در حال باز کردن صفحه… محتوای تازه در راه است
روایت بدرقه‌ای که در حافظه قم ماند؛ تشییع آیت‌الله وحیدخراسانی
دین و اندیشه مهر
روایت بدرقه‌ای که در حافظه قم ماند؛ تشییع آیت‌الله وحیدخراسانی

روایت بدرقه‌ای که در حافظه قم ماند؛ تشییع آیت‌الله وحیدخراسانی

۱۴۰۵/۰۸/۲۷ ۱۶:۱۰ ۱ بازدید ۸ دقیقه مطالعه

خبرگزاری مهر- گروه استانها- مهدی بخشی سورکی: صبح قم با حال‌وهوایی متفاوت آغاز شده بود در خیابان ۱۹ دی، مسیر منتهی به حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س)، رفت‌وآمدها رنگ دیگری داشت و از همان حوالی مسجد فاطمیه باجک می‌شد دریافت که این روز برای شهر، روزی معمولی نیست. مردم آرام‌آرام خود را به محل آغاز مراسم می‌رساندند، برخی همراه خانواده آمده بودند، گروهی در جمع دوستان و آشنایان حرکت می‌کردند و عده‌ای نیز با لباس‌های روحانیت و چهره‌هایی آشنا در میان جمعیت دیده می‌شدند. مقصد همه یکی بود، بدرقه پیکر مرجعی که سالیان طولانی نام و جایگاهش با حوزه علمیه قم و مرجعیت شیعه گره خورده بود. با آغاز حرکت تشییع از مسجد فاطمیه، جمعیت در خیابان ۱۹ دی به راه افتاد و پیکر آیت‌الله‌العظمی وحید خراسانی در میان انبوه سوگواران حرکت می‌کرد و مردمی که در دو سوی مسیر و خیابان‌های اطراف حضور داشتند، برای همراهی با این آیین به جمع تشییع‌کنندگان می‌پیوستند. آنچه در نگاه نخست جلب توجه می‌کرد، تنها شمار حاضران نبود، ترکیب متنوع مردمی بود که در این مراسم حضور داشتند، از سالخوردگانی که با گام‌هایی آهسته مسیر را طی می‌کردند تا جوانانی که در کنار خانواده‌های خود آمده بودند، از طلاب و استادان حوزه تا مردان و زنانی که شاید تنها فرصتشان برای ادای احترام، حضور در همین مراسم بود.

هرچه مراسم پیش می‌رفت، بر شمار حاضران افزوده می‌شد و جمعیت از خیابان‌های فرعی به مسیر اصلی می‌پیوست و در بخش‌هایی از خیابان ۱۹ دی و معابر اطراف، رفت‌وآمد عابران و حرکت تشییع‌کنندگان درهم تنیده شده بود. در میان چهره‌های حاضر، اندوه را می‌شد به شکل‌های مختلف دید در سکوت برخی، در اشک شماری از حاضران و در همراهی کسانی که مسیر را قدم‌به‌قدم در کنار پیکر مرجع فقید طی می‌کردند. کمتر کسی برای شتاب در حرکت آمده بود و گویی برای بسیاری، اصل حضور و همراهی در این مسیر اهمیت داشت. در میان جمعیت، چهره‌هایی با ملیت‌های مختلف نیز دیده می‌شدند، حضور اتباع، غیرایرانیان و طلاب خارجی مقیم شهر بانوی کرامت در کنار مردم قم، یکی از جلوه‌های قابل توجه این مراسم بود.

آنان نیز خود را به مسیر تشییع رسانده بودند تا در آیین وداع با مرجعی شرکت کنند که جایگاه علمی و دینی او به مرزهای جغرافیایی محدود نمی‌شد. برای خبرنگاری که در میان جمعیت حرکت می‌کرد، این تنوع بیش از هر چیز در کنار هم قرار گرفتن آدم‌هایی معنا پیدا می‌کرد که با زبان‌ها و پیشینه‌های متفاوت، در یک مناسبت مشترک حضور یافته بودند، آیینی که محور آن، بدرقه یک مرجع دینی و پاسداشت جایگاه مرجعیت شیعه بود. در میان تشییع‌کنندگان، شخصیت‌های برجسته حوزوی نیز حضور داشتند، آیت‌الله علیرضا اعرافی مدیر حوزه‌های علمیه کشور، آیت‌الله سیدهاشم حسینی بوشهری رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم،آیت‌الله محمدمهدی شب‌زنده‌دار دبیر شورای‌عالی حوزه های علمیه و آیت الله آملی لاریجانی رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام از جمله چهره‌هایی بودند که در این مراسم شرکت کردند. همچنین اعضای جامعه مدرسین، شورای عالی حوزه‌های علمیه، مجلس خبرگان رهبری، مدیران و مسئولان حوزوی، استادان و فضلای حوزه و نمایندگان بیوت مراجع عظام تقلید در کنار مسئولان کشوری و استانی، از جمله استاندار قم، در این آیین حضور یافتند. حضور این شخصیت‌ها در کنار مردم، تصویری از پیوند حوزه و جامعه در مراسم بدرقه یکی از مراجع برجسته شیعه به نمایش گذاشت، مرجعی که بخش بزرگی از عمر خود را در مسیر تدریس، تحقیق، تربیت شاگردان و ترویج معارف اهل‌بیت(ع) سپری کرده بود.

