در حال باز کردن صفحه… محتوای تازه در راه است
از مشت یوسا به مارکز تا دعوت تولستوی به دوئل/ وقتی نویسندگان و شاعران به جان هم افتادند
فرهنگ و هنر خبر آنلاین
از مشت یوسا به مارکز تا دعوت تولستوی به دوئل/ وقتی نویسندگان و شاعران به جان هم افتادند
خبر آنلاین فرهنگ و هنر

از مشت یوسا به مارکز تا دعوت تولستوی به دوئل/ وقتی نویسندگان و شاعران به جان هم افتادند

۱۴۰۵/۰۸/۲۷ ۱۴:۰۰ ۳ بازدید ۱۰ دقیقه مطالعه

ریحانه اسکندری - بعضی از نویسندگان و شاعران تاریخ، با آثار ماندگارشان شناخته می‌شوند و بعضی دیگر، علاوه بر نوشته‌هایشان، به دلیل اختلاف‌های عجیب و گاه خشونت‌آمیز با همکاران خود در یادها مانده‌اند. از مشت ماریو بارگاس یوسا به صورت گابریل گارسیا مارکز در یک سالن سینما تا دعوت لئو تولستوی از ایوان تورگنیف به دوئل، از نامه‌نگاری تند آلبر کامو و ژان‌پل سارتر تا درگیری همینگوی و مکس ایستمن؛ تاریخ ادبیات پر از دوستی‌هایی است که با یک اختلاف فکری، نقد تند، رقابت حرفه‌ای یا مسئله‌ای کاملاً شخصی به دشمنی تبدیل شده‌اند. گاهی این اختلاف‌ها تا پایان عمر ادامه پیدا کرده‌اند و گاهی نیز سال‌ها بعد به آشتی انجامیده‌اند.

مشت یک نویسنده به صورت دوست قدیمی؛ مارکز و یوسا

یکی از مشهورترین درگیری‌های تاریخ ادبیات معاصر، به دو نویسنده سرشناس آمریکای لاتین، گابریل گارسیا مارکز و ماریو بارگاس یوسا، مربوط می‌شود. ماجرا در فوریه ۱۹۷۶ در مکزیکوسیتی اتفاق افتاد؛ زمانی که این دو نویسنده در ورودی یک سالن سینما با یکدیگر روبه‌رو شدند.

مارکز با دیدن دوست قدیمی‌اش به سمت او رفت تا سلام و احوالپرسی کند، اما یوسا به جای پاسخ دادن، با مشت به صورت او کوبید. ضربه به صورت و چشم مارکز خورد و او را نقش زمین کرد. عینک مارکز شکست و صورتش آسیب دید. حاضران نیز برای کاهش ورم چشم او به دنبال گوشت خام گشتند.

این ماجرا در شرایطی اتفاق افتاد که این دو نویسنده سال‌ها از دوستان نزدیک یکدیگر بودند. در دهه ۱۹۶۰ و اوایل دهه ۱۹۷۰، هر دو در بارسلونا زندگی می‌کردند و در جمع نویسندگان آمریکای لاتین جایگاه مهمی داشتند. یوسا حتی پژوهشی درباره آثار مارکز نوشته بود و او را یکی از مهم‌ترین نویسندگان زمان خود می‌دانست.

اما چه اتفاقی افتاده بود که این دو دوست به چنین نقطه‌ای رسیدند؟

مهم‌ترین روایت درباره علت درگیری به مسائل خانوادگی یوسا مربوط است. گفته می‌شود زمانی که رابطه یوسا و همسرش پاتریشیا دچار بحران شده بود، مارکز و همسرش مرسدس با پاتریشیا صحبت کرده بودند. بر اساس روایتی که سال‌ها بعد از سوی رودریگو مویا، عکاس مکزیکی و دوست مارکز، منتشر شد، یوسا از توصیه‌هایی که مارکز به همسرش کرده بود خشمگین شده بود. گفته می‌شد مارکز او را به جدایی از همسرش تشویق کرده است؛ موضوعی که البته از سوی دو نویسنده به شکل قطعی تأیید نشد.

