شادگان؛ هشت سال وعده تأمین آب، اما کشاورزان همچنان در انتظار حقابه
نوید احمدپور - به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین خوزستان، مشکل تأمین آب کشاورزی شادگان در حالی برای چندمین سال متوالی به یکی از مطالبات اصلی مردم این شهرستان تبدیل شده است که مرور گزارشهای منتشرشده از سال ۱۳۹۶ تاکنون، از تکرار یک مسئله و استمرار وعدههای مسئولان حکایت دارد؛ مسئلهای که با وجود برگزاری جلسات متعدد در سطح شهرستان و استان، پیگیری نمایندگان مجلس و اعلام برنامههای مختلف برای رهاسازی آب، همچنان در فصلهای زراعی به یکی از دغدغههای جدی کشاورزان تبدیل میشود.
شادگان در انتهای حوضه مارونـجراحی قرار دارد و بخش مهمی از معیشت خانوارهای روستایی آن به کشاورزی، نخلداری و کشتهای فصلی وابسته است. همین موقعیت جغرافیایی سبب شده است که هرگونه محدودیت منابع آب یا برداشتهای خارج از برنامه در بالادست، آثار خود را در مناطق پاییندست نشان دهد. با این حال، پرسش مهم این است که چرا پس از گذشت سالها از شناسایی این مشکل، هنوز سازوکار پایدار و قابل اطمینانی برای رساندن سهم آب کشاورزان شادگان وجود ندارد؟
مرور سوابق رسانهای نشان میدهد این مطالبه دستکم از سال ۱۳۹۶ بهصورت جدی مطرح بوده است. در دیماه همان سال، پس از تجمع کشاورزان مقابل فرمانداری و اداره جهاد کشاورزی شادگان و اعتراض آنان به کمبود آب کشت پاییزه، جلسه اضطراری تأمین آب برگزار شد. در آن مقطع اعلام شد آب مورد نیاز کشاورزی با دبی ۳۵ مترمکعب بر ثانیه از سد مارون رهاسازی شده و ۲۵ مترمکعب بر ثانیه از آن سهم شادگان است. همچنین وعده داده شد گروههایی از جهاد کشاورزی، اداره آب و اداره برق برای جلوگیری از برداشت حقابه شادگان در مسیر رودخانه نظارت کنند. با وجود این اقدامات، مسئله در سالهای بعد همچنان در اخبار استان تکرار شد.
در تیرماه ۱۳۹۸، غلامرضا شریعتی، استاندار وقت خوزستان، در جلسه بررسی مشکلات روستاهای شادگان صراحتاً اعلام کرد روستاهای پاییندست شهرستان با مشکل تأمین آب مواجهاند. او از افزایش خروجی سد مارون به ۹۰ مترمکعب بر ثانیه و ورود ۳۵ مترمکعب بر ثانیه آب به شادگان از ایستگاه گرگر خبر داد و بر ضرورت مدیریت مصرف با همکاری سازمان آب و برق، جهاد کشاورزی و فرمانداری تأکید کرد. این اظهارات نشان میدهد حتی در آن زمان نیز مسئولان استانی از تفاوت وضعیت مناطق بالادست و پاییندست و دشواری دسترسی روستاهای انتهایی به آب آگاه بودها
در خردادماه ۱۴۰۲ نیز جمال صالحزاده، فرماندار وقت شادگان، در جلسه شورای کشاورزی خواستار افزایش میزان آب رهاسازیشده و همکاری شهرستانهای بالادست برای جلوگیری از برداشتهای غیرمجاز و رعایت نوبتبندی شد. او بر ضرورت رسیدن آب به انتهای حوضه تأکید کرد؛ عبارتی که نشان میدهد مسئله اصلی همچنان فقط میزان آب خروجی سد نیست، بلکه نحوه انتقال، توزیع و نظارت بر برداشتها در طول مسیر نیز اهمیت دارد. در همین سال، موضوع انتقال آب از حوضه کارون به جراحی که پس از خشکسالی سال ۱۳۹۶ مطرح شده بود، همچنان در مرحله مطالعات گزارش شد. بر اساس توضیحات معاون شبکههای آبیاری و زهکشی سازمان آب و برق، برای این طرح تخصیص ۱۲۰ میلیون مترمکعب آب از کارون پیشبینی شده بود، اما اجرای آن به نتیجه نهایی مطالعات وابسته مانده بود.
