نشست شنژن بیشتر نمایش بود؛ یالتایی در کار نبود/ رهبران به مسائل مهم چون اوکراین و ایران نپرداختند
به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، شورای روابط خارجی آمریکا با بررسی دیدگاه ۶ کارشناس مسائل چین به بررسی نشست شنژن میان سران سه کشور چین، آمریکا و روسیه پرداخته که در ادامه آمده است.
برای نخستین بار، نشستی سهجانبه برگزار شد که رهبران ایالات متحده، چین و روسیه را در یک مکان گرد هم آورد؛ آن هم در شرایطی که جنگ اوکراین و آتشبس تجاری میان آمریکا و چین همچنان از مهمترین مسائل بینالمللی هستند.
شورای آتلانتیک: آمریکا برای نشست شنژن برنامه قدرتمندی نداشت؛ آمریکا به تقویت موقعیت روسیه و چین کمک کرد
ایران در معادلات شنژن؛ اشتراک منافع آمریکا و چین بر سر هرمز و پرونده هستهای تهران؟
کارشناسان شورای روابط خارجی آمریکا بررسی میکنند که در این نشست چه اتفاقی افتاد و پیامدهای آن برای آینده چه خواهد بود.
دونالد ترامپ، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین روز پنجشنبه، در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) ، در شهر شنژن چین، در نخستین نشست سهجانبه رهبران آمریکا، چین و روسیه گرد هم نشستند.
شی جینپینگ در سخنان آغازین خود گفت: «تعامل مثبت میان ما اختیاری نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر است.»
ترامپ نیز گفت این سه کشور در موقعیتی منحصربهفرد قرار دارند تا دشوارترین مسائل جهان، از جمله کاهش زرادخانههای هستهای جهان، را حلوفصل کنند.
بااینحال، هنوز مشخص نیست که این نشست واقعاً به نتایج ملموسی منجر خواهد شد یا خیر.
دستاوردهای نشست و پیامدهای آن برای کنترل تسلیحات هستهای، جنگ اوکراین و آتشبس تجاری آمریکا و چین همچنان در حال بررسی است.
در این مقاله، مایکل فرومن، رئیس شورای روابط خارجی آمریکا، و پنج کارشناس این شورا دیدگاههای خود را درباره مهمترین نتایج نشست مطرح میکنند:
دونالد ترامپ: «هیچ مشکلی تاکنون با رویکرد قدیمیِ خودداری از گفتوگو درباره آنها حل نشده است. بنابراین، هیچ صلحی نیز با رد فرصتهای تعامل و گفتوگو برقرار نشده است.»
شی جینپینگ: «سه کشور ما بهعنوان قدرتهای پیشرو جهان و اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد، باید الگویی شایسته ارائه دهند؛ با همکاری یکدیگر به چالشهای جهانی پاسخ دهند، از صلح و ثبات در سراسر جهان حمایت کنند و سهم خود را در پیشبرد آرمان پیشرفت بشریت افزایش دهند.»
ولادیمیر پوتین: «ما از اعضای بنیانگذار سازمان ملل متحد بودیم و بنابراین مسئولیتی ویژه در حفظ و تقویت نظام حقوق بینالملل داریم؛ نظامی که با تأسیس این سازمان جهانی شکل گرفت.»
سه کشور یک اعلامیه مشترک چهاربندی با عنوان «اعلامیه سران آمریکا، روسیه و چین در مسیر صلح» منتشر کردند که در آن رهبران سه کشور بر موارد زیر تأکید کردند:
۲. افزایش تولید و عرضه فرآوردههای نفتی پالایششده بهمنظور تأمین منافع همه کشورها.
۳. حمایت از اصل رضایت دولتها و احترام به مصونیت مقامات دولتی.
۴. انجام گفتوگو درباره کاهش خطرات هستهای و جلوگیری از اشاعه سلاحهای هستهای.
دیدگاه شش کارشناس شورای روابط خارجی آمریکا
۱. مایکل فرومن– رئیس شورای روابط خارجی آمریکا: در حال حاضر، هیاهوی فراوان بدون دستاورد قابل توجه
پس از سفر رئیسجمهور ترامپ به اجلاس اپک، همه میتوانیم نفس راحتی بکشیم؛ زیرا نگرانیها و اشارهها درباره شکلگیری نسخه دوم کنفرانس یالتا بیش از اندازه بزرگنمایی شده بود.
اوکراین و تایوان، اگرچه در میز مذاکرات حضور نداشتند، اما موضوع معامله و توافق نیز قرار نگرفتند.
در این نشست، جلوههای ظاهری بر محتوای واقعی غلبه داشتند.
پرسش اصلی این است که آیا این اتحاد سهجانبه دوام خواهد آورد و آیا دستکم در دوره دولت فعلی آمریکا، به سازوکاری با محتوای واقعیتر و عملیتر تبدیل خواهد شد یا خیر.
اگرچه سفر ترامپ به مانیل در سایه نشست سهجانبه شنژن قرار گرفت، اما این سفر احتمالاً برای جایگاه آمریکا در جهان پیامدهای مهمتری داشت.
ایالات متحده توافقهای تجاری خود با فیلیپین و تایلند را پیش برد و ترامپ با مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، دیدار کرد.
