روایت سردارخیبرشکن مهدی زینالدین؛ از رتبه چهار کنکور تا فرماندهی لشکر
خبرگزاری مهر- گروه استانها- مهدی بخشی سورکی: برخی نامها را نمیتوان تنها با تاریخ تولد و شهادت یا فهرستی از مسئولیتها شناخت، زندگی آنان روایت انتخابهایی است که در بزنگاههای تاریخی، مسیر سرنوشتشان را تغییر داده است.
مهدی زینالدین از جمله همین چهرههاست، جوانی با استعداد علمی چشمگیر که میتوانست آیندهای متفاوت در عرصه پزشکی داشته باشد، اما با آغاز تحولات انقلاب اسلامی و سپس جنگ تحمیلی، مسیر دیگری را برای زندگی خود برگزید. او که بعدها فرماندهی لشکر ۱۷ علیبنابیطالب(ع) قم را برعهده گرفت، در سالهای کوتاه عمرش مسئولیتهایی را تجربه کرد که بسیاری از فرماندهان در سالهای طولانی به آن دست نمییابند.
از فعالیتهای انقلابی و حضور در سپاه پاسداران تا مسئولیت اطلاعات و عملیات و فرماندهی یگانهای رزمی، هر مرحله از زندگی او با تجربهای تازه و مسئولیتی سنگین همراه بود. مهدی زینالدین در ۲۴ اسفند ۱۳۳۸ در تهران چشم به جهان گشود، او از کودکی با قرآن کریم آشنا شد و آموزشهای ابتدایی دینی را نزد مادرش فراگرفت و استعداد تحصیلیاش از همان سالهای نخست آشکار بود و در دوران مدرسه از دانشآموزان ممتاز به شمار میرفت.
زینالدین در کنار تحصیل، در کتابفروشی و مغازه پدرش نیز فعالیت میکرد و به خانواده یاری میرساند و این همراهی با مسئولیتهای خانوادگی، مانعی برای پیشرفت تحصیلی او نبود، بهگونهای که پس از دریافت دیپلم در رشته علوم تجربی، در کنکور سال ۱۳۵۶ رتبه چهارم را کسب کرد و در رشته پزشکی دانشگاه شیراز پذیرفته شد.
با وجود این موفقیت، ادامه تحصیل در دانشگاه را در اولویت قرار نداد و برای کمک به خانواده، به فعالیت در مغازه پدرش پرداخت و در همین دوران، فرصتی برای ادامه تحصیل در پاریس برای او فراهم شد و دعوتنامهای از دانشگاههای فرانسه دریافت کرد.
زینالدین قصد داشت مقدمات سفر را فراهم کند، اما پیش از تصمیمگیری درباره آینده تحصیلی خود، نظر امام خمینی(ره) را درباره تحصیل جوانان در خارج از کشور جویا شد و با اطلاع از تأکید امام بر بازگشت جوانان و نیاز کشور به تخصص و توانایی آنان، از این تصمیم صرفنظر کرد و ماندن در ایران را برگزید. پس از حادثه ۱۹ دی ۱۳۵۶ و گسترش مبارزات انقلابی در قم، خانواده زینالدین در آبانماه ۱۳۵۷ به این شهر آمدند.
مهدی نیز در فضای مبارزاتی قم حضور یافت و فعالیتهای انقلابی خود را ادامه داد، مسیری که پس از پیروزی انقلاب اسلامی، شکل تازهای به خود گرفت.
با پیروزی انقلاب اسلامی، زینالدین برای خدمت به محرومان به جهاد سازندگی پیوست، اما تشکیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در قم در سال ۱۳۵۸، زمینه ورود او به عرصهای جدید را فراهم کرد و او به این نهاد پیوست و فعالیت خود را ابتدا در بخش پذیرش و سپس در واحد اطلاعات سپاه قم ادامه داد.
شناخت سیاسی، قدرت تحلیل و توانایی او در امور اطلاعاتی سبب شد مسئولیتهای مهمتری به وی واگذار شود و در ادامه، مسئولیت واحد اطلاعات سپاه قم و شناسایی یگانها را برعهده گرفت و سپس بهعنوان مسئول اطلاعات عملیات سپاه دزفول و محورهای سوسنگرد فعالیت کرد.
با آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، عرصه مأموریتهای او از فعالیتهای اطلاعاتی و امنیتی در داخل کشور به جبهههای نبرد گسترش یافت.
