سرقت آثار تاریخی هند از معابد، موزه ها و محوطه های باستانی
به گزارش خبرنگار ایلنا به نقل از روزنامه تایمز هندوستان، از مجموع ۴۸۸ اثر تاریخی سرقت شده از محوطههای حفاظت شده باستان شناسی هند طی سالهای ۱۹۶۱ تا ۲۰۲۴، نزدیک به یک سوم به «مادیا پرادش» تعلق دارد و بخش عمده این آثار همچنان پیدا نشدهاند. براساس این گزارش، با افزایش نگرانیها درباره سرقت و قاچاق آثار تاریخی، کارشناسان و مسئولان میراث فرهنگی آن کشور خواستار اجرای برنامه سراسری برای ثبت تصویری آثار تاریخی، افزایش امنیت موزهها و محوطههای تاریخی و ایجاد شبکه اطلاعاتی مشترک میان پلیس و نهادهای مسئول شدند. این هشدارها پس از ناپدید شدن یک توپ جنگی ۴۰۰ ساله به وزن ۳.۵ تن از «قلعه ناروار» در منطقه شیواپوری در ژوئیه ۲۰۲۶ جدیتر شد. اتفاقی که نشان داد حتی آثار تاریخی بسیار سنگین و بزرگ نیز از گزند سرقت در امان نیستند. مادیا پرادش در صدر سرقت آثار تاریخی هند پس از مادیا پرادش با ۱۴۲ اثر تاریخی سرقت شده، ایالت «راجستان» با ۹۱ اثر و «اوتار پرادش» با ۸۶ اثر در رتبههای بعدی سرقت آثار تاریخی قرار دارند. این سه ایالت رویهم بیش از ۶۵ درصد موارد ثبت شده سرقت آثار تاریخی از محوطههای حفاظت شده هندوستان را به خود اختصاص دادهاند. در مادیا پرادش، بیشترین موارد سرقت در منطقه «گونا» ثبت شده است و پس از آن «گوالیور»، «مورنا»، «شیواپوری» و «ویدیشا» قرار دارند. مناطق «بهیند»، «رایسن»، «کاتنی»، «خاندوا»، «ساتنا»، «داموه» و «باروانی» نیز از دیگر کانونهای شناسایی شده سرقت و قاچاق آثار تاریخی هستند. مجسمههای مذهبی هندو و جین نیز بارها از معابد مناطق چاتارپور، ماندلا، نارسینگپور، کاتنی و روا به سرقت رفتهاند. وقتی هیچ عکسی از آثار تاریخی وجود ندارد یکی از مهمترین مشکلاتی که کارشناسان میراث فرهنگی هندوستان در بررسی وضعیت سرقت آثار تاریخی شناسایی کردهاند، نبود بانک اطلاعات تصویری جامع از اشیای تاریخی و مذهبی است. بسیاری از مجسمهها و آثار تاریخی پیش از سرقت هرگز عکاسی، ثبت یا مستندسازی نشدهاند و همین مسئله باعث شده است پس از ناپدیدشدن یک اثر، شناسایی دقیق آن، اثبات مالکیت و حتی تعیین محل اصلی نگهداری یا نصب آن با دشواری روبهرو شود. کارشناسان هشدار دادهاند که نبود تصاویر و اطلاعات دقیق از آثار تاریخی، روند پیگیری قضایی و بازگرداندن اشیای کشف شده در خارج از کشور را نیز دشوار میکند. بررسیهای انجام شده نشان میدهد قاچاقچیان در برخی موارد مجسمهها را از دیوار معابد جدا میکنند یا از محل نگهداری آثار خارج و سپس از طریق واسطههای محلی به شبکههای فروش بینالمللی منتقل میکنند. در این روند، اسناد جعلی مربوط به منشأ و پیشینه مالکیت آثار نیز مورد استفاده قرار میگیرد. همچنین از گروههای واتساپ و شبکههای آنلاین برای پیدا کردن خریدار استفاده میشود. با خروج آثار تاریخی از هندوستان نیز پیگیری آنها دیگر صرفاً به پلیس محلی محدود نمیماند و همکاری گمرک، موزهها، نهادهای بینالمللی و مجاری دیپلماتیک برای شناسایی و بازگرداندن آنها ضرورت پیدا میکند. موزههای هند هم از سرقت در امان نیستند سرقت آثار تاریخی در هندوستان اما تنها به محوطههای باستانی و معابد محدود نمانده است. آمار اداره باستان شناسی، آرشیو و موزههای ایالت مادیا پرادش نشان میدهد از سال ۲۰۰۱ تاکنون هشت مورد سرقت از موزههای دولتی و محوطههای تحت حفاظت این ایالت ثبت شده است. هفت مورد از این سرقتها در موزهها اتفاق افتاده و سه مورد در موزه گوجاری محل در گوالیور، دو مورد در موزه مهاراجه چاتراسال در دوبلا و یک مورد نیز در هر یک از موزههای پیچوره و موزه دولتی بوپال ثبت شده است. مورد هشتم به سرقت توپ جنگی تاریخی قلعه ناروار مربوط میشود. براساس این آمار، هفت مورد از هشت اثر سرقتشده همچنان پیدا نشدهاند. تنها موردی که به کشف و شناسایی منجر شد نیز مربوط به موزه دولتی بوپال بود که در سپتامبر ۲۰۲۴ یک مظنون هنگام تلاش برای ورود غیرقانونی به موزه دستگیر شد. رد آثار تاریخی هند در آمریکا و بریتانیا بخشی از آثار تاریخی سرقت شده از هند در سالهای گذشته در کشورهای دیگر شناسایی شدهاند. از جمله این آثار، مجسمه «رقصنده آسمانی» یا دویتا است که در سال ۲۰۲۴ از آمریکا به هند بازگردانده شد. مجسمه «یاکشی بهاراهوت» نیز در نیویورک توقیف شده و مجسمه «گانش در حال رقص» از جمله آثاری بود که در جریان عملیات بازگرداندن آثار تاریخی از آمریکا در سال ۲۰۲۶ به هند بازگشته است. با این حال، مجسمه واگ دوی مرتبط با محوطه تاریخی «بوجشالا» در منطقه دار همچنان در موزه بریتانیا نگهداری میشود. در پی افزایش نگرانیها از سرقت و قاچاق اشیای تاریخی از موزه ها و معابد هندوستان، کارشناسان و مسئولان هندی پیشنهاد اجرای برنامهای با عنوان «هر خدای تاریخی خانهای دارد؛ ثبت، حفاظت و گزارش» را مطرح کردهاند. این برنامه نیز قرار است با مشارکت اداره باستانشناسی، پلیس، فرمانداریهای محلی، موزهها، معابد و مراکز آموزشی اجرا شود.