پرورش؛ حلقه فراموششده آموزشوپرورش
آموزشوپرورش تنها نهادی برای انتقال دانش و آمادهسازی دانشآموزان جهت موفقیت در امتحانات و ورود به دانشگاه نیست. رسالت اصلی این نهاد، پرورش نسلی آگاه، مسئولیتپذیر، خلاق و برخوردار از مهارتهای زندگی است؛ رسالتی که به نظر میرسد در سایه توجه بیش از اندازه به آموزش درسی، کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
در بسیاری از نظامهای آموزشی پیشرو، آموزش علمی در کنار پرورش ابعاد شخصیتی، اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی دانشآموزان دنبال میشود. اما در کشور ما بخش قابلتوجهی از برنامههای آموزشی و حتی دغدغه خانوادهها حول محور نمره، امتحان، آزمون و موفقیت تحصیلی شکل گرفته است.
این نگاه بهتدریج از مدرسه به خانه نیز منتقل شده است. امروز بسیاری از خانوادهها بخش زیادی از وقت و انرژی خود را صرف پیگیری تکالیف، کلاسهای تقویتی، آزمونها و پیشرفت درسی فرزندانشان میکنند؛ بهگونهای که گاهی فرصت کافی برای گفتوگو با فرزندان، آموزش مهارتهای اجتماعی، تقویت مسئولیتپذیری و توجه به علایق و استعدادهای فردی باقی نمیماند.
یکی از بخشهایی که کمتر در نظام آموزشی کشور به آن پرداخته میشود، آموزش مهارتهای اجتماعی است. مهارتهایی مانند گفتوگو، شنیدن نظر مخالف، احترام به دیگران، کنترل خشم، حل اختلاف، همکاری گروهی و مسئولیتپذیری، از جمله توانمندیهایی هستند که دانشآموزان برای حضور موفق در جامعه به آن نیاز دارند.
دانشآموزان ساعتهای زیادی را در مدرسه سپری میکنند، اما پرسش اینجاست که آیا به همان اندازه که برای یادگیری ریاضی، علوم و سایر دروس برنامهریزی میشود، برای یادگیری زندگی اجتماعی نیز فرصت در نظر گرفته شده است؟
مسئله اینجاست که موفقیت تحصیلی بهتنهایی تضمینکننده موفقیت در زندگی نیست. دانشآموزی که نمرات بالایی کسب میکند، الزاماً مهارت مدیریت خشم، کنترل هیجان، احترام به دیگران، پذیرش تفاوتها و حل تعارض را نیاموخته است. دانستن مطالب درسی بهتنهایی نمیتواند فرد را برای مواجهه با چالشهای زندگی آماده کند. دانشآموز باید یاد بگیرد چگونه اختلافنظر را مدیریت کند، چگونه بدون توهین و پرخاشگری اعتراض کند و چگونه در کنار دیگران زندگی و کار کند.
وقتی بخش پرورش در نظام آموزشی کمرنگ شود، نباید انتظار داشت مدرسه بهتنهایی بتواند نسلی برخوردار از مهارتهای فردی و اجتماعی تربیت کند. زنگ ورزش، فعالیتهای فرهنگی و هنری، کار گروهی، گفتوگو و آموزش مهارتهای زندگی نباید به برنامههایی حاشیهای تبدیل شوند که در اولویتهای روزمره مدرسه جایگاه کمتری دارند.
البته مسئولیت تربیت تنها بر عهده آموزشوپرورش نیست و خانواده نیز در این مسیر نقش تعیینکنندهای دارد؛ اما نمیتوان از خانوادهها انتظار داشت تمام خلأهای نظام تربیتی را جبران کنند. مدرسه و خانواده باید در کنار یکدیگر و با هدفی مشترک برای رشد همهجانبه دانشآموزان تلاش کنند.
اکنون لازم است سیاستگذاران آموزشی، مدیران مدارس و مسئولان حوزه پرورشی در کنار توجه به کیفیت آموزش، جایگاه واقعی پرورش را نیز در برنامههای خود احیا کنند. ارزیابی عملکرد مدارس نباید صرفاً به نتایج امتحانات و معدل دانشآموزان محدود شود، بلکه باید میزان رشد مهارتهای فردی، اجتماعی، فرهنگی و مسئولیتپذیری آنان نیز مورد توجه قرار گیرد.
مدرسه فقط محل آموزش خواندن و نوشتن نیست؛ مدرسه باید محل تمرین زندگی اجتماعی نیز باشد.
آموزش به دانشآموز میآموزد چه بداند، اما پرورش به او میآموزد چگونه زندگی کند. اگر قرار است مدرسه برای آینده جامعه انسان تربیت کند، پرورش نباید در سایه آموزش فراموش شود.