از بام کارخانه تا موتورخانه اداره؛ خورشید چگونه مصرف گاز را کم میکند؟
به گزارش خبرنگار مهر، بر اساس گزارش آمار نیروگاههای تجدیدپذیر و پاک کشور تا پایان مهرماه ۱۴۰۵، ظرفیت نصبشده نیروگاههای خورشیدی به ۵ هزار و ۷۳۹٫۳۴ مگاوات رسیده است. این رقم هم نیروگاههای مقیاس متوسط و بزرگ و هم سامانههای انشعابی را در بر میگیرد. در این بخش، یکهزار و ۴۰۸ نیروگاه مقیاس متوسط و بزرگ و ۵۱ هزار و ۹۱ سامانه انشعابی به ثبت رسیدهاند. آمار ملی، سهم بام کارخانهها و ساختمانهای اداری را از این ظرفیت بهطور جداگانه نشان نمیدهد.
در همین گزارش، ظرفیت ۲۲ نیروگاه بادی ۳۷۱٫۶ مگاوات و ظرفیت ۳۳ نیروگاه برقآبی کوچک ۱۱۲٫۸ مگاوات اعلام شده است. دو واحد توربین انبساطی نیز در مجموع ۲۵٫۶ مگاوات و هفت نیروگاه زیستتوده ۲۲٫۱۳ مگاوات ظرفیت دارند. مقایسه این ارقام نشان میدهد خورشید بیشترین سهم را در ظرفیت نصبشده منابع گزارششده دارد. با این حال، از روی ظرفیت نمیتوان گفت این نیروگاهها در یک ماه چقدر برق تولید کردهاند یا چه میزان از مصرف گاز کشور کاستهاند.
ظرفیت نصبشده با مگاوات بیان میشود، اما برق تولیدشده در یک بازه زمانی با مگاواتساعت یا کیلوواتساعت اندازهگیری میشود. دو سامانه با ظرفیت یکسان ممکن است بهدلیل تفاوت تابش، سایهاندازی یا مدت توقف تجهیزات، تولید یکسانی نداشته باشند. حتی اطلاع از مقدار تولید هم برای برآورد صرفهجویی گاز کافی نیست؛ باید دانست برق خورشیدی چه زمانی تولید شده و در همان ساعت تولید کدام نیروگاه را کاهش داده است. این تفاوت در مقیاس یک ساختمان هم اهمیت دارد: پنل برق خورشیدی و کلکتور گرمایی هر دو از تابش استفاده میکنند، اما یکی نیاز به برق شبکه را کاهش میدهد و دیگری میتواند مستقیماً بخشی از کار دیگ گازسوز را بر عهده بگیرد.
پنل روی بام؛ کاهش خرید برق و اثر غیرمستقیم بر گاز
در کارخانهها، انبارها و ساختمانهای اداری که بخش عمده فعالیتشان در طول روز انجام میشود، بام یا سایهبان پارکینگ میتواند محل نصب پنل خورشیدی باشد. اگر تولید پنل با ساعات کار تجهیزات، روشنایی و سامانههای سرمایشی همزمان باشد، مجموعه بخش بیشتری از برق تولیدی را در همان محل مصرف میکند و برق کمتری از شبکه میگیرد. در مقابل، کارخانهای که بیشترین مصرفش در شیفت شب است، بدون ذخیرهسازی نمیتواند برق تولیدشده در ظهر را برای همان شیفت مصرف کند.
اثر این سامانه بر مصرف گاز به نحوه کار شبکه بستگی دارد. اگر در نبود برق خورشیدی، یک نیروگاه گازسوز باید در همان ساعت تولید خود را افزایش میداد، تأمین بخشی از تقاضا با برق خورشیدی میتواند مصرف گاز را در بخش تولید برق پایین بیاورد. مقدار این صرفهجویی به میزان برق جایگزینشده و بازده واحد گازسوز وابسته است. بنابراین نمیتوان هر کیلوواتساعت برق خورشیدی را در همه ساعات با مقدار ثابتی از گاز صرفهجوییشده برابر دانست. نصب پنل نیز بهخودیخود مصرف گاز دیگ گرمایشی اداره یا کوره کارخانه را تغییر نمیدهد.
