نیکوکاری را فراتر از کلیشه به تصویر میکشیم؛ حمایت از پروژههای عکاسی
حسن غفاری هنرمند پیشکسوت عکاس و دبیر دومین دوسالانه ملی عکس خیر ایران در گفتگو با خبرنگار مهر، در ارزیابی عملکرد اولین دوره جشنواره اظهار کرد: این رویداد که بهصورت دوسالانه برگزار میشود، در نخستین دوره با عنوان «دوسالانه عکس نیکوکاری» فعالیت خود را آغاز کرد و امسال با توجه به نام و هویت برگزارکننده، مؤسسه مردمنهاد خیر ایران، عنوان آن به «جشنواره عکس خیر ایران» تغییر پیدا کرد؛ با این حال، محور اصلی جشنوار همچنان ترویج فرهنگ نیکوکاری در جامعه ایرانی با شعار «نیکوکاری در جامعه ایرانی» است. هدف اصلی ما در دوره نخست، بهرهگیری از ظرفیت جمعی عکاسان سراسر کشور با تنوع فرهنگی، جغرافیایی و سنی بود تا از طریق هنر عکاسی، فعالیتهای خیرخواهانه، مسئولیت اجتماعی و فرهنگ نوعدوستی در جامعه بیشتر دیده و تقویت شود.
وی در پاسخ به پرسشی درباره برنامههای دبیرخانه برای تکرار و افزایش استقبال عکاسان در دومین دوره دوسالانه، گفت: معمولاً در جشنوارههای عکاسی، آمار مشارکت در دورههای مختلف متفاوت است. در دوره نخست، بسیاری از عکاسان از ظرفیت آرشیو عکسهای خود استفاده میکنند و همین موضوع میتواند بر تعداد آثار ارسالی تأثیرگذار باشد. از سوی دیگر، در دوره دوم با محدودیت زمانی در پذیرش آثار مواجه هستیم و عکسها باید از سال ۱۴۰۰ به بعد ثبت شده باشند. با این حال، فرصت مناسبی برای تولید آثار جدید، بهویژه در بخش مجموعهعکس، فراهم شده است. عکاسان میتوانند طی ۲ ماه آینده، پروژههای تکمیلشده یا حتی ایدهها و پروژههای نیمهتمام خود را همراه با تعدادی عکس و پروپوزال به دبیرخانه ارسال کنند. در صورت پذیرش اولیه، فرصت خواهند داشت تا پروژههای خود را تکمیل کرده و به مرحله نهایی برسانند.
بازتعریف مفهوم نیکوکاری؛ راهکاری برای عبور از کلیشههای عکاسی
این عکاس مستند اجتماعی درباره چگونگی جلوگیری از کلیشه و تکرار موضوعات در آثار ارسالی به جشنواره عنوان کرد: ما از تجربه دوره نخست استفاده کردیم و در فرصتی که میان دو دوره داشتیم، توانستیم آثار و عملکرد گذشته را تحلیل، بررسی و نقد کنیم و با شناخت و تجربه بیشتری به استقبال دوره دوم برویم. در این دوره، نگاه ما به مفهوم نیکوکاری گستردهتر شده و تلاش کردهایم با بازتعریف این مفهوم در آئیننامه جدید، مصادیق متنوعتری از رفتارهای خیرخواهانه، انسانی و نوعدوستانه را معرفی کنیم تا عکاسان با نگاههای تازهتر و موضوعات کمتر دیدهشده به سراغ این سوژه بروند.
وی تصریح کرد: هدف ما این است که عکاسان نیکوکاری را صرفاً در قالب تصاویر متداول و کلیشهای جستجو نکنند، بلکه جلوههای مختلف مهربانی، همدلی، مسئولیتپذیری و رفتارهای انساندوستانه در زندگی روزمره را نیز ببینند و به تصویر بکشند.
