانشآموزان ندارد. مدرسهها خیلی شلوغ هستند. کلاسها سیستم گرمایش و سرمایش ندارند. بیشتر وقتها معلم نداریم. وضعیت پزشکی و بهداشت بد است. فقر بین دانشآموزان زیاد است. بسیاری از جوانان نمیتوانند اجاره محل زندگی خود را پرداخت کنند و آخر ماه چیزی برای خوردن ندارند.» همین مطالبات برای یک زندگی معمولی خشونت پلیس را علنی کرد. اصابت نارنجک گاز اشکآور از فاصله نزدیک بهصورت یک نوجوان ۱۴ ساله فرانسوی به نام «ادن» باعث شکستگی فک و چند دندان او شد آن هم خشونت علیه پسربچهای که در فاصله چندمتری محل اعتراضها روی دیواری نشسته و مشغول نگاه کردن به تلفن همراهش بود. این پرونده یکی از ۲۴ پروندهای است که نهاد نظارت بر پلیس فرانسه در ارتباط با نحوه برخورد نیروهای پلیس در حال بررسی آنهاست. در دو مورد دیگر، افراد بر اثر اصابت گلولههای پلاستیکی بینایی یکچشم خود را از دست داده اند یا چشمشان آسیبدیده است. در حادثهای دیگر، دست یک نوجوان ۱۵ ساله در شهر لانس بر اثر انفجار یک نارنجک صوتی قطع شده است.البته با گسترش اعتراضات، جلیقهزردها و طبقات کارگری و اقشار مختلف مردم هم با دانشآموزان همنوا شده، ابعاد سیاسی اعتراضات نیز پررنگتر شده است. در بسیاری از تجمعات، پرچمهای فلسطین در کنار پلاکاردهای صنفی معلمان و دانشآموزان دیده و شعارهای ضداسرائیلی نیز شنیده میشود. مواردی که جنبش را از یک اعتراض صرفاً صنفی فراتر برد و به آن بُعدی بینالمللی و سیاسی داده است.در ۶ اکتبر، این اعتراضات به یک بسیج سراسری با مشارکت دانشآموزان، معلمان، والدین و اتحادیههای کارگری تبدیل شد. اتحادیهها شمار شرکتکنندگان در سراسر کشور را ۴۵۰.۰۰۰ نفر برآورد کردند. بیش از ۶۸۰۰ نفر در شهرهای مختلف فرانسه بازداشت شدهاند که بیشتر آنان طبق دستهبندی سازمانهای بینالمللی حقوق بشر، خردسال محسوب میشوند، آتش خشم مردم فرانسه را شعلهور کرده است. آتشی که جرقهاش از مطالبات دانشآموزی به سبک فرانسویها آغاز شد؛ اما امتدادش با رویکرد اقتصادی به آلبانی، ایتالیا، پرتغال، اسپانیا، بلژیک و یونان و آلمان نیز رسیده است.ریشه غارت در خشم علیه سرمایهداریشرایط برخی شهرهای فرانسه تا جایی بههمریخته و بحرانی شده که خبرگزاریهای فرانسوی درباره از دست رفتن کنترل برخی شهرها گزارش دادهاند. خبرگزاری فرانسه (AFP) به نقل از وزیر کشور گزارش داد نیروهای امنیتی آن کشور در جریان ناآرامیها در برخی شهرهای بزرگ کنترل اوضاع را از دست دادهاند. این اعترافی است که در پی غارت گسترده فروشگاهها، آتشسوزی ساختمانهای عمومی و ناتوانی نیروهای امنیتی در جلوگیری از تخریب اموال عمومی و خصوصی مطرح شده است. اعتراف وزیر کشور به غارت فروشگاهها آتشزدن مغازهها و ابنیه تاریخی مثل ساختمان شهرداری پاریس و از دست رفتن کنترل برخی شهرها، پرسشهایی جدی را درباره توان دولت مکرون برای حفظ نظم عمومی و مدیریت بحرانهای داخلی مطرح کرده است.