برای تصمیمگیری درباره نصب پنل، بررسی قبضهای برق نقطه شروع است، اما مصرف ماهانه بهتنهایی برای تعیین اندازه سامانه کافی نیست. دو ساختمان با مصرف ماهانه یکسان ممکن است الگوی کاملاً متفاوتی داشته باشند: یکی بیشتر برق خود را در ساعات آفتابی مصرف کند و دیگری پس از غروب. دادههای ساعتی کنتور، در صورت دسترسی، نشان میدهد چه سهمی از تولید احتمالی پنل در محل مصرف خواهد شد. وضعیت سازه بام، سایه ساختمانهای اطراف، فضای قابلاستفاده و هزینه نگهداری نیز باید پیش از انتخاب ظرفیت بررسی شود. پس از نصب هم ثبت جداگانه برق تولیدی، برق مصرفشده در محل و برق دریافتی از شبکه، تصویر دقیقتری از عملکرد پروژه به دست میدهد.
کلکتور در موتورخانه؛ کاهش مستقیم مصرف گاز
در سامانه گرمایش خورشیدی، کلکتور گرمای تابش را جذب میکند تا آب را گرم یا پیشگرم کند. وقتی آب با دمای بالاتری به دیگ یا مبدل موتورخانه برسد، دیگ برای رساندن آن به دمای موردنیاز، سوخت کمتری مصرف میکند. لازم نیست کلکتور بهتنهایی آب را تا دمای نهایی گرم کند؛ پیشگرمایش هم میتواند بخشی از بار دیگ را بردارد. به همین دلیل، استخرها، هتلها، بیمارستانها و مجموعههای ورزشی که در طول سال به آب گرم نیاز دارند، گزینههای مناسبی برای بررسی این مسیر هستند.
در صنعت نیز بهتر است ابتدا مصرفهایی بررسی شوند که به گرمای دماپایین یا متوسط نیاز دارند؛ از جمله گرمکردن آب شستوشو یا پیشگرمایش آب ورودی بعضی فرایندها. در چنین کاربردهایی، سامانه خورشیدی میتواند در کنار تجهیزات موجود کار کند. در مقابل، جایگزینی مستقیم کورههای دمابالا با کلکتورهای متعارف معمولاً عملی نیست. معیار انتخاب، فقط بزرگی قبض گاز نیست؛ باید مشخص شود چه بخشی از گاز برای تولید گرمایی مصرف میشود که سامانه خورشیدی واقعاً توان تأمین آن را دارد.
محدودیت مهم این روش، همزمان نبودن تابش و نیاز به گرماست. در روزهای سرد و ابری، گرمای دریافتی کمتر میشود و پس از غروب نیز مصرفکننده به گرمای ذخیرهشده یا منبع پشتیبان متکی است. مخزن ذخیره میتواند بخشی از گرمای روز را برای ساعات بعد نگه دارد، اما در بسیاری از ساختمانها دیگ موجود باید برای روزهای کمتابش و ساعتهای اوج مصرف آماده بماند. هزینه خرید و نصب، فضای بام و موتورخانه، رسوب آب، سایهاندازی و حفاظت در برابر یخزدگی نیز در ارزیابی هزینه و عملکرد سامانه اهمیت دارند.
برای ادارهای که روزها برق زیادی مصرف میکند اما نیاز محدودی به آب گرم دارد، پنل خورشیدی ممکن است انتخاب مناسبتری باشد. برای استخری که هر روز باید آب را گرم نگه دارد، پیشگرمایش خورشیدی مسیر مستقیمتری برای کاهش مصرف گاز است. نتیجه را هم باید با هدف پروژه سنجید: در پروژه برقی، کیلوواتساعت تولید و میزان کاهش خرید برق از شبکه اهمیت دارد؛ در پروژه گرمایی، معیار اصلی مترمکعب گاز صرفهجوییشده است. برای سنجش این رقم، مقایسه ساده دو قبض کافی نیست؛ دمای هوا، ساعات فعالیت و میزان مصرف آب گرم نیز باید در نظر گرفته شود تا کاهش مصرف ناشی از تعطیلی یا زمستان ملایمتر، به حساب سامانه خورشیدی گذاشته نشود.