نشست تاریخی سران چین، روسیه و آمریکا در شنژن؛ درباره ایران توافق مشخصی صورت نگرفت
به گزارش خبرنگار بین الملل تابناک، شی جینپینگ، دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین، رهبران چین، آمریکا و روسیه، روز پنجشنبه ۲۸ آبان (۱۹ نوامبر ۲۰۲۶) در نشستی بیسابقه در شهر شنژن چین گرد هم آمدند.
از این نشست بهعنوان نخستین دیدار سهجانبه سران این سه قدرت بزرگ در تاریخ روابط میان آنها یاد میشود. این ملاقات در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) برگزار شد و محور اصلی آن بررسی تحولات بینالمللی، حفظ صلح جهانی و ایجاد ثبات راهبردی در روابط قدرتهای بزرگ بود.
استقبال متفاوت شی از ترامپ و پوتین؛ ایران روی میز سه قدرت در شنژن
این نشست در شرایطی برگزار شد که نظام بینالملل با مجموعهای از بحرانهای همزمان، از جنگ اوکراین و تحولات خاورمیانه گرفته تا تنشهای هستهای و رقابتهای ژئوپلیتیکی، مواجه است. از این منظر، گردهمایی رهبران سه کشور دارای بزرگترین ظرفیتهای نظامی و هستهای جهان، فراتر از یک دیدار دیپلماتیک معمولی، اهمیت نمادین و راهبردی دارد.
تأکید شی جینپینگ بر مسئولیت مشترک سه قدرت در حفظ صلح
شی جینپینگ در سخنان افتتاحیه نشست، گردهمایی رهبران سه کشور را رویدادی دارای اهمیت تاریخی و نقطه عطفی در روابط بینالملل توصیف کرد.
رئیسجمهور چین با اشاره به تجربه تاریخی جنگهای بزرگ گفت: «هنگامی که قدرتهای بزرگ در صلح و هماهنگی باشند، جهان در آرامش خواهد بود؛ اما رقابت و تقابل آنها جهان را به آشوب میکشاند.»
شی تأکید کرد که چین، روسیه و آمریکا، بهعنوان سه عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد، مسئولیت ویژهای در مواجهه با چالشهای جهانی و حفاظت از صلح و ثبات بینالمللی بر عهده دارند.
او برای تحقق این هدف بر چهار اصل تأکید کرد: احترام متقابل، همزیستی مسالمتآمیز، همکاری برد-برد و حل اختلافات از طریق گفتگو و رایزنی. شی همچنین در پایان نشست اعلام کرد که سه کشور در زمینه حفظ صلح جهانی دیدگاه مشترکی دارند و مذاکرات را مثبت، سازنده و ثمربخش ارزیابی کرد.
دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا نیز با تاریخی خواندن این دیدار، بر مسئولیت ویژه سه کشور در جلوگیری از گسترش سلاحهای هستهای و کاهش خطر استفاده از این تسلیحات تأکید کرد.
ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه نیز با اشاره به منافع مشترک سه کشور در حلوفصل بحرانهای منطقهای، بهویژه جنگ اوکراین، مسئولیت مشترک آنها در حفظ امنیت بینالمللی را یادآور شد.
بر اساس گزارش خبرگزاری شینهوا، سران سه کشور درباره مجموعهای از مهمترین مسائل بینالمللی و منطقهای تبادل نظر کردند. بحران اوکراین، جلوگیری از گسترش تسلیحات هستهای، تحولات خاورمیانه و وضعیت شبهجزیره کره از جمله موضوعات مطرحشده در این گفتوگوها بود.
مسئله اوکراین از اهمیت ویژهای برخوردار بود و روسیه و آمریکا در حالی درباره این بحران گفتگو کردند که جنگ همچنان یکی از مهمترین چالشهای امنیتی اروپا محسوب میشود. پوتین پیش از نشست سهجانبه نیز در دیدارهای جداگانه با شی و ترامپ درباره اوکراین گفتگو کرده بود.
موضوع دیگر، کاهش خطرات هستهای بود. با توجه به ظرفیت هستهای سه کشور و پایان اعتبار پیمان مهم کنترل تسلیحات هستهای میان آمریکا و روسیه در فوریه ۲۰۲۶، ضرورت ایجاد سازوکارهای جدید برای مدیریت رقابت هستهای اهمیت زیادی دارد.
ترامپ نیز پیش از نشست بر لزوم همکاری سه قدرت برای کاهش تسلیحات هستهای تأکید کرده بود.
در حوزه خاورمیانه، جنگ ایران و تحولات امنیتی منطقه نیز در فضای مذاکرات و دیدارهای دوجانبه مطرح بود.
ترامپ پیشتر از اهمیت موضوع ایران و امنیت عبور انرژی از تنگه هرمز سخن گفته بود.
با این حال، در بیانیه مشترک نهایی سه کشور، توافق مشخصی درباره جنگ ایران یا ترتیبات امنیتی خاورمیانه اعلام نشد.