در دیماه ۱۴۰۳ نیز باشگاه خبرنگاران جوان پیام شهروندی از کشاورزان شادگان منتشر کرد که در آن از گذشت حدود ۴۰ روز از مرحله نخست رهاسازی آب و نرسیدن آب کافی به مزارع گلایه شده بود. این بار نیز مطالبه اصلی، رسیدگی فوری به وضعیت زمینهای کشاورزی و جلوگیری از خسارت بیشتر بود. تکرار چنین گزارشهایی در فاصله چند سال، نشان میدهد مسئله تأمین آب شادگان صرفاً به یک دوره خشکسالی یا یک فصل زراعی محدود نیست.
در کنار این سوابق، سازمان آب و برق خوزستان نیز درباره افزایش سطح کشت شلتوک در بالادست شادگان اطلاعرسانی کرده است. ایناگر کمبود منابع آب، محدودیت طبیعی حوضه و افزایش سطح کشت در بالادست عوامل اصلی بحران هستند، باید برنامهای شفاف برای کنترل برداشتها، اصلاح الگوی کشت و تضمین سهم پاییندست ارائه شود. اما اگر آب کافی رهاسازی میشود و به شادگان نمیرسد، دستگاههای مسئول باید مسیر جریان، میزان برداشت در هر بازه و عملکرد گروههای نظارتی را با آمار و مستندات توضیح دهند. نمیتوان هر سال از رهاسازی آب، تشکیل جلسه، پیگیری ویژه و وعده حل مشکل سخن گفت، اما در فصل زراعی بعد دوباره همان کشاورزان با همان مطالبه در رسانهها حاضر شوند.
مطالبه کشاورزان شادگان روشن است: آب باید در زمان مورد نیاز و به میزان متناسب با حقابه به زمینهای آنان برسد. اکنون نوبت مسئولان است که بهجای تکرار وعدهها، گزارش عملکرد هشتساله خود را منتشر کنند و مشخص سازند کدام تصمیمها اجرا شده، کدام طرحها متوقف مانده و چه کسی مسئول استمرار مشکلی است که سالهاست از تریبون رسانهها مطرح میشود. سازمان اعلام کرده بود در شرایط محدودیت منابع آب حوضه مارونـجراحی، سطح کشت شلتوک باید حدود ۳ هزار هکتار باشد، اما میزان زیرکشت به حدود ۸ هزار و ۵۰۰ هکتار رسیده است. سازمان همچنین افزایش موقت خروجی سد مارون و مدیریت برداشت در طول رودخانه را از اقدامات خود برای تأمین سهم شادگان اعلام کرده بود. این توضیحات، ضرورت پاسخگویی درباره نظارت بر الگوی کشت، کنترل برداشتهای غیرمجاز و اجرای سهمیههای مصوب را دوچندان میکند.
تازهترین گزارشهای رسانهای از وضعیت کشاورزی شادگان نیز نشان میدهد نگرانیها همچنان ادامه دارد. خبرگزاری ایرنا در گزارشی در سال ۱۴۰۵، به نقل از کشاورزان منطقه، از کاهش سهم آب در پاییندست، تأخیر در رسیدن آب به زمینها و مشکلات تأمین سوخت پمپهای کشاورزی خبر داده است. در همان گزارش، رئیس جهاد کشاورزی شادگان اعلام کرده بود که به دلیل خشکسالی و عدم تخصیص آب، حدود ۵۰ درصد مزارع شهرستان در سال زراعی مورد اشاره دچار خسارت شده و عملاً غیرقابل برداشت بودهاند. او همچنین از اختصاص ۲۴۰ میلیون مترمکعب آب برای کشت تابستانه خبر داده بود؛ موضوعی که ضرورت بررسی میزان تحقق این تخصیص و تطبیق آن با آب تحویلی واقعی به کشاورزان را مطرح میکند.
اکنون پرسش از مسئولان فقط این نیست که چه مقدار آب از سد مارون رهاسازی شده است؛ بلکه باید روشن شود استانداران و مدیران سازمان آب و برق در این سالها چه برنامهای برای حل ریشهای مشکل داشتهاند؟ فرمانداران چه میزان بر اجرای مصوبات و توزیع آب نظارت کردهاند؟ نمایندگان مجلس چه اقداماتی برای پیگیری تخصیص حقابه، اجرای طرحهای زیرساختی و نظارت بر عملکرد دستگاههای اجرایی انجام دادهاند؟ چرا طرحهایی مانند انتقال آب از کارون به جراحی، با وجود طرح شدن از سال ۱۳۹۶، در گزارشهای سالهای بعد همچنان در مرحله مطالعه معرفی شدهاند؟