زینالدین در کنار فرماندهانی همچون شهید حسن باقری، شهید محمدابراهیم همت و شهید مهدی باکری و همچنین فرماندهانی چون سیدرحیم صفوی، در روند آزادسازی مناطق اشغالی مشارکت داشت.
تجربه اطلاعاتی او در میدان جنگ نیز به کار آمد و در عملیات فتحالمبین و بیتالمقدس، مسئولیت واحد اطلاعات قرارگاه نصر را برعهده گرفت و در جریان آزادسازی خرمشهر، نقش مؤثری در شناسایی و برنامهریزی عملیاتی ایفا کرد.
فرماندهی در ۲۳ سالگی و شکلگیری لشکر ۱۷
مردادماه ۱۳۶۱، نقطه عطفی در زندگی نظامی زینالدین بود و او در شرایطی که تنها ۲۳ سال داشت، همزمان با عملیات رمضان، به دلیل شایستگیهای فرماندهی، ایمان، استعداد رزمی و شجاعت، به فرماندهی تیپ ۱۷ علیبنابیطالب(ع) منصوب شد.
این مسئولیت، آغاز مرحلهای تازه در زندگی او بود و زینالدین که پیش از آن تجربههای ارزشمندی در حوزه اطلاعات و عملیات اندوخته بود، اکنون باید هدایت نیروهای رزمی را در شرایط دشوار جنگ برعهده میگرفت.
عملکرد تیپ ۱۷ در عملیات محرم، توانمندی این یگان و فرمانده جوانش را بیش از پیش آشکار کرد و در آبانماه ۱۳۶۱، جایگاه سازمانی تیپ به لشکر ارتقا یافت و لشکر ۱۷ علیبنابیطالب(ع) به یکی از یگانهای خطشکن و تأثیرگذار در عملیاتهای دفاع مقدس تبدیل شد.
زینالدین در این دوره، علاوه بر فرماندهی نیروها، در طراحی و برنامهریزی عملیاتها نیز نقش داشت و مسئولیتی که نیازمند شناخت دقیق میدان نبرد، ارزیابی توان دشمن و تصمیمگیری در شرایط پیچیده عملیاتی بود.
یکی از مهمترین مقاطع فرماندهی زینالدین، عملیات خیبر و نبرد در منطقه جزایر مجنون بود، عملیاتی که شرایط دشوار جغرافیایی و نظامی آن، آزمونی سنگین برای فرماندهان و رزمندگان به شمار میرفت.
در این عملیات، نیروهای ایرانی در برابر حملات گسترده و تجهیزات سنگین دشمن قرار گرفتند و زینالدین با ابتکار در شیوه مقابله با تانکها و نیروهای تکاور عراقی، توانست توان رزمی لشکر تحت فرماندهی خود را به نمایش بگذارد و تحسین فرماندهان نظامی را برانگیزد.
نبرد در جزایر مجنون حدود یک ماه ادامه یافت و رزمندگان اسلام با وجود فشار سنگین دشمن، به مقاومت خود ادامه دادند. سرانجام با پایداری نیروها و بر اساس تأکید امام خمینی(ره)، جزایر مجنون حفظ شد.
عملکرد این فرمانده جوان در عملیات خیبر، حتی توجه دشمن را نیز جلب کرد و آنان در برابر تواناییهایش از عنوان «خیبرشکن» استفاده کردند و از همین رو، نام زینالدین بیش از پیش با حماسه خیبر و فرماندهی لشکر ۱۷ علیبنابیطالب(ع) پیوند خورد.
در کنار تواناییهای نظامی، اعتقاد عمیق به اسلام و ارادت به امام خمینی(ره) از ویژگیهای برجسته شخصیتی او بود و زینالدین با باور به جایگاه ولایت، انجام تکلیف الهی را مبنای فعالیتهای خود قرار داده بود و حضور مستمر در جبههها را با وجود مسئولیتهای سنگین فرماندهی ادامه میداد.
۲۷ آبان ۱۳۶۳، آخرین روز حضور زینالدین در میدان نبرد بود و او پس از شناسایی منطقه عملیاتی و شرکت در جلسه قرارگاه، به همراه برادرش مجید زینالدین که مسئول اطلاعات و عملیات تیپ دوم لشکر بود، عازم سردشت در جنوب استان آذربایجان غربی شد.