با این حال، در مذاکرات دوجانبه ترامپ و شی جینپینگ، دو موضوع مرتبط با ایران بهصراحت مطرح شد.
دونالد ترامپ در دیدار دوجانبه با شی جینپینگ اعلام کرد که آمریکا و چین در یک موضوع منافع مشترک دارند و هر دو کشور علاقمندند جریان انتقال انرژی از تنگه هرمز برقرار بماند.
ترامپ همچنین تأکید کرد که ایران نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند.
مهمترین دستاورد رسمی نشست، انتشار بیانیه مشترکی با عنوان «اعلامیه صلح سران چین، روسیه و آمریکا» بود. این بیانیه چهار محور اصلی داشت. در محور اول اصلاح سازمان ملل متحد مطرح شد.
سه کشور بر ضرورت اصلاح سازمان ملل تأکید کردند تا این نهاد بتواند در مواجهه با چالشهای جهانی کارآمدتر عمل کند و مأموریت بنیادین خود در حفظ صلح و امنیت بینالمللی را بهتر انجام دهد.
در محور دوم همکاری در حوزه انرژی مورد توافق بود. رهبران سه کشور اعلام کردند که قصد دارند تولید و عرضه فرآوردههای نفتی پالایششده را افزایش دهند.
آنها همچنین بر اهمیت جریان باثبات انرژی برای اقتصاد جهانی تأکید کردند. این موضوع با توجه به اختلالات بازار انرژی و اهمیت مسیرهای راهبردی انتقال نفت، از اهمیت اقتصادی و ژئوپلیتیکی برخوردار است.
در مور سوم حاکمیت ملی و مصونیت مقامات دولتی مورد تاکید قرار گرفت. در بیانیه بر اهمیت اصل رضایت دولتها و احترام به مصونیت مقامات رسمی کشورها تأکید شد.
همچنین سه رهبر اعلام کردند که دیوان کیفری بینالمللی و نهادهای مشابه نباید از صلاحیت قضایی خود سوءاستفاده کنند. این بند از جنبه حقوق بینالملل و اختلافات موجود درباره حدود صلاحیت نهادهای قضایی بینالمللی اهمیت قابل توجهی دارد.
در محور چهارم کاهش خطرات هستهای و جلوگیری از اشاعه مورد توجه سران سه کشور بود.
سه کشور بار دیگر بر این اصل تأکید کردند که جنگ هستهای قابل پیروزی نیست و هرگز نباید آغاز شود. آنها همچنین بر انجام گفتوگوهایی با هدف کاهش خطرات هستهای و جلوگیری از گسترش تسلیحات اتمی توافق کردند.
صرفنظر از نتایج عملی مذاکرات، میزبانی چین از نخستین نشست سهجانبه سران این سه کشور، دستاوردی دیپلماتیک برای پکن محسوب میشود. چین توانست رئیسجمهور آمریکا و رئیسجمهور روسیه را در شرایطی که روابط میان قدرتهای بزرگ با اختلافات جدی روبرو است، در یک چارچوب مشترک گرد هم آورد.
برای شی جینپینگ، این نشست فرصتی بود تا نقش چین را نهفقط بهعنوان یک قدرت اقتصادی و نظامی، بلکه بهعنوان بازیگری مؤثر در مدیریت بحرانهای بینالمللی و شکلدهی به نظم جهانی به نمایش بگذارد.
برای پوتین نیز حضور در چنین نشستی امکان میدهد جایگاه روسیه بهعنوان یکی از بازیگران اصلی نظام بینالملل برجسته شود.
ترامپ نیز با شرکت در این مذاکرات نشان داد که گفتگو با رقبای راهبردی میتواند بخشی از سیاست خارجی واشنگتن برای مدیریت بحرانهای بینالمللی باشد.
با این حال، نباید از اختلافات بنیادین میان سه کشور غافل شد. رقابت اقتصادی و فناوری آمریکا و چین، اختلافات واشنگتن و مسکو درباره اوکراین و تضاد دیدگاههای آنها درباره ساختار نظم بینالمللی همچنان پابرجاست. افزون بر این، در بیانیه نشست هیچ سازوکار اجرایی مشخص یا جدول زمانی الزامآوری برای تحقق توافقات اعلام نشد.
آیا شنژن آغاز فصل جدیدی در نظم جهانی است؟
نشست شنژن را میتوان تلاشی برای ایجاد کانال گفتگو میان سه قدرتی دانست که تصمیمات آنها تأثیر مستقیمی بر امنیت و اقتصاد جهانی دارد. تأکید مشترک بر اصلاح سازمان ملل، ثبات بازار انرژی و کاهش خطرات هستهای نشان میدهد که حتی در شرایط رقابت شدید ژئوپلیتیکی، زمینههایی برای همکاری میان قدرتهای بزرگ وجود دارد.