تامین امنیت غذایی با حمایت از تولید
به گزارش گروه کشاورزی، توسعه روستایی و محیط زیست خبرگزاری صداوسیما؛ آقای اکبر فتحی، معاون برنامهریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی، با حضور در برنامه «روی خط خبر» به بررسی چالشهای تولید، تأمین نهادهها و راهکارهای اصلاح شبکه عرضه محصولات کشاورزی پرداخت. سؤال: با وجود چالشهای جدی یک سال و نیم گذشته و حذف ارز ترجیحی که سرمایه در گردش قابلتوجهی را از بخش کشاورزی خارج کرد، وضعیت تولیدات کشاورزی چطور بوده است؟ پاسخ فتحی: واقعیت این است که کشور با چالشهای جدی روبهرو بود و بخش کشاورزی هم خیلی تحت تأثیر قرار گرفت؛ مثلاً مشکلات حملونقل با توجه به حجم بالای محصولات کشاورزی، اثرات خودش را گذاشت. از طرفی، اصلاح اقتصادی و حذف ارز ترجیحی و تبدیل آن به نرخ تالار ۲، هرچند کار مفیدی بود، اما حدود ۳۰۰ همت سرمایه در گردش را از این بخش خارج کرد. با وجود همه این مشکلات و به لطف خدا و همت کشاورزان عزیز، در تمامی زیربخشها یعنی زراعت، باغبانی، دام، طیور، زنبور عسل و صنایع تبدیلی و تکمیلی، نه تنها کاهشی نداشتیم، بلکه رشد هم کردیم. اگر مقایسه کنیم، کل تولیدات محصولات کشاورزی از حدود ۱۲۸ میلیون تن در سال قبل، به ۱۳۷ میلیون تن در سال مورد بحث رسیده است. محصولات باغبانی ما ارزآور هستند و بازار ثابتی در کشورهای همسایه و دور دارند. در زراعت هم گندم، جو، علوفه و دانههای روغنی رشد خوبی داشتند؛ مثلاً تولید ذرت که عمدتاً وارداتی است، از ۴۳۰ هزار تن به یک میلیون تن رسید که در نوع خود بینظیر است. این نشان میدهد که اگر توجه مختصری به بخش کشاورزی شود، ظرفیت تولید، فرآوری و ارزآوری خود را در کوتاهترین زمان نشان میدهد. البته بارندگیها هم بیتأثیر نبود، اما نیازمند تأمین همزمان نهادهها بودیم که همکاران ما در شرایط سخت تحریم، این نهادهها را تأمین کردند. سؤال: بخش کشاورزی بهطور مستقیم با امنیت غذایی گره خورده است. الان دقیقاً در چه حوزههایی خودکفا هستیم؟ پاسخ فتحی: ۸۵ درصد پروتئین و کالری مورد نیاز کشور در داخل تأمین میشود. وابستگی ما به واردات بیشتر مربوط به نهادههای تولید است، وگرنه خودِ تولید در داخل انجام میشود. در گوشت مرغ، تخممرغ و شیر و لبنیات به خودکفایی کامل رسیدهایم و حتی صادرکننده مرغ هستیم. تولید گوشت قرمز نیز در داخل نیاز کشور را بهخوبی پاسخ میدهد. در گندم خودکفا هستیم، در برنج ۷۰ درصد و در شکر ۸۵ درصد متکی به داخل هستیم و با توسعه کشت چغندر قند، هدف ما رسیدن به خودکفایی کامل در شکر است. تنها چالش اصلی ما، تأمین نهادههای اولیه دام مانند ذرت و دانههای روغنی است. سؤال: برای تأمین خوراک دام و طیور که یک چالش محسوب میشود، آیا به دنبال خودکفایی هستید یا واردات همچنان در اولویت است؟ پاسخ فتحی: در این زمینه دو کار را در دستور کار داریم: نخست، اصلاح الگوی جیره غذایی دام؛ یعنی باید تغییراتی در جیره ایجاد کنیم و سراغ محصولاتی برویم که با اقلیم کشور سازگارند، مثل توسعه کشت «سورگوم» که میتواند بخشی از نیاز به ذرت را تأمین کند. دوم، اصلاح الگوی تولید؛ البته انتظار اینکه در کوتاه مدت در مورد ذرت به خودکفایی برسیم واقعبینانه نیست. از سوی دیگر، ما با واردات ذرت در واقع داریم «آب مجازی» وارد میکنیم تا منابع آبی داخل کشور حفظ شود. همچنین توسعه کشتهای گلخانهای برای بهینهسازی مصرف آب بسیار حیاتی است. سؤال: یکی از دغدغههای اصلی کشاورزان، افزایش قیمت نهادهها (کود و سم) است. دلیل این گرانی چیست؟ پاسخ فتحی: دلیل اصلی، همان اصلاح اقتصادی و آزادسازی نرخ ارز در اواخر سال گذشته و انتقال یارانه به انتهای زنجیره (مصرفکننده نهایی) بود. این موضوع باعث شد نهادههایی که قبلاً با ارز ترجیحی وارد میشدند، اکنون با نرخ ارز آزاد محاسبه شوند و قیمت تمامشده آنها افزایش یابد. سؤال: در خصوص چالشهای عرضه محصولات و فاصله قیمتی بین تولید و مصرف، چه راهکاری وجود دارد؟ پاسخ فتحی: این موضوع مورد مطالبه مردم و کشاورزان است؛ فاصله قیمتی بین تولید و مصرف بسیار زیاد است که این مسئله به شبکه عرضه برمیگردد. ما در این زمینه با یک مشکل بزرگ برخورد کردیم: آنچه که تعهدات شهرداریها بوده تا به حال عملیاتی نشده است. با این حال، حوزه تشکلی ما و اتحادیههای تولیدی اعلام آمادگی کردهاند که اگر این اراضی در اختیارشان قرار بگیرد، محصولات را بهصورت مستقیم عرضه کنند تا این مشکل برطرف شود. طبق قانون برنامه هفتم، شهرداریها موظفند اراضی خود را در اختیار این تشکلها قرار دهند تا با حذف هزینههای اجاره، قیمت محصول در بازار کاهش یابد. سوال: از چه زمانی برنامههای تأمین سوخت برای کشاورزان آغاز شده است؟ فتحی: طرح تأمین سوخت از پیش شروع شده است. با توجه به اینکه اکنون در فصل کشت پاییزه هستیم، کشاورزان نباید نگران تأمین سوخت باشند؛ چرا که سوخت یکی از نهادههای اصلی تولید است. برای تحقق این امر، جلساتی میان وزارت نفت، ستاد مبارزه با قاچاق و سازمان برنامه و بودجه برگزار شده تا اطمینان حاصل شود اختلافات موجود، باعث کمبود سوخت در کشت پاییزه نشود. هرگونه کمبود سوخت، در نهایت بر روند تولید تأثیر منفی خواهد گذاشت. تلاش میکنیم با هماهنگی دستگاهها، سوخت مورد نیاز بر اساس سطح زیرکشت، به طور دقیق اختصاص یابد تا کشاورزان با اطمینان خاطر تولید خود را انجام دهند. البته تأکید میکنم که ما در حوزه سوخت با چالش ناترازی روبهرو هستیم و همه ما باید برای رفع این ناترازی همکاری کنیم. سوال: با توجه به موفقیتهای بهدستآمده در حوزه تولید محصولات کشاورزی و دامی، چالش اصلی اکنون توزیع است. چگونه میتوان میان تولید و توزیع تعادل برقرار کرد تا کشاورزان با مشکل قیمت مواجه نشوند؟ فتحی: مسئله تعادل میان تولید و مصرف، موضوعی است که هم تولیدکنندگان و هم مصرفکنندگان خواستار رسیدگی به آن هستند. در حال حاضر، فاصله قیمتی میان تولید و مصرف بسیار زیاد است؛ کشاورز محصول را با یک قیمت تولید میکند، اما هنگام خرید مجدد، با قیمت بسیار بالاتری مواجه میشود. این مشکل عمدتاً ریشه در شبکه عرضه دارد. بخش وزارت جهاد کشاورزی از طریق «سازمان تعاون روستایی» تلاش میکند تا از طریق عرضه مستقیم محصولات توسط تشکلهای تولیدی در مراکز شهرها، این فاصله قیمتی را کاهش دهد. همچنین در قانون برنامه هفتم توسعه، تکلیفی برای شهرداریها تعریف شده است تا اراضی خود را جهت عرضه مستقیم محصولات در اختیار تشکلهای تولیدی قرار دهند. با فراهم شدن این اراضی، هزینههای اجاره حذف شده و محصولات با قیمت مناسبتر به دست مصرفکننده میرسد. متأسفانه تاکنون تعهدات شهرداریها در این زمینه به طور کامل عملیاتی نشده است، اما تشکلهای تولیدی و اتحادیهها آمادگی کامل خود را برای ورود به بازار و عرضه مستقیم اعلام کردهاند.