اعلام نام برنده مهم نیست، علت انتخایش را بگویید/ پشت پرده مرد سال آسیا: امتیازها محرمانهاند!
به گزارش "ورزش سه"، مراسم انتخاب برترینهای سال فوتبال آسیا پنجشنبه ۲۸ آبان در بانکوک برگزار میشود و سالم الدوسری امیدوار است با عبور از فراس البریکان و علیرضا بیرانوند، نخستین بازیکنی لقب بگیرد که سه بار جایزه بهترین بازیکن سال آسیا را به دست آورده است. با این حال، روزنامه الشرق الاوسط در گزارشی تفصیلی نوشته پرسش مهمتر این است که کنفدراسیون فوتبال آسیا واقعا بهترین بازیکن قاره را انتخاب میکند یا بهترین بازیکنی که قوانین اجازه انتخابش را میدهند.
این جایزه از سال ۱۹۹۴ به شکل رسمی اهدا میشود، اما ابهام درباره معیارها، نحوه محاسبه امتیازات، نقش کمیتههای تصمیمگیرنده و شرط حضور در مراسم همواره اعتراضهایی را به دنبال داشته است. در یک دوره، بازیکنی با ۱۰۰ امتیاز پایینتر از رقیبی با ۸۰ امتیاز قرار گرفت و در دورهای دیگر، فهرست ششنفره نامزدها به دلیل غیبت چهار بازیکن عملا به رقابت دو نفره تبدیل شد.
یکی از نخستین تناقضهای مهم به سال ۲۰۰۰ بازمیگردد. نواف التمیاط با وجود غیبت در مراسم، جایزه را دریافت کرد و نمایندهای به جای او روی صحنه رفت. پنج سال بعد اما شرط حضور به یکی از ارکان انتخاب تبدیل شد و بازیکنان سرشناسی مانند پارک جیسونگ، لی یونگپیو، شونسوکه ناکامورا و هیدتوشی ناکاتا به دلیل عدم حضور از مسیر رقابت کنار رفتند.
جایزه سال ۲۰۰۵ نیز با جنجال سامی الجابر و حمد المنتشری همراه شد. گزارشهای آن زمان حاکی از آن بود که الجابر در آستانه سفر به مراسم، طی تماسی متوجه شده جایزه به المنتشری خواهد رسید و از رفتن به مراسم منصرف شده است. خود الجابر سالها بعد مدعی شد تلاشهایی برای تغییر نتیجه به سود او انجام شده، اما سند رسمی و جدول امتیازات کاملی که نشان دهد برنده اولیه چه کسی بوده، هرگز منتشر نشد.
ابهام در سال ۲۰۰۷ شدت بیشتری پیدا کرد. محمد بن همام، رئیس وقت AFC، اعلام کرد یاسر القحطانی، نشأت اکرم و شینجی اونو هرکدام ۱۰۰ امتیاز و یونس محمود ۸۰ امتیاز کسب کردهاند. با این وجود، یونس محمود در رده دوم بالاتر از نشأت اکرم قرار گرفت و القحطانی برنده شد. توضیح ارائهشده این بود که کمیته تصمیمگیرنده، عملکرد باشگاهی و پیشروی الهلال در لیگ قهرمانان آسیا را در نظر گرفته است. این اتفاق نشان داد مجموع امتیازات الزاما تعیینکننده نتیجه نهایی نیست.
شرط حضور در سال ۲۰۱۱ نیز بار دیگر جنجالآفرین شد. شینجی کاگاوا، کیسوکه هوندا، کو جا چئول و یئوم کی هون به دلیل تعهدات باشگاهی نتوانستند به مراسم برسند و رقابت نهایی تنها میان هادی عقیلی و سرور جپاروف شکل گرفت. جپاروف برنده شد، اما چهرههایی مانند پیتر ولاپان، دبیرکل پیشین AFC، تأکید کردند بهترین بازیکن باید براساس عملکردش انتخاب شود و غیبت در مراسم نباید مانع دریافت جایزه باشد.
کنفدراسیون فوتبال آسیا از سال ۲۰۱۲ جایزه جداگانهای برای بازیکنان آسیایی شاغل خارج از قاره ایجاد کرد. شینجی کاگاوا در همان سال با وجود غیبت در مراسم، این جایزه را دریافت کرد و رئیس فدراسیون ژاپن به نمایندگی از او روی صحنه رفت. الشرق الاوسط نوشته این تصمیم اگرچه به دو گروه بودن جوایز مربوط میشد، اما بار دیگر انعطافپذیری AFC در اجرای شرط حضور را زیر سؤال برد.
در سالهای بعد نیز اعتراضها ادامه داشت. جواد نکونام پس از قرار گرفتن پشت سر ژنگ ژی در سال ۲۰۱۳ خود را شایستهتر دانست. ناصر الشمرانی در سال ۲۰۱۴ همزمان با محرومیت انضباطی هشتجلسهای برنده شد و در سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ نیز بحث بر سر تأثیر کارتهای انضباطی، موفقیتهای باشگاهی و عملکرد فردی بالا گرفت. سال ۲۰۱۹ نیز جایزه اکرم عفیف در غیاب او به ژاوی اهدا شد، در حالی که حذف سالم الدوسری از نامزدهای نهایی با اعتراض رسانههای عربستانی همراه بود.
براساس اسنادی که الشرق الاوسط پیشتر منتشر کرده بود، انتخاب برنده فقط به آمار گل، پاس گل یا افتخارات تیمی وابسته نیست. جوایز بهترین بازیکن مسابقه، عملکرد در تیم ملی و باشگاه، سطح رقابتها و کارتهای انضباطی نیز در امتیازدهی نقش دارند. برای نمونه، در معیارهای سال ۲۰۲۴ جایزه بهترین بازیکن یک مسابقه جام جهانی ۶۰ امتیاز، جام ملتهای آسیا ۴۰ امتیاز و لیگ قهرمانان آسیا ۱۵ امتیاز داشت. همچنین برای کارت زرد پنج و کارت قرمز ۱۰ امتیاز منفی در نظر گرفته میشد، هرچند این اعداد لزوما در سال ۲۰۲۶ تکرار نشدهاند.
یک منبع رسمی در کنفدراسیون فوتبال آسیا اعلام کرده آخرین نسخه معیارهای انتخاب در شهریور ۱۴۰۵ تصویب شده، اما جزئیات امتیازات و نحوه ارزیابی همچنان محرمانه باقی خواهد ماند. AFC معتقد است این محرمانگی به حفظ هیجان تا زمان معرفی برنده کمک میکند، اما منتقدان میگویند پس از پایان مراسم باید جدول کامل امتیازات منتشر شود تا بازیکنان و افکار عمومی بدانند برنده دقیقا با چه معیارهایی انتخاب شده است.
به این ترتیب، معرفی یکی از سه نامزد نهایی در بانکوک لزوما به پرسشهای قدیمی پایان نخواهد داد. بیرانوند، الدوسری یا البریکان هرکدام که جایزه را ببرند، بحث اصلی همچنان درباره شفافیت باقی خواهد ماند. همانطور که الشرق الاوسط نوشته، فوتبال آسیا نباید تنها نام برنده را اعلام کند، بلکه باید توضیح دهد چرا او برنده شده است.