غفاری تأکید کرد: حتی اگر عکسی با این موضوع به جشنواره ارسال نشود اما پیام جشنواره را بتواند در جامعه نهادینه کند که هر فرد میتواند با دوربین خود نیز یک کنش نیکوکارانه انجام دهد و با ترویج مهربانی و رفتارهای انسانی در جامعه تأثیرگذار باشد، ما به بخشی از هدف خود رسیدهایم.
تمرکز بر جغرافیای ایران؛ شرط حضور در دومین دوسالانه
دبیر جشنواره عکس خیر ایران درباره محدودیت جغرافیایی آثار ارسالی به جشنواره اظهار کرد: عکاسی بشردوستانه و نیکوکارانه در جهان، یکی از گرایشهای مهم عکاسی است که با هدف جلب توجه جامعه به مسئولیتهای اجتماعی، همدلی، نوعدوستی و ضرورت همزیستی مسالمتآمیز انسانها شکل گرفته است.
وی با اشاره به شرایط شرکت در جشنواره تصریح کرد: عکاسان خارجی نیز امکان حضور و ارسال اثر به جشنواره را دارند، اما شرط اصلی این است که موضوع عکسها مرتبط با ایران و در جغرافیای کشورمان ثبت شده باشد. نگاه جشنواره معطوف به انسان ایرانی، خانواده ایرانی و جامعه ایران است؛ بنابراین حتی عکاسان غیرایرانی نیز میتوانند با حضور در ایران و ثبت جلوههای نیکوکاری و نوعدوستی در جامعه ایرانی، آثار خود را به جشنواره ارسال کنند. ملاک اصلی، محل ثبت عکس و ارتباط موضوعی آن با جامعه ایران است و تابعیت عکاس محدودیتی برای حضور در جشنواره ایجاد نمیکند.
گرنت عکاسی؛ فرصتی برای حمایت از ایدههای مستند و پرورش عکاسان نیکوکار
غفاری با تشریح برنامههای حمایتی دومین جشنواره عکس خیر ایران گفت: یکی از رویکردهای مهم ما در این دوره، استفاده از ظرفیت گرنت عکاسی است؛ روشی که در بسیاری از جشنوارههای معتبر جهان با هدف حمایت مالی، آموزشی و فراهم کردن فرصت تولید اثر مورد استفاده قرار میگیرد. اگرچه امکان اجرای گرنت به معنای کامل و بینالمللی آن برای ما فراهم نیست، اما تلاش کردهایم از این الگو برای حمایت از عکاسان و پروژههای مستند بهره بگیریم. در بخش مجموعهعکس، از میان آثار و طرحهای ارسالی، ۱۰ پروژه انتخاب میشوند. عکاسانی که پروژههایشان به پایان رسیده یا هنوز در حال تکمیل است، میتوانند با ارسال تعدادی عکس اولیه، پروپوزال و توضیح درباره ایده و مسیر پیشروی خود در جشنواره شرکت کنند. پس از بررسی طرحها توسط شورای پنجنفره انتخاب گرنت، ۱۰ مجموعه برگزیده معرفی میشوند و دبیرخانه تلاش میکند با معرفی استادان راهنما و ایجاد ارتباط میان آنها و عکاسان، زمینه تکمیل پروژهها را فراهم کند.
وی ادامه داد: این عکاسان در طول دوره تولید اثر میتوانند عکسهای خود را با استادان راهنمای جشنواره در میان بگذارند و از مشاوره و راهنمایی آنها بهرهمند شوند. پس از پایان عکاسی، انتخاب و چیدمان تصاویر و تدوین استیتمنت، مجموعههای نهایی وارد مرحله داوری خواهند شد. در نهایت، هر ۱۰ مجموعه در کنار آثار تکعکس توسط هیئت داوران بررسی میشوند و یک مجموعه بهعنوان اثر برتر انتخاب و جایزه ارزشمندی دریافت خواهد کرد.
