وقتی زنان در نقش مادری و همسری، خودشان را فراموش میکنند
گوهریسنا انزانی، روانشناس با اشاره به اینکه ذوبشدن کامل زن در نقشهای «مادری» و «همسری»، باعث فراموششدن هویت و آرزوهای فردی او میشود، اظهار کرد: این اتفاق در نقش مادر و همسر بهتدریج اتفاق میافتد؛ برای همین یک روزه یک زن تصمیم نمیگیرد که خودش را فراموش کند، بلکه سالها آنقدر هویتش را با نیازهای خانوادهاش گره میزند که بهتدریج مرز بین من و نقشی که ایفا میکنم از بین میرود. وی افزود: برای همین یک جایی یک خانم ابتدا مادر و همسر بودن را بخشی از هویت خودش میداند، بعد ما میبینیم که بهتدریج تمام زندگیشان در این نقشها خلاصه میشود. برای همین استعدادش، علایقش، خواستهاش، نیازش و اهدافش را دیگر نمیشناسد و ارزشمند بودنش را از میزان مفید بودنش برای دیگران میگیرد. این روانشناس ادامه داد: برای همین دائم میپرسد خانواده من چه نیازی دارند یا بچههایم چه غذایی دوست دارند. امکان دارد که یک خانمی از کودکی یاد گرفته باشد که دختر خوب کسی است که فداکار، مطیع و مراقبتکننده است، پس ممکن است ناخودآگاه این باور در او شکل بگیرد که اگر «نه» بگویم خودخواهم، اگر بهخودم توجه کنم مادر خوبی نیستم، اگر خواستههای خودم را مقدم بدانم بقیه را ناامید کردهام و اگر همیشه در دسترس نباشم دوستداشتنی نخواهم بود. به گفته انزانی، در این زمان ما میگوییم که یک ترس خیلی بزرگی در درون فرد شکلگرفته و او دنبال امنیت عاطفی و تایید است، بعد بهتدریج امکان دارد که خواستههای شخصی فرد توسط خودش سرکوب شود، یعنی امکان دارد مثلا درس یا کارش را تعطیل کند و روابط اجتماعیاش را متوقف کند چون فکر میکند زمان مناسب برای انجام اینها نیست و این وضعیت ممکن است سالهای زیادی طول بکشد. بحران هویت میانسالی و مواجهه با سوالات بنیادین به گفته وی، نکته مهم این است که خواستههای سرکوبشده از بین نمیروند، بلکه بهشکل حسرت، خشم، حسادت، بیحوصلگی، نارضایتی و افسردگی و ... برمیگردند. ما خیلی جاها میبینیم که در برخی از خانوادهها مثلا یک خانم مسئول تنظیم هیجان در تمام خانواده میشود، برای همین اگر بچه ناراحت باشد او احساس مسئولیت میکند و اگر همسرش مشکلی داشته باشد باز خودش را موظف میداند حل کند، پس اگر خانواده نیاز به ترمیم داشته باشد او در این وضعیت حتی نمیتواند آن هویتی را که میخواهد بسازد و هیجانات، نیازها و خواستههای خودش را ببیند. این روانشناس گفت: ماجرا این است که بحران هویت در میانسالی اتفاق میافتد، یعنی فرزند بزرگ شده، نیاز کمتری به مادر دارد و مسئولیتهای خانواده کاملا تغییر میکند. پس حالا فردی که سالها برای دیگران وقت گذاشته و فرصتی برای شناخت خودش نداشته، اولین سوالی که برایش پیش میآید و میپرسد این است که «من که حالا دیگر مثل قبل مادر و همسر تماموقت نیستم، باید چکار کنم؟ آیا هنوز آرزویی دارم؟» و چون خیلی سال از آرزوهایش گذشته، شاید پیداکردن آرزوها برایش خیلی سخت باشد. وی افزود: برای همین میتوانیم این محتوا را با روانشناسی تحلیلی یونگ بررسی کنیم که مفهوم «فردیتیابی» را مطرح میکند؛ یعنی فرد باید بهتدریج از انتظارها و نقشهای تحمیلشده یا پذیرفتهشده فاصله بگیرد و به شناخت خود و تمامیت روانی خود نزدیک شود. در این نگاه، مادر و همسر بودن نباید همه ابعاد شخصیت زن را در بر بگیرد؛ زن باید با استعدادها، تمایلات، نیازهای عاطفی، خلاقیت و جهان درونی مستقل خود روبهرو شود و آنها را پرورش دهد. مادریکردن با مادر بودن متفاوت است و همسربودن با اینکه هویت خود را تماموکمال در قالب همسری خلاصه کنم، یکسان نیست. بلوغ در رابطه و ضرورت ساختن زندگی شخصی به گفته انزانی، یک خانم میتواند مادر عاشقی باشد، همسر متعهدی باشد، ولی انسان مستقلی هم باشد. پس ما در اینجا بحث «بلوغ» را مطرح میکنیم؛ یعنی نه اینکه خانواده را کنار بگذارم، بلکه باید بلوغ داشته باشم و بتوانم خودم را در کنار دوستداشتن دیگران حفظ کنم. برای همین گاهی ما اینقدر در زندگی دیگران غرق میشویم و اینقدر ساختن زندگی دیگران را در اولویت قرار میدهیم که یادمان میرود لازم است زندگی خودمان را هم بسازیم. این روانشناس در پایان گفت: دستیابی به بلوغ روانی ایجاب میکند زنان ضمن حفظ تعهدات خانوادگی، هویت مستقل خود را فراموش نکنند. درک فرایند فردیتیابی کمک میکند خواستههای سرکوبشده جای خود را به رشد آگاهانه و ساختن زندگی شخصی بدهند.