در حال باز کردن صفحه… محتوای تازه در راه است
سهمیه‌بندی به نان رسید/ بساط متخلفان را برچینید، نه سفره مردم را
اقتصادی تابناک
سهمیه‌بندی به نان رسید/ بساط متخلفان را برچینید، نه سفره مردم را
تابناک اقتصادی

سهمیه‌بندی به نان رسید/ بساط متخلفان را برچینید، نه سفره مردم را

۱۴۰۵/۰۸/۲۷ ۱۴:۴۱ ۲ بازدید ۴ دقیقه مطالعه

به گزارش خبرنگار سرویس اجتماعی تابناک، طرحی که گفته می‌شود قرار است مانع هدررفت آرد یارانه‌ای شود، اما این پرسش جدی را پیش روی افکار عمومی قرار می‌دهد که چرا مردم باید هزینه ضعف نظارت بر شبکه توزیع را بپردازند؟

نان برای فقرا غذای اصلی است، برای ثروتمندان یک انتخاب!

نان در اقتصاد خانوار ایرانی فقط یک کالای مصرفی معمولی نیست؛ برای بخش قابل توجهی از جامعه، به‌ویژه خانواده‌های کم‌درآمد و طبقات فرودست، آخرین پناه سفره و یکی از اصلی‌ترین ابزارهای تأمین غذای روزانه است. در شرایطی که قیمت گوشت، مرغ، لبنیات و بسیاری از اقلام غذایی از توان خرید بخش بزرگی از مردم خارج شده، طبیعی است که سهم نان در سبد غذایی خانوارهای فقیر افزایش پیدا کند.

در مقابل، در بسیاری از خانواده‌های برخوردار، نان سهم بسیار کمتری از هزینه و الگوی غذایی روزانه دارد. بنابراین هرگونه سیاست‌گذاری درباره محدودیت مصرف نان، اگر بدون توجه به تفاوت‌های اقتصادی و معیشتی خانوارها طراحی شود، این نگرانی را ایجاد می‌کند که بار اصلی آن نه بر دوش مصرف‌کنندگان بزرگ و سودجویان، بلکه بر سفره خانواده‌هایی قرار گیرد که بیش از دیگران به نان یارانه‌ای وابسته‌اند.

ماجرا از آنجا آغاز شد که طرحی با عنوان «مدیریت خرید نان» در استان‌های مرکزی، خوزستان و زنجان فعال شد. براساس گزارش‌های منتشرشده، در این طرح برای خرید نان هر خانوار یک الگوی مصرف تعیین می‌شود و خرید در محدوده مشخص با نرخ یارانه‌ای محاسبه خواهد شد؛ اما خرید مازاد بر آن ممکن است با نرخ تجاری، یعنی ۱۲ هزار و ۶۵۰ تومان، محاسبه شود.

هرچند جزئیات اجرایی و نحوه تعیین سقف مصرف همچنان با ابهاماتی همراه است، اما اصل ماجرا نگرانی مهمی را ایجاد کرده است: آیا قرار است در کنار همه فشارهای اقتصادی، میزان مصرف نان مردم نیز به موضوعی برای کنترل و محدودیت تبدیل شود؟

مصرف بیشتر نان، نشانه فقر است نه سوءاستفاده

پرسش اساسی این است که آیا مصرف بیشتر نان الزاماً نشانه سوءاستفاده از یارانه است؟ آیا خانواده‌ای که به دلیل ناتوانی در خرید سایر مواد غذایی، نان بیشتری مصرف می‌کند، باید در معرض پرداخت چندبرابری قیمت قرار بگیرد؟ آیا در محاسبات طراحان این سیاست، تفاوت سطح درآمد، تعداد واقعی اعضای خانوار، شرایط معیشتی و الگوی تغذیه طبقات مختلف جامعه دیده شده است؟

نگرانی جدی‌تر آن است که این طرح نیز مانند برخی سیاست‌های اقتصادی دیگر، در مرحله اجرا بیش از آنکه متوجه گروه‌های برخوردار و صاحبان شبکه‌های سودجویی باشد، به محدودیتی برای طبقات متوسط و پایین تبدیل شود.