سید عباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی که به نمایندگی از رئیس‌جمهور و هیئت دولت در مراسم تشییع پیکر آیت‌الله‌العظمی وحید خراسانی حضور یافته بود، ارتحال این مرجع عالی‌قدر را ضایعه‌ای بزرگ برای حوزه‌های علمیه و جهان تشیع دانست و گفت: عالمان و مراجع شیعه طی چهارده قرن گذشته، میراث‌دار علوم اسلامی و پاسداران معارف دینی در دوران غیبت بوده‌اند و این امانت علمی و معنوی را نسل به نسل منتقل کرده‌اند. وی با اشاره به نزدیک به ۹۰ سال مجاهدت علمی آیت‌الله وحید خراسانی اظهار کرد: این مرجع فقید با سال‌ها تدریس و پژوهش در مراکز علمی قم از جمله مسجد سلماسی و مسجد اعظم، شاگردان برجسته‌ای تربیت کرد و خدمات ارزشمندی به جهان اسلام ارائه داد؛ توفیقی که حاصل بهره‌مندی از محضر بزرگان حوزه و عمری تلاش در مسیر ترویج معارف اسلامی بود.

آیت‌الله وحید خراسانی فقیهی جامع و میراث دار چهارده قرن محاهدت عالمان شیعه شخصیت‌های برجسته حوزوی نیز در حاشیه مراسم تشییع پیکر آیت‌الله العظمی وحید خراسانی در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری مهر، با تشریح ابعاد علمی، اخلاقی، معنوی و اجتماعی شخصیت آیت‌الله‌العظمی وحید خراسانی، از این مرجع فقید به‌عنوان یکی از استوانه‌های علمی و معنوی حوزه‌های علمیه و چهره‌های اثرگذار تاریخ معاصر تشیع یاد کردند، شخصیتی که عمر خود را در مسیر پاسداری از معارف اسلامی، تربیت شاگردان و صیانت از هویت دینی سپری کرد. یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌هایی که در توصیف شخصیت علمی این مرجع فقید مورد تأکید قرار گرفت، جامعیت دانش حوزوی و تسلط کم‌نظیر ایشان بر علوم اسلامی بود و بیان شد که آیت‌الله وحید خراسانی در فقه، اصول، کلام و علوم عقلی از جایگاهی ممتاز برخوردار بود و به‌عنوان یکی از چهره‌های برجسته نسل عالمان بزرگ حوزه شناخته می‌شد. دهه‌ها تدریس و پژوهش آیت الله وحید خراسانی در حوزه علمیه قم، به‌ویژه در مسجد سلماسی و مسجد اعظم، زمینه تربیت شمار زیادی از طلاب و فضلای حوزه را فراهم کرد که بسیاری از آنان به مراتب عالی علمی و اجتهاد دست یافتند. در کنار مرتبه والای علمی، پیوند عمیق علم و معنویت در شخصیت این مرجع عالی‌قدر از دیگر محورهای مورد توجه شخصیت‌های حوزوی بود.