شاید مهمترین تحول، برگزاری نخستین نشست گروه چهارجانبه کواد (شامل آمریکا، استرالیا، هند و ژاپن) در دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ بود که طی آن کشورها درباره تأمین امنیت زنجیرههای عرضه مواد معدنی حیاتی به توافق رسیدند.
ترامپ گفته است که آمریکا طی ده ماه آینده به «تمام آنچه در زمینه عناصر خاکی کمیاب نیاز دارد» دست خواهد یافت.
با توجه به پیامدهای ماجرای انویدیا و انتخابات میاندورهای آمریکا که موجب بازنگری در راهبرد واشنگتن در قبال چین شدهاند، یکی از پرسشهای مهم این است که آیا آتشبس شکننده تجاری میان واشنگتن و پکن در معرض خطر قرار دارد یا خیر.
شی جینپینگ ممکن است در واکنش به اجرای سختگیرانهتر محدودیتهای صادرات تراشه از سوی آمریکا، محدودیتهای مربوط به عناصر خاکی کمیاب یا سایر بخشهای زنجیره تأمین را تشدید کند.
ماه آینده، در اجلاس گروه بیست در فلوریدا، فرصت خواهیم داشت تا مرحله بعدی این تحولات را ارزیابی کنیم.
۲. «راش دوشی» پژوهشگر ارشد مطالعات آسیا و مدیر ابتکار راهبرد چین در شورای روابط خارجی آمریکا: چرا شی میزبان نشست شد و چه چیزی به دست آورد؟
نشست سهجانبه چین و روسیه تصویری بسیار قدرتمند ایجاد کرد: شی جینپینگ در مرکز یک سالن بزرگ قرار گرفته بود و رؤسای جمهور آمریکا و روسیه در دو سوی او نشسته بودند؛ رهبر چین بود که آنها را گرد هم آورده بود.
برای بسیاری از ناظران، این تصویر چنین پیامی داشت که جهان بیش از پیش حول محور قدرت و ترجیحات پکن میچرخد.
این تصویر بهویژه برای متحدان آمریکا نگرانکننده بود؛ زیرا این تصور را ایجاد میکرد که واشنگتن تعامل با دیگر قدرتهای بزرگ را بر همکاری با شرکای خود در اولویت قرار میدهد.
حتی میتوان نشانهای ملموس از این اولویتبندی مشاهده کرد: نشست سهجانبه ترامپ با پوتین و شی، دو برابر نشست ترامپ با گروه کواد در مانیل، یعنی استرالیا، هند و ژاپن، که دو روز پیش برگزار شده بود، طول کشید.
این هزینههای نمادین با هیچ دستاورد واقعی و ماهوی جبران نشدند.
نشست سهجانبه تقریباً هیچ نتیجه اساسی و قابلتوجهی نداشت. بیانیه مشترک موسوم به بیانیه مشترک، مهمترین مسائل را نادیده گرفت؛ از جمله اوکراین و ایران.
نشست دوجانبه ترامپ و شی نیز پیشرفت چندانی به همراه نداشت؛ بهویژه در زمینه نزدیکشدن موعد انقضای آتشبس تجاری در ماه ژانویه. اکنون این آتشبس با فشارهای جدیدی مواجه شده است.
پکن برخلاف مفاد آتشبس، عرضه عناصر خاکی کمیاب را محدود کرده است. از سوی دیگر، کنگره جدید آمریکا نیز در راه است؛ کنگرهای که تمایل بیشتری به مهار رویکرد سازشکارانه ترامپ و پیشبرد محدودیتهای صادراتی در پی رسوایی انویدیا خواهد داشت.
پکن همواره تنشزدایی کنونی را نه بهعنوان ثبات راهبردی واقعی، بلکه صرفاً یک وقفه تاکتیکی تلقی کرده است؛ و در استفاده از این فرصت، عملکرد بهتری نسبت به واشنگتن داشته است.
- عرضه عناصر خاکی کمیاب را محدود کرده است.
- نظام کنترل صادرات خود را سختگیرانهتر کرده است.
- گلوگاههای زنجیره تأمین سایر کشورها را شناسایی کرده تا بتواند از آنها برای اعمال فشار استفاده کند.
- اقدامات فشارآمیز خود علیه ژاپن و فیلیپین را افزایش داده است.
شی جینپینگ ممکن است شنژن را با این تصور ترک کند که موقعیت چانهزنی قدرتمندتری به دست آورده است؛ چراکه میزبان ترامپ بوده و نخستین نشست تاریخی سهجانبه را برگزار کرده است.
اما با افزایش تنشها، ممکن است بهزودی با طرف مقابلی روبرو شود که فضای مانور کمتری دارد و انگیزه کمتری نیز برای عقبنشینی و انعطاف نشاندادن خواهد داشت.
۳. «توماس گراهام» پژوهشگر برجسته کرسی هنری کیسینجر در شورای روابط خارجی آمریکا: پوتین از بازگشت به صحنه جهانی چه چیزی به دست آورد؟
ولادیمیر پوتین به چیزی که میخواست دست یافت: تصویری از خودش در کنار رهبران دو ابرقدرت واقعی جهان، یعنی ایالات متحده و چین.
این تصویر، جایگاه روسیه را بهعنوان یک قدرت بزرگ و موقعیت شخص پوتین را بهعنوان یک رهبر جهانی تأیید کرد.