«اونجرز: دومزدی»؛ راهنمای کامل داستانها و خط زمانی مارول بدون نیاز به تماشای فیلمهای قبلی
ریحانه اسکندری - برای تماشای «اونجرز: دومزدی» باید چند فیلم از مارول را به خاطر داشته باشیم؟ دکتر دووم کیست و چه ارتباطی با مرد آهنی دارد؟ چرا استیو راجرز بازمیگردد و حضور مردان ایکس و چهار شگفتانگیز چه معنایی دارد؟ این راهنما، مهمترین داستانها، سرنوشت شخصیتها و اطلاعات تأییدشده فیلم جدید را مرور میکند تا هم مخاطبانی که میخواهند آثار ضروری را تماشا کنند مسیر مشخصی داشته باشند و هم کسانی که فرصت بازبینی دهها ساعت فیلم را ندارند، با خواندن گزارش برای ورود به جهان «دومزدی» آماده شوند.
هشدار اسپویل: این گزارش جزئیات مهم داستان فیلمهای قبلی مارول، از جمله «انتقامجویان: جنگ ابدیت» و «انتقامجویان: پایان بازی»، را فاش میکند.
فیلم «اونجرز: دومزدی» قرار است ۱۸ دسامبر ۲۰۲۶ (۲۷ آذر ۱۴۰۵) در سینماها اکران شود؛ پنجمین فیلم اصلی مجموعه انتقامجویان که این بار قهرمانانی از جهانهای متفاوت مارول را در مسیری خطرناک به یکدیگر میرساند. بازگشت کریس ایوانز در نقش استیو راجرز، حضور رابرت داونی جونیور در نقش دکتر دووم و گردهمایی بازیگران مجموعههای «مردان ایکس»، «چهار شگفتانگیز»، «پلنگ سیاه» و انتقامجویان، این فیلم را به یکی از مهمترین رویدادهای سینمای ابرقهرمانی تبدیل کرده است.
اما برای مخاطبی که همه آثار مارول را ندیده، یک مشکل وجود دارد: شخصیتها و اتفاقات این جهان داستانی در فیلمها و مجموعههای تلویزیونی متعددی پراکندهاند. کسی که «پایان بازی» را سالها پیش دیده، شاید نداند چه اتفاقی برای کاپیتان آمریکا افتاده است؛ مخاطبی که «لوکی» را دنبال نکرده، ممکن است مفهوم چندجهانی را بهدرستی نشناسد و کسی که فیلمهای مردان ایکس را ندیده، با بازگشت شخصیتهایی مانند پروفسور ایکس و مگنیتو غافلگیر شود.
مجله وایرد در گزارشی در سپتامبر ۲۰۲۶ نوشت فهرست رسمی آثار پیشنهادی مارول برای مرور پیش از «دومزدی» حدود ۴۲ ساعت زمان میبرد. بااینحال، شناخت تمام آثار این مجموعه برای فهمیدن فیلم تازه ضروری نیست. هدف این گزارش، کوتاهکردن مسیر است: توضیح داستانهای مهم، معرفی شخصیتها، روشنکردن ارتباط جهانهای مختلف و ارائه فهرستی مشخص برای کسانی که ترجیح میدهند فیلمها را تماشا کنند.
۱. پیش از ورود به داستان؛ مارول چه جهانی ساخته است؟
جهان سینمایی مارول مجموعهای از فیلمها و سریالهای مرتبط است که شخصیتهایشان در یک جهان داستانی مشترک زندگی میکنند. این مجموعه در سال ۲۰۰۸ با فیلم «مرد آهنی» آغاز شد و بهتدریج قهرمانانی مانند کاپیتان آمریکا، ثور، هالک، بیوه سیاه و مرد عنکبوتی را در داستانهایی بههمپیوسته قرار داد.
در نخستین دوره، فیلمها به معرفی قهرمانان و شکلگیری گروه انتقامجویان اختصاص داشتند. سپس تهدید تانوس و سنگهای ابدیت به خط اصلی داستان تبدیل شد؛ خطی که با «انتقامجویان: جنگ ابدیت» و «انتقامجویان: پایان بازی» به اوج رسید.
پس از آن، مجموعه وارد دورهای شد که با عنوان «حماسه چندجهانی» شناخته میشود. در این مرحله، داستانها دیگر فقط درباره تهدیدهایی در یک جهان واحد نیستند؛ واقعیتهای موازی، نسخههای متفاوت شخصیتها و امکان برخورد جهانها به موضوعی محوری تبدیل شدهاند.
برای فهمیدن «دومزدی»، چهار مفهوم را باید از هم جدا کرد:
جهان سینمایی مارول: جهان مشترکی که بسیاری از قهرمانان اصلی در آن زندگی میکنند.
چندجهانی(مولتی ورس): وجود جهانها و واقعیتهای متفاوت که ممکن است تاریخ و شخصیتهای مشابه یا متفاوتی داشته باشند.
خط زمانی: مسیر رخدادها در یک جهان؛ تغییر گذشته میتواند به شکلگیری مسیرهای زمانی متفاوت منجر شود.