اختلاف‌های سیاسی این دو نویسنده نیز در سال‌های بعد به‌عنوان یکی از عوامل احتمالی مطرح شد. مارکز از حامیان فیدل کاسترو بود، در حالی که یوسا به‌تدریج از چپ فاصله گرفت و به مواضع لیبرال اقتصادی نزدیک شد. با این حال، یوسا ترجیح داد درباره علت واقعی درگیری توضیح ندهد.

آنچه قطعی است، پایان دوستی آن‌ها پس از این اتفاق است. این دو تا زمان مرگ مارکز در سال ۲۰۱۴ رابطه دوستانه خود را از سر نگرفتند. عکسی که مویا دو روز پس از درگیری از چهره کبود مارکز گرفته بود، سال‌ها بعد منتشر شد و بار دیگر توجه رسانه‌ها را به این اختلاف جلب کرد.

نامه‌ای که دوستی را به پایان رساند؛ کامو و سارتر

آلبر کامو و ژان‌پل سارتر زمانی از نزدیک‌ترین چهره‌های روشنفکری فرانسه بودند. آن‌ها در دوران اشغال فرانسه در جنگ جهانی دوم و پس از آن، در محافل ادبی و مطبوعاتی پاریس رفت‌وآمد داشتند و در فضای فکری آن دوره تأثیرگذار بودند.

اما اختلافی که در سال ۱۹۵۲ به اوج رسید، دوستی آن‌ها را برای همیشه از بین برد.

ماجرا با انتشار کتاب «انسان طاغی» نوشته کامو در سال ۱۹۵۱ آغاز شد. کامو در این کتاب به بررسی مفهوم شورش و انقلاب پرداخت و به‌ویژه استفاده از خشونت برای رسیدن به اهداف سیاسی را زیر سؤال برد. او معتقد بود هیچ آرمان سیاسی نباید بهانه‌ای برای نادیده گرفتن جان انسان‌ها شود. انتقادهای او از سرکوب و اردوگاه‌های کار اجباری شوروی نیز در این کتاب جایگاه مهمی داشت.

این مواضع در فضای روشنفکری فرانسه، که بخش قابل توجهی از آن به جریان‌های چپ و کمونیستی نزدیک بود، واکنش‌های مختلفی برانگیخت.

فرانسیس ژانسون، منتقد مجله «عصر جدید» که سارتر مدیر آن بود، نقدی تند بر کتاب کامو نوشت. کامو به جای پاسخ مستقیم به ژانسون، نامه‌ای به مدیر مجله فرستاد و سارتر را نیز به دلیل مواضع فکری و سیاسی‌اش مورد خطاب قرار داد.

سارتر در پاسخ، نامه‌ای مفصل و تند منتشر کرد. او کامو را به نادیده گرفتن واقعیت‌های سیاسی و فاصله گرفتن از مبارزه اجتماعی متهم کرد. این نامه با عبارتی صمیمانه آغاز می‌شد، اما محتوای آن به‌هیچ‌وجه دوستانه نبود. سارتر حتی زندگی و موقعیت اجتماعی کامو را نیز به میان کشید و او را به تناقض میان گذشته و مواضع جدیدش متهم کرد.

این جدال در مجله «عصر جدید» منتشر شد و خیلی زود از یک اختلاف نظری به موضوعی عمومی تبدیل شد. بحث فقط بر سر شوروی نبود؛ مسئله این بود که آیا روشنفکر باید برای تغییر جامعه به جریان‌های سیاسی و انقلابی نزدیک شود یا می‌تواند حتی در برابر جنبشی که هدفش را عادلانه می‌داند، به دلیل خشونت و سرکوب بایستد.

