حمایت کتابخانههای ملی آسیا و اقیانوسیه از تشکیل کارگروه هوش مصنوعی
به گزارش خبرگزاری مهر، سیودومین کنفرانس مدیران کتابخانههای ملی آسیا و اقیانوسیه، با محوریت نقش کتابخانههای ملی در عصر هوش مصنوعی و با حضور نمایندگان ۱۴ کشور، به میزبانی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد. این کنفرانس با حمایت شرکتکنندگان از تشکیل کارگروه تخصصی هوش مصنوعی و دعوت از ایران برای هماهنگی اولیه فعالیتهای آن به کار خود پایان داد.
سیودومین کنفرانس مدیران کتابخانههای ملی آسیا و اقیانوسیه (CDNLAO)، سهشنبه ۲۶ آبانماه ۱۴۰۵، برابر با ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶، برای نخستینبار به میزبانی ایران و بهصورت برخط برگزار شد. این کنفرانس با موضوع «کتابخانههای ملی در عصر هوش مصنوعی: پاسداری از حافظه، تحول دانش و تقویت همکاریهای منطقهای»، زمینه تبادل تجربه و بررسی فرصتها و چالشهای فناوریهای نوین در فعالیتهای کتابخانهای را فراهم کرد.
در این رویداد، نمایندگان کتابخانههای ملی ۱۴ کشور شامل سنگاپور، ارمنستان، بنگلادش، برونئی، مالدیو، هند، قطر، قزاقستان، اندونزی، مالزی، ویتنام، پاکستان، چین و ژاپن، حضور داشتند. برنامه کنفرانس در دو بخش برگزار شد و موضوعاتی همچون کاربرد هوش مصنوعی، حفاظت دیجیتال از میراث مستند، سازماندهی دانش، اعتبار اطلاعات، توسعه خدمات هوشمند و تقویت همکاریهای منطقهای مورد بررسی قرار گرفت.
در بخش افتتاحیه کنفرانس، موضوعاتی از جمله مسئولیت کتابخانههای ملی در حفظ اعتبار منابع، صیانت از میراث فرهنگی، رعایت حقوق پدیدآورندگان و توجه به تنوع زبانی و فرهنگی در توسعه فناوریهای هوش مصنوعی مطرح شد. همچنین تجربهها و برنامههای کتابخانه ملی ایران در زمینه فهرستنویسی خودکار پایاننامهها، توسعه سامانه هوشمند صدور فیپا، طراحی دستیار پژوهشی مبتنی بر منابع کتابخانه ملی و ایجاد زیرساختهای ملی مدیریت دانش معرفی شد.
در پایان این کنفرانس، رؤسا و نمایندگان کتابخانههای ملی شرکتکننده با انتشار بیانیهای، از ایجاد چارچوب همکاری داوطلبانه میان کتابخانههای ملی منطقه در حوزه هوش مصنوعی حمایت کردند. بر اساس این بیانیه، تشکیل کارگروهی تخصصی با مشارکت اعضای علاقهمند برای شناسایی اولویتهای مشترک، تبادل دانش و تجربه و برنامهریزی برای اجرای فعالیتهای مشترک مورد حمایت قرار گرفت و از سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران دعوت شد با مشورت اعضای مشارکتکننده، ابتکار عمل برای تشکیل و هماهنگی اولیه این کارگروه را بر عهده بگیرد.
در این بیانیه، بهرهگیری از هوش مصنوعی در دیجیتالسازی و حفاظت از میراث مستند، توسعه فرادادههای کتابشناختی، بهبود نظامهای سازماندهی دانش، گسترش خدمات هوشمند جستوجو و بازیابی اطلاعات و تقویت کاربردهای هوش مصنوعی در محیطهای چندزبانه از اولویتهای همکاری معرفی شد. همچنین بر تبادل تجربه در زمینه حق مؤلف، حکمرانی داده، اعتبار اطلاعات تولیدشده با هوش مصنوعی و آموزش تخصصی کارکنان کتابخانههای ملی تأکید شد.
بر اساس مفاد بیانیه پایانی، کارگروه پیشنهادی پس از تشکیل، پیشنویس نقشه راهی عملیاتی شامل فعالیتهای اولویتدار، پروژههای مشترک، مؤسسات مشارکتکننده و الزامات اجرایی را تهیه خواهد کرد. همچنین از این کارگروه دعوت شده است حداکثر ظرف ۱۲ ماه، در نشست سال ۲۰۲۷ مدیران کتابخانههای ملی آسیا و اقیانوسیه، گزارش اولیه فعالیتها و برنامههای پیشنهادی خود را برای بررسی اعضا ارائه کند. مشارکت در این همکاریها داوطلبانه و متناسب با ظرفیتها، منابع و چارچوبهای قانونی هر یک از کتابخانههای ملی خواهد بود.
شرکتکنندگان در پایان بیانیه از سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برای پیشنهاد این همکاری منطقهای و میزبانی کنفرانس سال ۲۰۲۶ قدردانی کردند. میزبان سیوسومین کنفرانس مدیران کتابخانههای ملی آسیا و اقیانوسیه در سال ۲۰۲۷، متعاقباً در جلسهای جداگانه اعلام خواهد شد.