در مسیر این مأموریت، در منطقه تپه ساروین و جاده سردشت، خودرو آنان در کمین گروهکهای ضدانقلاب گرفتار شد و هر دو برادر به شهادت رسیدند. زینالدین چگونه در قامت یک فرمانده جوان، لشکر ۱۷ را به یکی از یگانهای اثرگذار جنگ تبدیل کرد؟
احمد فتوحی از فرماندهان دوران دفاع مقدس و جانشین وقت تیپ و لشکر ۱۷ علیبنابیطالب(ع) قم، از جمله افرادی است که نزدیک به ۲۸ ماه در کنار شهید مهدی زینالدین حضور داشت و از نزدیک شاهد شیوه فرماندهی این شهید بود.
فتوحی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به نحوه آشنایی خود با شهید زینالدین اظهار کرد: آشنایی من با آقا مهدی از زمان گزینش در سپاه و با سفارش ایشان در سال ۱۳۵۸ آغاز شد و پس از عملیات فتحالمبین، در سال ۱۳۶۱ به عنوان جانشین تیپ در کنار ایشان قرار گرفتم.
وی افزود: آقا مهدی در دوم مرداد سال ۱۳۶۱ به عنوان فرمانده تیپ ۱۷ قم منصوب شد و با توسعه و گسترش یگان، تیپ به لشکر تبدیل شد و در این مدت حدود ۲۸ ماه در کنار ایشان حضور داشتم تا اینکه در آبان سال ۱۳۶۳ به شهادت رسید.
فتوحی با بیان اینکه شهید زینالدین در جوانی مسئولیت سنگینی را بر عهده گرفت، گفت: آنچه درباره آقا مهدی اهمیت داشت فقط سن و جایگاه فرماندهی او نبود، بلکه توانایی او در شناخت شرایط، تحلیل مسائل و ایستادن بر تصمیمی بود که پس از بررسی و مشورت به آن میرسید.
جانشین وقت لشکر ۱۷ علیبنابیطالب(ع) با اشاره به نگاه راهبردی شهید زینالدین اظهار کرد: آقا مهدی از نخستین افرادی بود که برای محسن رضایی درباره شرایط جنگ و وضعیت موجود نامه نوشت و راهبرد جنگ را برای فرماندهی سپاه تبیین کرد.
وی افزود: در آن نامه شرایط روز کشور و وضعیت عراق مورد بررسی قرار گرفته بود و شهید زینالدین در نهایت جمعبندی و نتیجه مورد نظر خود را ارائه کرده بود و خود آقای محسن رضایی نیز بعدها عنوان کرد که مهدی زینالدین نخستین فردی بود که استراتژی جنگ را برای او تبیین کرد.
فتوحی ادامه داد: ویژگی مهم شهید زینالدین این بود که در تصمیمگیریها اهل تحلیل و گفتوگو بود و فرماندهان نیز درباره مسائل مختلف با او بحث میکردند تا به جمعبندی برسند و پس از رسیدن به نتیجه، با جدیت پای تصمیم میایستادند.
وی گفت: شهید زینالدین و فرماندهانی مانند او منتظر تشویق، تبلیغ یا تأیید دیگران نبودند و وقتی به درستی یک مسیر اطمینان پیدا میکردند، مسئولیت آن را میپذیرفتند و در میدان عمل نیز پیشاپیش دیگران حرکت میکردند.
فتوحی با اشاره به ویژگیهای شخصیتی شهید زینالدین اظهار کرد: بخشی از ویژگیهایی که در شهدا میبینیم، اختصاص به یک فرد نداشت و بسیاری از رزمندگان آن دوره انسانهایی بودند که در شرایط سخت، خود را برای دفاع از کشور و انقلاب به میدان آورده بودند اما شهید زینالدین در کنار ایمان، از قدرت تحلیل بالایی برخوردار بود.
وی با تأکید بر اینکه نباید شهدا را افرادی دستنیافتنی تصور کرد، گفت: شهدا از مریخ نیامده بودند بلکه از متن همین جامعه بودند و در میان آنان از دانشجویانی که امکان تحصیل در خارج از کشور داشتند تا جوانانی با پیشینههای کاملاً متفاوت حضور داشتند.
فتوحی افزود: شهید زینالدین از جمله افرادی بود که پذیرش تحصیل در خارج از کشور داشت اما از آن صرفنظر کرد و مسیر حضور در انقلاب و دفاع از کشور را انتخاب کرد و در مقابل افرادی نیز بودند که شاید در ظاهر هیچ شباهتی به او نداشتند اما در همان میدان به شهادت رسیدند.