دوستی نزدیک این دو پس از این ماجرا پایان یافت. کامو در سال ۱۹۶۰ در تصادف رانندگی جان باخت و فرصت آشتی دوباره با سارتر فراهم نشد.

وقتی اختلاف بر سر تربیت فرزند به دعوت به دوئل رسید؛ تولستوی و تورگنیف

در مه ۱۸۶۱، لئو تولستوی و ایوان تورگنیف، دو نویسنده بزرگ روسیه، در خانه شاعر روس، آفاناسی فت، با یکدیگر دیدار کردند. گفت‌وگویی درباره تربیت دختر تورگنیف به مشاجره‌ای جدی انجامید و دوستی آن‌ها را برای سال‌ها از بین برد.

تورگنیف درباره شیوه تربیت دخترش صحبت می‌کرد و توضیح می‌داد که او را به انجام کارهایی برای کمک به فقرا تشویق کرده است. تولستوی از این شیوه انتقاد کرد و آن را رفتاری نمایشی دانست. اختلاف بالا گرفت و تورگنیف به تولستوی هشدار داد که اگر به این صحبت‌ها ادامه دهد، به صورت او سیلی خواهد زد.

تولستوی مهمانی را ترک کرد و پس از آن در نامه‌ای به تورگنیف پیشنهاد دوئل داد. او حتی در نامه‌های بعدی نیز بر این موضوع اصرار کرد. در آن زمان، دوئل با اسلحه در میان برخی از طبقات اشرافی و اجتماعی روسیه همچنان به‌عنوان راهی برای پاسخ به توهین و حفظ آبرو شناخته می‌شد.

تورگنیف بعدتر از تندی کلام خود ابراز پشیمانی کرد، اما رابطه آن دو به‌سرعت ترمیم نشد. اختلافشان حدود ۱۷ سال ادامه پیدا کرد.

سرانجام در سال ۱۸۷۸، تولستوی نامه‌ای برای تورگنیف نوشت و از او خواست گذشته را کنار بگذارند. در این نامه از او طلب بخشش کرد و پیشنهاد داد دوباره رابطه دوستانه‌ای داشته باشند. آن‌ها پس از این نامه دوباره یکدیگر را دیدند.

این ماجرا نشان می‌دهد که اختلاف آن‌ها فقط به رقابت ادبی مربوط نبود؛ مسائل شخصی و حساسیت‌های اخلاقی نیز در شکل‌گیری آن نقش داشتند.

دعوای دو غول ادبی بر سر کلمات؛ همینگوی و فاکنر

ارنست همینگوی و ویلیام فاکنر، دو برنده جایزه نوبل ادبیات، از مهم‌ترین داستان‌نویسان قرن بیستم آمریکا بودند. هر دو به شیوه‌ای متفاوت می‌نوشتند و همین تفاوت به رقابت و طعنه‌های متقابل میان آن‌ها منجر شد.

همینگوی به جمله‌های کوتاه، زبان ساده و حذف توضیح‌های اضافی شهرت داشت. فاکنر در مقابل، از جمله‌های طولانی، روایت‌های پیچیده و تغییر مداوم زاویه دید استفاده می‌کرد.

فاکنر در یکی از اظهارنظرهایش درباره همینگوی گفت او هیچ‌وقت کلمه‌ای به کار نبرده که خواننده را مجبور کند برای فهم معنایش به فرهنگ لغت مراجعه کند. این جمله در ظاهر می‌توانست تحسین سادگی زبان همینگوی باشد، اما در فضای رقابتی میان دو نویسنده، بیشتر به‌عنوان کنایه‌ای به محدودیت واژگانی او شناخته شد.

همینگوی نیز در پاسخ گفت فاکنر تصور می‌کند احساسات بزرگ تنها با کلمات بزرگ و پیچیده منتقل می‌شوند؛ در حالی که به باور او، واژه‌های ساده و آشنا می‌توانند احساسات واقعی را بهتر به خواننده منتقل کنند.