اگرچه در این رابطه برخی نهادهای حکومتی در فرانسه در صدد برآمدهاند تا معترضین را مهاجران آشوبگر معرفی کنند؛ اما بسیاری از تشکلهای دانشآموزی و کارگری خود را مردم فرانسه و با هویتی کاملاً بومی و فرانسوی معرفی کردهاند تا خط بطلانی روی این ادعاها کشیده باشند. برچسب تخریبگر ابزاری دولتی برای سرکوب معترضاندر همین رابطه، «پائولو استوپیا»، جامعهشناس فرانسوی، برچسب اوباش و تخریبگر را ابزاری دولتی برای سرکوب معترضان مردمی دانست. وی ریشههای غارت را خشم تاریخی علیه نمادهای سرمایهداری و ناکامی دولت دانست و نقش شبکههای اجتماعی را در تقویت اعتراضات در برابر پلیس فرانسه برجسته کرده است. این جامعهشناس با بررسی چگونگی غارت کالاها و فروشگاههای فرانسوی در اعتراضات گسترده مردمی در حاشیه اعتراضات تأکید کرده است که اطلاق عنوان «تخریبگران» به افراد درگیر، بهتنهایی نمیتواند ابعاد این حوادث را توضیح دهد. به گفته وی، درک این رویدادها مستلزم بررسی انگیزههای متفاوت افراد، پیشینه تاریخی خشونتهای خیابانی، نمادهای اقتصادی هدف قرار گرفته و نقش شبکههای اجتماعی در سازماندهی و جابهجایی سریع معترضان است.این جامعهشناس فرانسوی تأکید میکند که نمیتوان تمام غارتهای ۱۷ اکتبر را دارای انگیزه سیاسی دانست. انتشار ویدئوهای این اقدامات در شبکههای اجتماعی و فروش مجدد برخی کالاهای غارتشده در وبسایتهای اینترنتی، از جمله شواهدی است که ارزیابی یکسان درباره انگیزه عاملان را دشوار میکند. استوپیا با اشاره به اینکه برخی اهداف انتخابشده در جریان حوادث ۱۷ اکتبر تصادفی به نظر نمیرسند، گفت شماری از مراکز مورد حمله، نمادهای سرمایهداری به شمار میروند؛ از جمله فروشگاههای لوکس، شرکتهای بیمه، بانکها و شرکتهای چندملیتی.وی میافزاید: «از زمان شکلگیری جنبش ضد جهانیشدن، خشونت علیه اموال در مواردی متوجه نمادهای سرمایهداری و بهویژه شرکتهای چندملیتی بوده است. با این حال، این نوع اقدامات در کنار رفتارهای خودجوش گروههایی نیز دیده میشود که وابستگی سیاسی مشخصی ندارند و در حاشیه تظاهرات، با هدف تصاحب کالاها حضور پیدا میکنند.» نگاه مردم ایران به اعتراضات و اقدامات دردناک فرانسهمحمد عالیخانی دانشجوی کارشناسیارشد روابط بینالملل میگوید: «از مشکلات مهم اقتصادی اروپا میزان بدهی و نسبت آن به تولید ناخالص داخلی است و در این رابطه فرانسه نسبت به اعضای گروه ۷ بالاترین رشد بدهی را داشته است. برای همین قدرت مانور مالی بسیار کمتری دارد. هزینههای عمومی بالا نیز موجب شده تا بدهی دولت فرانسه سریعتر از سایر کشورهای بزرگ اتحادیه اروپا افزایش پیدا کند. شاخصهای اقتصادی این کشور بحرانی هستند.» عالیخانی ادامه میدهد: «همانگونه که مشاهده میکنیم جلیقهزردها نیز به اعتراضات خیابانی فرانسه پیوستهاند و آمار خشونت متقابل از سوی پلیس و تظاهرکنندهها