خداترسی، تقوا، توجه مستمر به آخرت و احساس مسئولیت در برابر پروردگار، از ویژگی‌هایی بود که در رفتار و منش ایشان جلوه داشت. ارادت ویژه به خاندان عصمت و طهارت(ع)، به‌ویژه حضرت فاطمه زهرا(س)، از دیگر شاخصه‌های برجسته زندگی آیت‌الله وحید خراسانی بود و اهتمام مستمر ایشان به احیای شعائر فاطمی، برگزاری مجالس عزاداری و پاسداشت مناسبت‌های مذهبی، تنها در توصیه‌های زبانی خلاصه نمی‌شد و در رفتار عملی و حضور ایشان در آیین‌های سوگواری نیز نمود داشت و پیگیری برای رسمیت یافتن تعطیلی روز شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) از جمله اقدامات ماندگار ایشان در این عرصه عنوان شده است. بخش دیگری از ویژگی‌های این مرجع فقید به صیانت از اندیشه دینی، استقلال حوزه‌های علمیه و پاسداری از هویت تشیع بازمی‌گشت. شخصیت‌های حوزوی در گفتگو با مهر تأکید کردند که ایشان در برابر برداشت‌های انحرافی از مبانی دین، بدعت‌ها و جریان‌هایی که هویت اصیل تشیع را تهدید می‌کردند، حساسیت جدی داشت و دفاع از معارف اهل‌بیت(ع) را از مسئولیت‌های اساسی عالمان دینی می‌دانست و نگاه دوراندیشانه و توجه به پیشگیری از تهدیدهای احتمالی آینده نیز از دیگر ابعاد فکری و مدیریتی ایشان بود. در عرصه مسائل اجتماعی و سیاسی نیز آیت‌الله وحید خراسانی نسبت به سرنوشت جامعه اسلامی و حفظ نظام جمهوری اسلامی بی‌تفاوت نبود و حمایت از انقلاب اسلامی، توجه به دفاع از کشور در دوران جنگ تحمیلی، اهتمام به تقویت نظام و تأکید بر ضرورت پرهیز از تضعیف آن، از جمله مواضعی بود که در روایت شخصیت‌های حوزوی از سیره این مرجع فقید مورد اشاره قرار گرفت. در کنار این رویکرد، توجه به وحدت امت اسلامی و پرهیز از اختلاف‌افکنی میان مسلمانان و ضرورت تمرکز بر دشمنان مشترک جهان اسلام نیز از مؤلفه‌های نگاه اجتماعی و تمدنی ایشان به شمار می‌رفت. تربیت شاگردان و انتقال میراث علمی به نسل‌های بعدی، وجه دیگری از کارنامه طولانی این فقیه برجسته بود و سالیان متمادی حضور در جایگاه تدریس و تربیت دانش‌پژوهان علوم دینی، سبب شد مکتب علمی ایشان به جمع محدودی از شاگردان مستقیم منحصر نماند و از طریق پرورش عالمان و مجتهدان، در بخش‌های مختلف حوزه‌های علمیه استمرار پیدا کند و شخصیت‌های حوزوی این میراث را یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های علمی برجای‌مانده از عمر پربرکت ایشان دانستند.

مجموع این ویژگی‌ها، تصویری از مرجعی را ترسیم می‌کند که در شخصیت او فقاهت با اخلاق، دانش با معنویت، دلبستگی به اهل‌بیت(ع) با مسئولیت اجتماعی و استقلال علمی حوزه با دغدغه‌های جهان اسلام همراه شده بود. ارتحال آیت‌الله‌العظمی وحید خراسانی اگرچه فقدانی بزرگ برای حوزه‌های علمیه و جهان تشیع به شمار می‌رود، اما میراث علمی، شاگردان تربیت‌یافته و آثار فکری و دینی ایشان همچنان بخشی از سرمایه ماندگار حوزه‌های علمیه خواهد بود. با رسیدن پیکر آیت‌الله‌العظمی وحید خراسانی به حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س)، بخش دیگری از این آیین آغاز شد و پیکر مرجع فقید در حرم بانوی کرامت طواف داده شد و فضای مراسم، حال‌وهوای دیگری به خود گرفت. پس از آن، نماز بر پیکر مطهر ایشان در صحن امام رضا(ع) اقامه شد و حاضران در این بخش از مراسم نیز فرصت یافتند در آخرین آیین بدرقه مرجع فقید در شهر قم شرکت کنند. از خیابان ۱۹ دی تا حرم مطهر، مسیر تشییع تنها یک مسیر شهری نبود، راهی بود که گروه‌های مختلف مردم، عالمان و شاگردان حوزه در کنار یکدیگر پیمودند تا با پیکر مرجعی وداع کنند که نامش دهه‌ها در فضای علمی و دینی حوزه‌های شیعه حضور داشت.

مراسم تشییع پیکر آیت‌الله‌العظمی وحید خراسانی در قم پایان یافت، اما آیین بدرقه ایشان به همین شهر محدود نمی‌شود. بر اساس برنامه اعلام‌شده، پیکر این مرجع عالی‌قدر برای خاکسپاری به مشهد مقدس منتقل شد. مراسم تشییع در مشهد ساعت ۹ صبح پنجشنبه ۲۸ آبان‌ماه از مدرسه علمیه آیت‌الله‌العظمی خویی(ره) به سمت حرم مطهر امام رضا(ع) برگزار می‌شود و پیکر ایشان در جوار مضجع شریف رضوی به خاک سپرده خواهد شد. همچنین مراسم ترحیم آن مرحوم پس از نماز مغرب و عشا در همان مدرسه برگزار می‌شود. آیت‌الله‌العظمی وحید خراسانی سحرگاه ۲۶ آبان‌ماه ۱۴۰۵ در یکی از بیمارستان‌های قم دار فانی را وداع گفت. با ارتحال این مرجع عالی‌قدر، یکی از چهره‌های شناخته‌شده علمی و حوزوی شیعه از میان رفت. اما در روز تشییع، آنچه در خیابان‌های قم به چشم می‌آمد، حضور مردمی بود که برای ادای احترام به جایگاه علمی و معنوی او، مسیر وداع را در کنار یکدیگر پیمودند.

آل را نصب کن دسترسی سریع، بدون فروشگاه