این دو نویسنده البته دشمنانی نبودند که هیچ ارزشی برای کار یکدیگر قائل نباشند. رابطه آن‌ها ترکیبی از رقابت، احترام و انتقاد بود. بنابراین بهتر است این ماجرا را رقابت ادبی و جدال بر سر سبک نوشتن بدانیم، نه یک قهر کامل و طولانی.

یک نقد ادبی و یک کتاب که به صورت منتقد خورد؛ همینگوی و مکس ایستمن

ارنست همینگوی در زندگی ادبی خود فقط به جدال‌های قلمی بسنده نمی‌کرد. یکی از مشهورترین درگیری‌های فیزیکی او با مکس ایستمن، نویسنده، شاعر و منتقد آمریکایی، اتفاق افتاد؛ درگیری‌ای که از یک نقد ادبی آغاز شد و به کشتی گرفتن دو نویسنده روی زمین رسید.

ایستمن در سال ۱۹۳۳ نقدی بر کتاب «مرگ در بعدازظهر» نوشته همینگوی منتشر کرده بود. این کتاب درباره گاوبازی اسپانیایی بود، اما منتقد علاوه بر محتوای اثر، شخصیت و تصویری را که همینگوی از مردانگی و شجاعت ساخته بود، هدف قرار داد. او در نقد خود با لحنی کنایه‌آمیز، همینگوی را نویسنده‌ای توصیف کرد که انگار برای نشان دادن مردانگی خود به ظاهر و رفتارهای خاصی متوسل می‌شود. تعبیر «موهای مصنوعی روی سینه» از همین نقد به یکی از جمله‌های مشهور این اختلاف تبدیل شد.

چهار سال بعد، در اوت ۱۹۳۷، این دو در دفتر ماکس پرکینز، ویراستار و ناشر همینگوی، با یکدیگر روبه‌رو شدند. همینگوی که نقد قدیمی ایستمن را فراموش نکرده بود، دوباره موضوع مردانگی را پیش کشید. او پیراهن خود را باز کرد و از ایستمن خواست درباره واقعی بودن موهای سینه‌اش نظر بدهد. سپس پیراهن ایستمن را نیز باز کرد تا تفاوت ظاهر آن دو را به رخ بکشد.

ماجرا با برداشتن کتابی از روی میز پرکینز ادامه پیدا کرد. همینگوی کتاب «هنر و زندگی عمل» نوشته ایستمن را برداشت و آن را به صورت او کوبید. پس از آن دو نویسنده با یکدیگر گلاویز شدند و در جریان درگیری، کتاب‌ها و کاغذهای روی میز به زمین ریختند. پرکینز برای جدا کردن آن‌ها وارد عمل شد.

روایت‌های دو طرف درباره اینکه چه کسی در این درگیری برتری داشت، متفاوت بود. ایستمن ادعا می‌کرد که همینگوی را به زمین زده است و همینگوی نیز روایت دیگری از ماجرا ارائه می‌داد. آنچه این داستان را مستندتر می‌کند، کتابی است که بعدها در مرکز هری رنسوم دانشگاه تگزاس نگهداری شد؛ نسخه‌ای از کتاب ایستمن که همینگوی روی آن یادداشتی درباره کوبیدن کتاب به صورت منتقد نوشته بود.

این ماجرا نمونه‌ای روشن از حساسیت همینگوی نسبت به نقدهای شخصی و تصویری است که از شخصیت خود ساخته بود. او نقد ادبی را گاهی نه صرفاً داوری درباره یک اثر، بلکه حمله‌ای به هویت خود تلقی می‌کرد.

دشمنی شاعرانه میان بایرون و ساوتی؛ وقتی نقد به هجو تبدیل شد

در ادبیات انگلستان، اختلاف لرد بایرون و رابرت ساوتی یکی از نمونه‌های شناخته‌شده دشمنی میان شاعران است. این اختلاف فقط به سلیقه ادبی مربوط نبود و پای سیاست، اخلاق و نگاه آن‌ها به نقش شاعر در جامعه نیز به میان آمد.