برای خانواده‌ای مرفه که نان بخش ناچیزی از هزینه خوراک اوست، افزایش قیمت نان یا محدودیت خرید آن احتمالاً مسئله تعیین‌کننده‌ای نیست؛ اما برای خانواده‌ای که بخش مهمی از غذای روزانه‌اش را با نان تأمین می‌کند، حتی چند هزار تومان افزایش هزینه نیز اهمیت دارد. به بیان دیگر، سیاستی که ظاهراً برای مدیریت یارانه طراحی شده، ممکن است در عمل بیشترین اثر را بر کسانی بگذارد که بیشترین نیاز را به حمایت دارند.

چرا به جای مردم، سراغ قاچاقچیان و متخلفان نمی‌روید؟

اینجا باید پرسید چرا به جای سهمیه‌بندی و محدود کردن خرید مردم، نظارت بر زنجیره تولید و توزیع آرد تقویت نمی‌شود؟ اگر آرد یارانه‌ای قاچاق می‌شود، اگر نان به شکل سازمان‌یافته خریداری و دوباره فروخته می‌شود، اگر تخلفاتی در شبکه توزیع وجود دارد، چرا با منشأ تخلف برخورد نمی‌شود؟ چرا باید مصرف‌کننده عادی در جایگاه متهم قرار بگیرد و برای خرید کالایی اساسی، نگران عبور از سقف تعیین‌شده باشد؟

یعنی محاسبات شما تا این حد درست است؟!

از سوی دیگر، مسئله اعتماد عمومی نیز مطرح است. مسئولانی که در اجرای برنامه‌های چندساله اقتصادی، عمرانی و مدیریتی بارها با فاصله قابل توجهی میان اهداف اعلام‌شده و نتایج عملی مواجه بوده‌اند، چگونه می‌توانند با چنین اطمینانی مدعی تشخیص دقیق میزان مصرف نان هر خانوار باشند؟

اگر در بسیاری از برنامه‌ها، تحقق اهداف با خطا و عقب‌ماندگی همراه بوده، چه تضمینی وجود دارد که سامانه تشخیص مصرف نان، اطلاعات خانوارها را درست ارزیابی کند؟ چه کسی پاسخگوی خطای احتمالی سامانه و افزایش هزینه تحمیل‌شده به یک خانواده کم‌درآمد خواهد بود؟

مسئله دیگری که مسئولان باید به‌روشنی پاسخ دهند، دامنه اجرای این سیاست است. آیا طرح مدیریت خرید نان صرفاً یک برنامه آزمایشی و استانی در استان‌های مرکزی، خوزستان و زنجان است یا قرار است پس از این مرحله در سراسر کشور اجرا شود؟

اگر برنامه‌ای برای گسترش آن وجود دارد، چرا پیش از آغاز اجرا، جزئیات، مبانی کارشناسی، آثار معیشتی و سازوکار اعتراض و اصلاح اطلاعات خانوارها به‌صورت شفاف اعلام نشده است؟

وقتی معیشت هر روز بدتر می‌شود، نان آخرین پناه است

نان را نمی‌توان صرفاً با منطق حسابداری یارانه‌ها مدیریت کرد. این کالا برای میلیون‌ها ایرانی بخشی از امنیت غذایی است. مبارزه با قاچاق، رانت و هدررفت منابع عمومی ضروری است، اما راه آن نباید محدود کردن سفره مردمی باشد که کمترین سهم را در شکل‌گیری این تخلفات دارند.

دولت و مجلس و دیگران باید پیش از آنکه میزان نان مصرفی مردم را اندازه بگیرد، میزان موفقیت خود در نظارت بر آرد یارانه‌ای، مقابله با قاچاق و برخورد با متخلفان را اندازه‌گیری کند. مردم نباید تاوان ضعف نظارت و ناکارآمدی مدیریتی را از سفره خود بپردازند.وقتی معیشت مردم هر روز بدتر می‌شود، نان آخرین پناه است و نباید آن را نشانه گرفت.

آل را نصب کن دسترسی سریع، بدون فروشگاه