نسخه متفاوت یک شخصیت: فردی که نام یا ویژگیهای یک قهرمان را دارد، اما از جهان یا خط زمانی دیگری آمده است.
به زبان ساده، ممکن است دو نسخه از یک شخصیت وجود داشته باشند که ظاهر یکسانی دارند، اما زندگی و سرنوشت متفاوتی را تجربه کردهاند. این تفاوت یکی از کلیدهای ورود به داستان «دومزدی» است.
۲. داستان از کجا شروع شد؟ مرد آهنی، کاپیتان آمریکا و شکلگیری انتقامجویان
برای شناخت تاریخچه اصلی انتقامجویان، لازم نیست تمام فیلمهای نخستین مارول را دوباره تماشا کنیم. شناخت چند شخصیت و اتفاق کافی است.
تونی استارک، با بازی رابرت داونی جونیور، مخترع و میلیاردر نابغهای است که با ساخت زرهی پیشرفته به مرد آهنی تبدیل میشود. او در ابتدا بیشتر به تواناییهای خودش تکیه دارد، اما بهتدریج مسئولیت محافظت از دیگران را میپذیرد.
استیو راجرز، با بازی کریس ایوانز، در جنگ جهانی دوم به سربازی با تواناییهای جسمانی فوقالعاده تبدیل میشود. او با عنوان کاپیتان آمریکا شناخته میشود و پس از سالها خواب منجمدشده، در جهانی کاملاً متفاوت بیدار میشود.
ثور، شاهزاده آسگارد، قدرتی فراانسانی دارد و با چکش جادوییاش شناخته میشود. بروس بنر دانشمندی است که در شرایط خاص به هالک، موجودی غولپیکر با قدرت ویرانگر، تبدیل میشود. ناتاشا رومانوف، معروف به بیوه سیاه، و کلینت بارتون، معروف به هاوکآی، دو مأمور ماهرند که در کنار این قهرمانان قرار میگیرند.
فیلم «انتقامجویان» محصول ۲۰۱۲ این شخصیتها را در قالب یک گروه گرد هم آورد. تهدید لوکی، برادر ثور، و حمله موجودات بیگانه به زمین باعث شد قهرمانانی که الزاماً به یکدیگر اعتماد نداشتند، برای مقابله با دشمنی مشترک متحد شوند.
این گروه بعدها تغییر کرد و اعضای تازهای به آن اضافه شدند؛ اما هسته اصلی داستان بر این ایده استوار بود که هیچ قهرمانی بهتنهایی نمیتواند از زمین در برابر تمام تهدیدها محافظت کند.
چرا این پیشینه اهمیت دارد؟ چون «دومزدی» قرار نیست داستان گروهی ثابت با اعضای همیشگی باشد. انتقامجویان در طول سالها تغییر کردهاند و بعضی از قهرمانان قدیمی دیگر در موقعیت سابق خود قرار ندارند.
۳. تانوس و سنگهای ابدیت؛ چرا «پایان بازی» نقطه عطف مارول بود؟
برای درک سرنوشت قهرمانان، باید دو فیلم «انتقامجویان: جنگ ابدیت» و «انتقامجویان: پایان بازی» را بشناسیم.
تانوس، یکی از قدرتمندترین دشمنان انتقامجویان، معتقد است با نابودی نیمی از موجودات زنده جهان میتواند تعادل را برقرار کند. او برای اجرای نقشهاش به شش سنگ ابدیت نیاز دارد؛ سنگهایی که قدرتهایی مرتبط با زمان، فضا، ذهن، واقعیت، روح و قدرت دارند.
تانوس در پایان «جنگ ابدیت» موفق میشود و نیمی از حیات جهان را از بین میبرد. این اتفاق با ناپدیدشدن ناگهانی شمار عظیمی از شخصیتها همراه است و به یکی از تلخترین پایانهای تاریخ مارول تبدیل میشود.
«پایان بازی» پنج سال بعد آغاز میشود. قهرمانان باقیمانده تصمیم میگیرند با استفاده از سفر در زمان، سنگهای ابدیت را از مقاطع مختلف گذشته جمعآوری کنند و قربانیان را بازگردانند. آنها موفق میشوند، اما نبرد نهایی بهای سنگینی دارد: تونی استارک با استفاده از قدرت سنگها تانوس و سپاهش را نابود میکند و خودش جان میبازد.
این اتفاق پایان داستان مرد آهنی در خط اصلی جهان سینمایی مارول است. او دیگر قهرمانی نیست که بتواند به شکل معمول در کنار انتقامجویان به میدان بازگردد.
در سوی دیگر، استیو راجرز پس از پایان نبرد تصمیم میگیرد سنگها را به زمانهای اصلیشان بازگرداند. او در گذشته میماند و زندگیای را تجربه میکند که پیشتر از آن محروم شده بود. در پایان، سپر کاپیتان آمریکا را به سم ویلسون میسپارد.
این دو اتفاق برای «دومزدی» اهمیت زیادی دارند: مرگ تونی استارک و کنارهگیری استیو راجرز، دو خلأ بزرگ در میان قهرمانان ایجاد کردهاند. بازگشت بازیگرانی که این دو شخصیت را ایفا کردهاند، یکی از جذابترین ویژگیهای فیلم جدید است؛ اما بازگشت بازیگر الزاماً به معنای بازگشت شخصیت به همان شکل قبلی نیست.