رابرت ساوتی که در سال ۱۸۱۳ عنوان ملک‌الشعرای بریتانیا را دریافت کرد، در ابتدا به جریان‌های رادیکال نزدیک بود، اما بعدها مواضع سیاسی محافظه‌کارانه‌تری اتخاذ کرد. بایرون نیز که به دلیل زندگی شخصی و شعرهایش با انتقادهای اخلاقی روبه‌رو بود، از این تغییر موضع و حمله‌های ساوتی به شاعران هم‌عصرش خشمگین بود.

ساوتی در شعر «چشم‌انداز داوری» که در سال ۱۸۲۱ منتشر کرد، بدون آنکه نام بایرون را مستقیماً بیاورد، از جریانی به نام «مکتب شیطانی» سخن گفت و شاعران آن را به فساد اخلاقی و گمراه کردن جوانان متهم کرد. بایرون این حمله را متوجه خود و دوستانش، از جمله پرسی بیش شلی، می‌دانست.

او در مقابل، در نوشته‌ها و اشعارش ساوتی را به تمسخر گرفت. در نسخه‌ای از مقدمه منظومه «دون ژوان» نیز به او حمله کرد و تلاش داشت تصویر یک شاعر مدعی اخلاق را به چالش بکشد.

اختلاف آن‌ها در سال‌های بعد نیز ادامه یافت. ساوتی در نامه‌ها و نوشته‌های عمومی خود از بایرون انتقاد کرد و حتی پس از مرگ او در سال ۱۸۲۴، در نامه‌ای به روزنامه «کوریر» بار دیگر به آثار و شخصیتش حمله کرد.

این دشمنی از آن جهت اهمیت دارد که نشان می‌دهد در قرن نوزدهم، موقعیت اجتماعی شاعر و اعتبار اخلاقی او نیز بخشی از رقابت ادبی بود. بایرون و ساوتی فقط درباره شعر اختلاف نداشتند؛ هر یک دیگری را تهدیدی برای تصویری می‌دانست که از ادبیات و نقش شاعر در جامعه داشت.

دو نویسنده که در برابر دوربین هم دست از دعوا برنداشتند؛ نورمن میلر و گور ویدال

نورمن میلر و گور ویدال از نویسندگان شناخته‌شده آمریکا بودند که اختلافشان از صفحات نشریات فراتر رفت و به درگیری فیزیکی و جدال تلویزیونی کشیده شد.

ریشه اصلی اختلاف به نقدی برمی‌گشت که ویدال در سال ۱۹۷۱ درباره میلر منتشر کرد. او در نوشته خود میلر را در کنار هنری میلر و چارلز منسون قرار داد و از نگاهش به زنان و خشونت انتقاد کرد. این مقایسه برای نورمن میلر توهین‌آمیز بود و او واکنش تندی نشان داد.

در دسامبر همان سال، هر دو در برنامه تلویزیونی دیک کاوت در کنار روزنامه‌نگار و نویسنده، جانت فلانر، حضور پیدا کردند. پیش از آغاز برنامه نیز میان آن‌ها درگیری لفظی و فیزیکی رخ داد. روایت‌هایی وجود دارد که میلر در پشت صحنه با سر به ویدال ضربه زده بود.

اما ماجرا در برابر دوربین نیز ادامه یافت. میلر با عصبانیت به ویدال حمله می‌کرد و ویدال هم از پاسخ دادن به کنایه‌های او خودداری نمی‌کرد. حضور جانت فلانر و تلاش دیک کاوت برای کنترل گفت‌وگو، این برنامه را به یکی از مشهورترین جدال‌های تلویزیونی میان نویسندگان تبدیل کرد.

آل را نصب کن دسترسی سریع، بدون فروشگاه