این عکاس مستند اجتماعی با اشاره به تغییرات ساختاری جشنواره در این دوره گفت: در دوره گذشته از یک کارشناس حوزه فعالیتهای خیرخواهانه و نیکوکارانه استفاده کردیم، اما امسال ۲ مشاور در کنار هیئت داوران و شورای انتخاب گرنت حضور دارند تا به تعریف دقیقتر و عمیقتر مفهوم نیکوکاری و مصادیق مطرحشده در آئیننامه کمک کنند. همچنین در این دوره تمرکز جشنواره بر عکاسی مستند است.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ضرورت مطالعه دقیق آئیننامه جشنواره اظهار کرد: یکی از مشکلاتی که در بسیاری از مسابقات و جشنوارههای عکاسی با آن مواجه هستیم، این است که برخی شرکتکنندگان تنها یکبار آئیننامه را مطالعه میکنند و به همین دلیل در نحوه انتخاب و ارسال آثار دچار اشتباه میشوند. برای مثال، در این دوره تأکید کردهایم که عکاسان نباید عکسهای متعلق به یک مجموعه را همزمان در بخش تکعکس نیز ارسال کنند؛ چراکه این کار میتواند موجب حذف اثر از هر ۲ بخش شود. تمامی ضوابط، جزئیات، اهداف و زمانبندی جشنواره در آئیننامه بهروشنی مشخص شده است و توصیه ما این است که عکاسان پیش از ارسال آثار، این موارد را با دقت مطالعه کنند.
دبیر دوسالانه ملی عکس خبر ایران بیان کرد: دبیرخانه از طریق وبسایت جشنواره به نشانی Festival.kheir.ir و صفحه اینستاگرام جشنواره، بهصورت مستمر اطلاعرسانی میکند و تلاش دارد با ارائه توضیحات، تعاریف و مثالهای مختلف، ارتباط خود را با عکاسان حفظ کند.
باور ما این است که هدف جشنواره صرفاً پیدا کردن عکسهای خوب و فرهنگساز درباره نیکوکاری نیست، بلکه در پی شناسایی عکاسان نیکوکار نیز هستیم
وی با اشاره به برنامههای استانی جشنواره گفت: ما در طول ۲ دوره فعالیت خود تلاش کردهایم ارتباطمان را با عکاسان شهرستانها و استانهای مختلف حفظ کنیم. برگزاری نشستهای تخصصی، نمایشگاههای عکس و اردوهای آموزشی از جمله اقداماتی بوده که در این مسیر دنبال کردهایم و امیدواریم در این دوره نیز بتوانیم این برنامهها را ادامه دهیم. در همین راستا، برای آغاز رسمی دومین دوره جشنواره سفری به یزد داشتیم و مراسم رونمایی از پوستر و اعلام آغاز جشنواره را برگزار کردیم. این برنامه فرصتی بود تا پیام آغاز جشنواره از یزد به سراسر ایران مخابره شود.
غفاری گفت: باور ما این است که هدف جشنواره صرفاً پیدا کردن عکسهای خوب و فرهنگساز درباره نیکوکاری نیست، بلکه در پی شناسایی عکاسان نیکوکار نیز هستیم؛ افرادی که با استفاده از هنر و توانایی عکاسی خود، در عمل به ترویج فرهنگ خیرخواهی و انجام فعالیتهای انساندوستانه کمک میکنند. در مراسم رونمایی از پوستر جشنواره در یزد نیز از یکی از فعالان گروه «دوشنبههای بازدید» که با بهرهگیری از ظرفیت عکاسی در فعالیتهای خیرخواهانه مشارکت دارد، با اهدای نشان، لوح تقدیر و تندیس جشنواره تجلیل شد.
