از چه کسی نباید کمک گرفت؟
کمک گرفتن از دیگران (sponsors) حتی کمک بلاعوض، بهطور معمول کمکگیرنده را تا حدی مدیونِ حامی میکند. در شرایط عادی، یعنی در وضعیتی که کمکهای کوچکِ پرشمار گرفته میشود، دِینی که بر گردن کمکگیرنده است همانا صرفِ مبلغ دریافتی در موضوع اعلامشده، نگهداری اسناد دریافت و پرداخت برای ارایهی احتمالی به حامیان و مقامهای قانونی، و تعهد به دادن گزارش صادقانهی انجام کار است. اما، اگر کمکگیرنده رقم درشتی دریافت کند و به حامی قولِ خاصی دهد یا حامی از کمک خود استفادهی تبلیغی کند، ماجرا صورت دیگری مییابد. در زیر به چند مثال اشاره و نظر خودم را بیان میکنم:
شماری از کنشگران ممکن است بگویند در شرایط فساد ساختاری، هر کمککنندهای به احتمال زیاد بهنوعی آلوده به فساد اقتصادی است و اگر بخواهیم کاملاً منزه بمانیم، نباید وارد هیچ پروژهای شویم. اما این احتجاج ایراد دارد: نخست این که همه فاسد نیستند و انبوهی از صاحبان کسبوکارها به کار سالم مشغولاند. دوم این که با جستجو در فضای اینترنت تا حد زیادی میتوان تشخیص داد که فلان فرد یا شرکت فاسد است یا نه، در دادگاه پرونده دارد یا نه، از محل درآمدهای ملی اختلاس کرده یا نه، و خلاصه این که مطابق عرف مشغول کار است یا با حقهبازی و ویژهخواری. سوم و از همه مهمتر این که میتوان یک اخلاقیات (ethics) مالی برای خود یا سازمان خود تعریف کرد و مثلاً مانند «صلح سبز» (.Green Peace inc) از گرفتن کمک مالی از شرکتهای بزرگ، دولتها، و سازمانهای بینالدولی خودداری کرد و فقط با اتکا به کمکهای خُرد، شیوههای جمعآوری کمک انبوه (crowd fundraising)، کار داوطلبانه، و اقتصاد هدیه (gift economy) فعالیت کرد.
بدیهی است که در موضوع جذب کمک مالی برای یک فعالیت غیردولتیِ سالمِ محیط زیستی، مانند دیگر امور اجتماعی، با یک سامانهی پیچیده (complex system) روبرو هستیم و نمیتوان راهحل قطعی برای درگیر نشدن با فساد ارایه داد. اما پایبندی به اخلاقیات، کمی تلاش، پرسوجو، عقل سلیم، و حس تشخیص شهودی میتواند کمک کند که شریک کسانی نشویم که در منجلاب فساد مالی و غارت سرزمین میغلطند.
*کنشگر محیطزیست و مدیر انجمن دیدهبان کوهستان