۴. دکتر دووم کیست و چرا حضور رابرت داونی جونیور اهمیت دارد؟
ویکتور فون دووم، معروف به دکتر دووم، یکی از دشمنان مشهور قهرمانان مارول است. او در داستانهای مصور فرمانروای کشور خیالی لاتوریا، دانشمندی نابغه و جادوگری قدرتمند است که با زره فلزی و نقابش شناخته میشود.
دووم فقط یک شرور با قدرت جسمانی زیاد نیست. او به فناوری پیشرفته و جادو تسلط دارد و از نظر هوش و توانایی علمی، رقیبی جدی برای رید ریچاردز، رهبر چهار شگفتانگیز، به شمار میرود. رقابت این دو شخصیت یکی از پایههای مهم داستانهای دکتر دووم است.
در داستانهای مصور، دووم معمولاً خود را فردی میداند که بهتر از دیگران میتواند نظم برقرار کند. همین باور به برتری فکری و سیاسی، او را به شخصیتی خطرناک تبدیل میکند؛ زیرا ممکن است برای رسیدن به هدفش، آزادی دیگران یا حتی جان آنها را نادیده بگیرد.
بااینحال، باید میان پیشینه شخصیت در داستانهای مصور و نسخه سینمایی تفاوت گذاشت. جزئیات زندگی دکتر دووم در فیلم جدید هنوز بهطور کامل آشکار نشده است و نمیتوان تمام اتفاقات داستانهای مصور را به نسخه سینمایی نسبت داد.
انتخاب رابرت داونی جونیور برای ایفای این نقش نیز اهمیت ویژهای دارد. او سالها چهره مرد آهنی بود و بخش بزرگی از موفقیت جهان سینمایی مارول با حضورش در این نقش گره خورده است. اکنون او با نقشی متفاوت بازمیگردد.
مارول بازگشت او را در نقش ویکتور فون دووم تأیید کرده است؛ اما این موضوع بهتنهایی ثابت نمیکند که دووم نسخهای از تونی استارک است یا ارتباط مستقیمی با او دارد. چنین نظریههایی فعلاً در حد گمانهزنی باقی میمانند.
یکی از مهمترین دلایل گردهمایی قهرمانان متفاوت در «دومزدی»، مفهوم چندجهانی است. این مفهوم در چند اثر مهم مارول گسترش پیدا کرده و شناخت آن برای فهم داستان جدید ضروری است.
«لوکی»؛ وقتی زمان دیگر یک مسیر واحد نیست
لوکی، برادر ثور، پس از اتفاقات «پایان بازی» با تسراکت فرار میکند و به سازمانی به نام اداره تغییرات زمانی میرسد. این سازمان وظیفه کنترل شاخههای زمانی را برعهده دارد و با مسیرهایی سروکار دارد که میتوانند از تاریخ اصلی جدا شوند.
در این مجموعه، مخاطب با نسخههای متفاوت لوکی و پیامدهای دستکاری زمان آشنا میشود. در فصل دوم، لوکی با بحرانی روبهرو میشود که شاخههای زمانی و بقای جهانهای مختلف را تهدید میکند. پایان داستان جایگاه او را در ساختار چندجهانی تغییر میدهد.
برای «دومزدی»، اهمیت «لوکی» در این است که نشان میدهد جهان مارول به یک مسیر تاریخی محدود نیست. تغییرات زمانی و وجود واقعیتهای متفاوت میتوانند سرنوشت قهرمانان را تغییر دهند.
«مرد عنکبوتی: راهی به خانه نیست»؛ برخورد جهانها
پیتر پارکر پس از آشکارشدن هویتش بهعنوان مرد عنکبوتی، از دکتر استرنج کمک میخواهد تا مردم هویت او را فراموش کنند. طلسمی که برای این کار اجرا میشود، بهدلیل اختلال در اجرای آن باعث میشود شخصیتهایی از جهانهای دیگر به واقعیت پیتر راه پیدا کنند.
این فیلم نشان میدهد مرز میان جهانها قابل عبور است و این عبور میتواند پیامدهای خطرناکی داشته باشد.
«دکتر استرنج در چندجهانی دیوانگی»؛ جهانهای متفاوت، پیامدهای متفاوت
در این فیلم، دکتر استرنج با واقعیتهای دیگری روبهرو میشود و درمییابد که نسخههای متفاوت یک شخصیت ممکن است انتخابها و سرنوشتهای کاملاً متفاوتی داشته باشند.
این داستان همچنین نشان میدهد سفر میان جهانها بدون خطر نیست و دخالت در واقعیت دیگران میتواند پیامدهای ویرانگری داشته باشد.
مخاطب برای ورود به «دومزدی» باید بداند که چندجهانی صرفاً به معنای سفر به سیارهای دیگر نیست؛ بلکه میتواند به معنای ورود به جهانی باشد که در آن تاریخ، شخصیتها و حتی نتیجه جنگهای گذشته متفاوت است.