وی ادامه داد: در دوران دفاع مقدس انسانها با پیشینههای مختلف در کنار یکدیگر قرار گرفتند و این کنار هم قرار گرفتن نیروهای متفاوت، یکی از واقعیتهای مهم آن دوران بود.
جانشین وقت لشکر ۱۷ علیبنابیطالب(ع) گفت: شهیدان درک درستی از شرایط جامعه داشتند و میتوانستند مسائل پیرامون خود را تحلیل کنند و همین شناخت موجب میشد در بسیاری از موقعیتها نقش پیشرو داشته باشند.
فتوحی با اشاره به روحیه فرماندهی شهید زینالدین اظهار کرد: در جلسات، اختلاف نظر و بحث وجود داشت اما پس از آنکه موضوع بررسی میشد و به نتیجه میرسیدند، همه با جدیت از تصمیم نهایی پشتیبانی میکردند و این روحیه در میان فرماندهان آن دوره وجود داشت.
شهادت زینالدین در آستانه یک عملیات رخ داد
وی در تشریح چگونگی شهادت شهید زینالدین گفت: در روزهای پایانی آبان سال ۱۳۶۳، نیروها در منطقه سردشت برای انجام عملیات احتمالی آماده میشدند و به دلیل شرایط منطقه، ساختمانهای نیمهکاره به صورت مخفیانه مورد استفاده قرار میگرفت تا دشمن از برنامهها مطلع نشود.
فتوحی افزود: در آن زمان فرمانده تیپ دوم بودم و با توجه به شرایط جبهه و شهادت برخی فرماندهان، مسئولیتهای جدیدی به نیروها واگذار شده بود و شهید زینالدین نیز برای بررسی وضعیت و انجام شناسایی در منطقه حضور داشت.
وی ادامه داد: در همان روز برف سنگینی بارید و میدانهای مین زیر پوشش برف قرار گرفت و از نگاه ما شرایط اجرای عملیات از بین رفت و مشخص شد که برای ادامه کار به شناساییهای جدید نیاز است.
فتوحی گفت: در همین شرایط خبر رسید که یکی از خودروهای تویوتا در کمین دشمن گرفتار شده است و زمانی که برای بررسی موضوع رفتیم، با پیکر شهید زینالدین و برادرش مجید روبهرو شدیم.
وی افزود: این اتفاق برای ما بسیار سنگین بود و در ابتدا حتی برایمان قابل درک نبود که چگونه مهدی و مجید در یک خودرو و در یک موقعیت به شهادت رسیدهاند و مجموعهای از ابهامات در ذهن ما شکل گرفته بود.
لشکر پس از شهادت زینالدین متوقف نشد
جانشین وقت لشکر ۱۷ علیبنابیطالب(ع) با بیان اینکه شهادت شهید زینالدین موجب توقف فعالیتهای لشکر نشد، اظهار کرد: پس از شهادت آقا مهدی، فرماندهی یگان ادامه پیدا کرد و نیروها با همان جدیت در مأموریتهای بعدی حضور یافتند.
وی افزود: بعد از شهادت ایشان، فرماندهان جدید معرفی شدند و لشکر ۱۷ تا سال ۱۳۶۷ به مأموریتهای خود ادامه داد و در عملیاتهای مختلف نقشآفرینی کرد.
فتوحی با اشاره به عملیاتهای بزرگ این یگان گفت: نمیتوان گفت پس از شهادت شهید زینالدین نقش لشکر کمرنگ شد بلکه مأموریتها در مقاطع بعدی بسیار سنگین و فشرده بود و شرایط میدان نبرد نیز تغییر کرده بود.
وی ادامه داد: در عملیاتهای کربلای ۴ و ۵ و دیگر مأموریتها، نیروهای لشکر با شرایط بسیار دشوار، تراکم بالای نیروهای دشمن، تجهیزات گسترده و استحکامات متعدد مواجه بودند و با این حال مأموریت خود را انجام دادند.
فتوحی تصریح کرد: یکی از نقاط مهم کارنامه لشکر ۱۷ در والفجر ۸ بود که با وجود تغییر گسترده در ترکیب یگان و شرایط دشوار، نیروها توانستند مأموریت خود را انجام دهند و به نتیجه برسانند.