کشف سیگنالهای مرموز از منظومهای در فاصله ۵ هزار سال نوری زمین
همشهری آنلاین -یکتا فراهانی: در فاصلهای بیش از ۵ هزار سال نوری از زمین، منظومهای وجود دارد که هر هشت دقیقه یکبار تپشهای رادیویی منظمی به فضا میفرستد. این سیگنالها نه از یک ستاره معمولی، بلکه از منظومهای دوتایی شامل یک کوتوله سفید و ستارهای شبیه خورشید دریافت شدهاند.
پژوهشگران مرکز بینالمللی پژوهشهای رادیویی (ICRAR) در استرالیا منظومهای را با نام GPM J۰۷۱۵۰۷−۱۱۴۱۵۳ شناسایی کردهاند که در فاصله بیش از ۵ هزار سال نوری از زمین قرار دارد.
این منظومه از دوستاره تشکیل شده است: یک کوتوله سفید و یک ستاره از نوع G که شباهت زیادی به خورشید دارد.
کوتوله سفید هسته بسیار متراکم باقیمانده از ستارهای است که مراحل اصلی زندگی خود را پشت سر گذاشته و دیگر مانند گذشته سوخت هستهای مصرف نمیکند. اما نکته عجیب این منظومه، انتشار تپشهای رادیویی در فاصلههای زمانی حدود هشت دقیقه است.
به گزارش ScienceDaily این منظومه در گروهی نادر از اجرام آسمانی قرار میگیرد که به آنها «گذرهای گذرای بلنددوره» یا Long-Period Transients گفته میشود. این اجرام سیگنالهایی تولید میکنند که ممکن است از چند دقیقه تا چند ساعت بافاصله زمانی مشخص ظاهر شوند. بیشتر بخوانید:
دانشمندان منشأ سیگنالها را چگونه پیدا کردند؟
یکی از پرسشهای مهم اخترشناسان این بوده که در چنین منظومههایی کدام ستاره مسئول تولید سیگنالهای رادیویی است.
در کشف جدید، پژوهشگران توانستند حرکت کوتوله سفید را در مدار خود نسبت به ستاره همراه مشاهده کنند. همین موضوع به آنها کمک کرد منشأ احتمالی تپشها را به ناحیه نزدیک کوتوله سفید نسبت دهند.
دکتر سام مکسوینی، نویسنده اصلی پژوهش، میگوید این نخستین بار است که تپشها آنقدر واضح مشاهده شدهاند که حرکت کوتوله سفید در مدارش قابلتشخیص باشد. به گفته او، سیگنالها از ناحیهای نزدیک به این ستاره یا احتمالاً از خود آن سرچشمه میگیرند. گروه پژوهشی برای بررسی این پدیده بیش از ۱۰۰ ساعت داده رادیویی را در مرکز ابررایانش پاوسی تحلیل کرد.
کشف طوفانهای ستارهای از فاصله هزاران سال نوری
این کشف یک نتیجه جالب دیگر هم داشت. پژوهشگران با استفاده از همین سیگنالها توانستند فعالیتهای ستاره همراه، از جمله شرارههای ستارهای، را نیز بررسی کنند.
این شرارهها از نظر ماهیت به فعالیتهای خورشیدی شباهت دارند و میتوانند با میدانهای مغناطیسی و فورانهای پلاسما ارتباط داشته باشند.
ناتاشا هرلی -واکر، از پژوهشگران این مطالعه، میگوید امواج رادیویی امکان شناسایی طوفانهای ستارهای را از فاصله بیش از ۵ هزار سال نوری فراهم کردهاند.
آغاز راه برای کشف منظومههای ناشناخته
از زمان شناسایی نخستین نمونه از این اجرام در سال ۲۰۲۱، اخترشناسان تنها حدود ۱۲ نمونه از این گروه را پیدا کردهاند. به همین دلیل، هنوز اطلاعات کاملی درباره سازوکار تولید سیگنالهای آنها وجود ندارد.
دانشمندان امیدوارند تلسکوپهای نسل جدید رادیویی، از جمله پروژه آرایه کیلومترمربعی (SKA)، امکان شناسایی نمونههای بیشتری از این اجرام را فراهم کنند.
این کشف نشان میدهد حتی ستارههایی که دوران اصلی زندگی خود را پشت سر گذاشتهاند، میتوانند همچنان رفتارهای پیچیده و شگفتانگیزی داشته باشند؛ رفتارهایی که مطالعه آنها پنجره تازهای به شناخت جهان باز میکند.