روزی روزگاری در آمریکا

فیلم روزی روزگاری در آمریکا (Once Upon a Time in America) محصول ۱۹۸۴ به کارگردانی سرجیو لئونه (Sergio Leone)، یکی از حماسی‌ترین و تأمل‌برانگیزترین آثار ژانر گانگستری است که با بازی درخشان رابرت دنیرو (Robert De Niro) و جیمز وودز (James Woods)، تصویری چندلایه از دوستی، خیانت، قدرت و حسرت را در بستر بیش از نیم‌قرن تاریخ آمریکا روایت می‌کند. این فیلم با ساختار غیرخطی و زمان‌بندی جسورانه‌اش، فضایی غلیظ و نوستالژیک از محله‌های پایین‌شهر نیویورک خلق می‌کند؛ جایی که کودکی در کوچه‌های کثیف، جوانی در دوران ممنوعیت الکل و میانسالی در سایه قدرت و ثروت، همه در هم تنیده شده‌اند و هیچ چیز بدون هزینه سنگین پیش نمی‌رود. لحن روایت سنگین، آهسته و پر از سکوت‌های معنادار است و تم‌های اصلی آن حول گذر زمان و تغییر شخصیت‌ها، دوستی‌هایی که به خیانت تبدیل می‌شوند، قدرت به عنوان نیرویی ویرانگر، حسرت گذشته‌ای که هرگز بازنمی‌گردد، و تلاش بیهوده برای فرار از سرنوشت می‌چرخد؛ تم‌هایی که لئونه آن‌ها را نه با دیالوگ‌های طولانی، بلکه از طریق نگاه‌ها، موسیقی انیو موریکونه (Ennio Morricone) و تصاویر طولانی و دقیق بیرون می‌کشد. شخصیت نودولز در تفسیر دنیرو، یکی از پیچیده‌ترین و غم‌انگیزترین نقش‌های تاریخ سینما است؛ مردی که از کودکی خیابانی به یکی از قدرتمندترین گانگسترهای نیویورک تبدیل می‌شود، اما هر گام به سوی قدرت، او را از خودش و کسانی که دوست داشت دورتر می‌کند و در نهایت در میانسالی با حسرتی عمیق روبه‌رو می‌شود که آیا همه چیز ارزشش را داشت. جیمز وودز در نقش مکس، دوست دوران کودکی و رقیب نهایی، با انرژی، هوش و خیانت پنهانش، تضاد کاملی با نودولز ایجاد می‌کند و رابطه میان این دو، قلب تپنده فیلم است. الیزابت مک‌گاورن (Elizabeth McGovern) در نقش دبورا، عشق نودولز که نماد چیزی است که او هرگز نتوانست به دست آورد، و جو پشی (Joe Pesci)، تیوزدی ولد (Tuesday Weld) و تریت ویلیامز (Treat Williams) نیز در نقش‌های مکمل، به بافت تاریخی و احساسی داستان عمق می‌بخشند. کارگردانی لئونه با فیلم‌برداری طولانی، استفاده استادانه از نور و سایه، و موسیقی ماندگار، تجربه‌ای سینمایی کامل و غوطه‌ورکننده فراهم می‌آورد که مخاطبانی را هدف قرار می‌دهد که به حماسه‌های گانگستری عمیق، کاوش روان‌شناختی شخصیت‌ها و سینمای نویسنده‌محور علاقه‌مندند؛ اثری که بیش از یک فیلم جنایی، پرتره‌ای از آمریکا، دوستی و از دست‌رفتگی است و پس از گذشت دهه‌ها، همچنان یکی از شاهکارهای بی‌بدیل سینما به شمار می‌رود.