وی تأکید کرد: این رویکرد در اختتامیه دومین دوره نیز ادامه خواهد داشت و تلاش میکنیم عکاسان و افرادی را در سراسر کشور شناسایی کنیم که از ظرفیت هنر عکاسی برای انجام کار خیر و ترویج رفتارهای انساندوستانه بهره میگیرند و آنها را مورد تشویق و حمایت قرار دهیم.
معرفی هیئت مشاوران دومین جشنواره ملی عکس «خیر ایران»
دبیر دومین دوره دوسالانه عکس خیر ایران بیان کرد: در دومین جشنواره ملی عکس خیر ایران، فرآیند بررسی و داوری آثار در ۲ مرحله و با بهرهگیری از نظر استادان و صاحبنظران حوزه عکاسی و نیکوکاری انجام میشود. در بخش مجموعهعکس، پنج نفر از استادان و مشاوران عکاسی شامل سیدعباس میرهاشمی، مجید ناگهی، فرهاد سلیمانی، داریوش محمدخانی و فاطمه بهبودی، مسئولیت بررسی پروپوزالها و آثار ارسالی را بر عهده دارند. همچنین، مهدی صادقی و سارا شاهرخی ۲ مشاور از حوزه نیکوکاری در کنار این گروه حضور دارند تا با ارائه دیدگاههای تخصصی، زمینه انتخاب دقیقتر و آگاهانهتر آثار را فراهم کنند. این ترکیب کارشناسی با هدف توجه همزمان به جنبههای هنری و فنی عکاسی و همچنین میزان ارتباط آثار با مفهوم نیکوکاری و انتقال پیامهای انساندوستانه شکل گرفته است.
وی عنوان کرد: پس از بررسیهای اولیه، ۱۰ مجموعهعکس برگزیده به همراه آثار بخش تکعکس برای داوری نهایی در اختیار هیئت داوران جشنواره قرار میگیرد که ترکیبی از استادان دانشگاه، پیشکسوتان و عکاسان فعال در حوزه عکاسی مستند اجتماعی هستند که مسئولیت ارزیابی نهایی و انتخاب آثار برگزیده را بر عهده خواهند داشت.
کاهش جشنوارههای عکاسی؛ مزیت یا ضعف؟
این مدرس عکاسی در پاسخ به پرسشی درباره کاهش تعداد جشنوارههای عکاسی در مقایسه با سالهای گذشته و تأثیر این روند بر آینده جامعه عکاسی کشور اظهار کرد: بدون تردید شرایط اقتصادی، تحریمها، پیامدهای جنگ و افزایش نرخ ارز و هزینهها بر فعالیتهای فرهنگی و هنری تأثیر گذاشته است. در چنین شرایطی، جامعه با اولویتهای اقتصادی و معیشتی دیگری مواجه میشود و بخشی از بودجهها و اعتباراتی که پیشتر به فعالیتهای فرهنگی و برگزاری جشنوارههای هنری اختصاص مییافت، به حوزههای دیگر هدایت میشود. این شرایط میتواند بر استمرار رویدادهای عکاسی و فرصت حضور و فعالیت عکاسان تأثیرگذار باشد، اما نباید فراموش کنیم که اتفاقاً در شرایط بحرانی، جامعه بیش از هر زمان دیگری به محبت، مهربانی، همدلی، دوستی و یاریگری نیاز دارد.
غفاری در پایان گفت: برگزاری جشنواره عکس خیر ایران در چنین شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ چراکه این رویداد تلاش دارد از طریق زبان تصویر، ضرورت توجه به یکدیگر و مسئولیتپذیری اجتماعی را یادآوری کند. حتی در شرایط جنگ، بحرانهای اقتصادی و دشواریهای اجتماعی نیز نباید از اهمیت فرهنگ و هنر غافل شویم. هنر میتواند نقش مهمی در تقویت پیوندهای انسانی داشته باشد و به ما یادآوری کند که در سختترین شرایط نیز باید در کنار یکدیگر بمانیم و فرهنگ محبت و دستگیری از همنوع را زنده نگه داریم.