بالا رفته است. البته بعید است فرانسه بتواند کسری بودجه را بدون اقدامات دردناک کاهش دهد. بهخصوص که مغازهداران و صاحبان رستورانهای تخریبشده و غارتشده نیز به دنبال گرفتن غرامت از دولت هستند. به احتمال زیاد، مالیات کسبوکارهای فرانسوی افزایش خواهد یافت. من فکر میکنم مالیاتها ممکن است بهطور کلی نیز در فرانسه بالاتر برود و این اتفاقات کنار هم به انضمام جنگ اوکراین و تسلط ایران بر تنگه هرمز میتواند حکومت فرانسه را به سراشیبی سقوط سوق دهد.»امین فلاحیزاده، کارمند و فارغالتحصیل رشته جامعهشناسی نیز معتقد است: «اعتراضات و تظاهراتی که در این روزها در فرانسه مشاهده میکنیم، مخصوص این کشور نیست؛ بلکه پدیدهای است که به اروپا و حتی جهان مربوط میشود. بحرانی جهانی که از دگرگونی و آشفتگیهای حاکم بر اروپا ناشی میشود و ریشههایش در استراتژیهای سیاسی و اقتصادی داخلی و بینالمللی قرار دارد. بهویژه هنگامی که میبینیم دولتها چگونه گاه قواعد و هنجارهای حقوق بینالملل را نادیده میگیرند و تصمیمات خود را بر اساس ملاحظات قدرت و حفظ منافع ژئوپلیتیکی اتخاذ میکنند، نمیتوانیم تحولات جهان توسعهیافته را بدون توجه به سیاست خارجی، بهخصوص سیاست خارجی ایالات متحده، تحلیل کنیم. در واقع ریشه این اعتراضات به سیاستها و دستهای پنهان اربابان و صحنهگردانان اصلی این حکومتها برمیگردد. اما التهابش دامن مردم و اقشار کمدرآمد این ممالک را که باید مالیاتهای سنگین نیز بدهند فرامیگیرد.»مطهره موسوینیا دانشجوی رشته تاریخ نیز میگوید: «اتفاقات اخیر فرانسه یادآوری واقعه تاریخی جنبش دانشجویی - کارگری ۱۹۶۸ فرانسه است که این خیزش نیز با اعتراضات یک گروه دانشجویی شروع شد؛ اما میلیونها نفر از مردم شهرنشین فرانسه را به میدان مبارزه کشاند.»این دانشجوی تاریخ در ادامه در توضیح اعتراضات سال ۱۹۶۸ فرانسه میگوید: «این رخداد تاریخی در مدت کوتاهی به یکی از بزرگترین بحرانهای اجتماعی جمهوری پنجم تبدیل شد. اهمیت این واقعه فقط در شمار دانشجویان معترض یا گستردگی درگیریهای خیابانی نبود و مسئله اساسی از این قرار بود که چگونه اعتراض گروهی از جوانان توانست با نارضایتی بخشهایی از طبقه کارگر پیوند بخورد، زبان و کنش مشترک بسازد و به بحرانی بدل شود که دولت شارل دوگل را با یکی از دشوارترین آزمونهای سیاسی خود روبهرو کرد. تا جایی که مجبور به ترک فرانسه و اقامت موقت در بادن از شهرهای آلمان شد.در بخشی از جنبش مه ۱۹۶۸، مطالبه مردم این بود که چگونه میتوان از اقتدار و مناسبات سلطه رها شد و قواعد زندگی اجتماعی را تغییر داد. در اعتراضات امروز، پرسش برجستهتر این است که چگونه میتوان در جامعهای با فرصتهای نابرابر و خدمات عمومی تحت فشار، از آموزش مناسب، امنیت اقتصادی و امکان ساختن آینده برخوردار شد. در واقع ضعف بنیه دولت و حاکمیت فرانسه باید چنین روزهایی را پیشبینی میکرد.